Author: Незванов Андрей Семенович;pdf

АГ
АҚҚ
БЦЖ
–
–
–
АИТВ
ДДСҰ
СӨС
ЖИА
АДС
АБМ
ЕПҰ
ҚР ДСМ
ЖҚБ
ЖРВИ
ПК
БМСК
ЖМО
ҚД
БАҚ
ТБ
ОНЖ
ДМ
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
ҚЫСҚАРТУЛАР ТІЗІМІ
артериялдық гипертензия
артериялдық қан қысымы
Bacille bilie′ Calmette Gue′rin штаммынан туберкулезге
қарсы вакцина
Адамның иммунитет тапшылығы вирусы
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы
саламатты өмір салты
жүректің ишемиялық ауруы
артық дене салмағы
ақпараттық-білім беру материалдары
емдеу - профилактикалық ұйымы
Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі
жеке қауіп-қатерді бағалау
жіті респираторлық вирустық инфекция
профилактикалық консультация
бастапқы медициналық-санитариялық көмек
жатыр мойнының обыры
қант диабеті
бұқаралық ақпарат құралдары
туберкулез
орталық нерв жүйесі
Денсаулық мектептері
МАЗМҰНЫ
Кіріспе . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
I
1
2
3
Салауатты өмір салтын насихаттау . . . . . . . . . . . . . . . . .
Салауатты өмір салтын қалыптастыру технологиялары. . . . . .
Салауатты өмір салтын қалыптастыру тәсілдері . . . . . . . . . .
БМСК медицина қызметкерлерінің салауатты өмір салтын
насихаттау бойынша жұмыс үлгісі . . . . . . . . . . . . . . . . .
II
Мінез-құлық қауіп факторларының профилактикасы . . . . . . .
. .
Мінез-құлық қауіп факторларының профилактикасы бойынша
араласуды өткізу үлгісі . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Темекі шегушілік . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Алкоголді қауіпті дозада тұтыну . . . . . . . . . . . . . . .
Дұрыс тамақтанбау
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Гиперхолестеринемия . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Артық дене салмағы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Төменгі дене белсенділігі . . . . . . . . . . . . . . . .
1
2
3
4
5
6
7
III
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
IV
1
2
3
4
5
6
Негізгі аурулар кезіндегі профилактикалық жұмыс
. . . . . . .
Артериялық гипертония . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Жүректің ишемиялық ауруы . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Демікпе . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Қант диабеті . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Темір тапшылықты анемия . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Тыныс алу мүшелерінің туберкулезі . . . . . . . . . . . . . . . .
.
Бронхтар мен өкпе обыры . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Тері обыры, тері меланомасы. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Сүт безі обыры
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Жатыр мойнының обыры
Колоректалдық обыр
Глаукома. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Катаракта . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Балалардың негізгі аурулары кезіндегі профилактикалық
жұмыстар . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
0-17 жастағы балаларда профилактикалық араласуды өткізу үлгісі .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Жіті респираторлық вирустық инфекциялар және тұмау . . .
Алиментарлық жолмен берілетін инфекциялар . . . . . . . . . . .
Өңеш, асқазан, және ұлтабар аурулары . . . . . . . . . . . . . .
Темір тапшылықты анемиясының профилактикасы . . . . . . .
Миопия (алыстан көрмеушілік) . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
2
7
Керендік
V
Жүкті әйелдер мен 0-5 жастағы дені сау балаларды патронаждық
бақылау
Антенаталдық кезең . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Неонаталдық кезең (0-30 күн) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Сәбидің жасы 1-6 ай . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Сәбидің жасы 6-12 ай . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Сәбидің жасы 12-36 ай . . . . . . . . . . . . . . . . . .
1
2
3
4
5
Қорытынды . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Қосымшалар . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
3
КІРІСПЕ
Денсаулық сақтау жүйесінде профилактикалық медицинаны күшейту мен
салауатты өмір салты үшін күрес денсаулықты сақтау, денсаулықты нығайту
және денсаулықты дамытудың үш бағыты бойынша денсаулық сақтау моделін
түбегейлі қайта құруды қамтамасыз етуді көздеп отыр. 2011-2015 жылдарға
арналған "Саламатты Қазақстан" мемлекеттік бағдарламаны жүзеге асыруына
сәйкес байланысты денсаулық сақтау саласының бастапқы тізбегінде Отбасы
денсаулығы
орталықтары:
медицина
қызметкерлерінің
қауіп-қатер
факторларын анықтау мен алдын алу жұмыстарын оңтайландыруға арналған
профилактика
және
әлеуметтік-психологиялық
көмек
бөлімшелері
ұйымдастырылған.
Инфекциялық емес созылмалы аурулар Қазақстан үшін өзекті проблема
болып табылады. Бұл әлеуметтік мәні бар аурулар. Олардың дамуында
әлеуметтік жағдайлар, мінез-құлық үлгілері мен темекі шегу, тиімді
тамақтанбау, алкоголь тұтыну, төмен дене белсенділігін тәрізді және тағыда
басқа факторлар, яғни адамды қоршаған ортаның ықпалына бейімделетін
факторлар маңызды рөл атқарады. Өмір салтына байланысты осы ауру
детерминанттардың болуы әлеуметтік ортаға тәуелді болса да, негізінен
адамның мінез-құлқына байланысты болады, демек, оны өзгертуге және ауруға
шалдығу қауіпін едәуір төмендетуге болады.
Профилактикалық қызметтің ұсынылып отырған алгоритмдері бес бөлімге
бөлінген. Бірінші бөлім салауатты өмір салтын БМСК деңгейінде насихаттауға
арналған. Екінші бөлім БМСК мінез-құлықтың қауіп-қатер факторларының
алдын алуды көздейді. Үшінші және төртінші бөлімдерге ересектер мен
балалардың кейбір ауруларының профилактикасы енгізілген. Нұсқаулықтың
бесінші бөлімі жүкті әйелдер мен жасы 0-ден 5 дейінгі сау балаларды
патронаждық бақылауға арналған.
Бұл алгоритмдердің мақсаты БМСК медицина қызметкерлерін жеке қауіпқатер факторларын анықтау, профилактикалық араласулар моделіне анықтау
және оны бағалау бойынша әрекет етудің нақты сызбасымен қамтамасыз ету
болып табылады.
Профилактикалық қызмет аурулардың алдын алу жөніндегі уақытша
есепке алу нұсқаларында есепке алынып, «Бекітілген тұрғындарға
медициналық профилактикалық қызмет көрсету бойынша аумақтық учаске
төлқұжаты» есепке алу нысаналары қалыптастырылады. Профилактикалық
қызмет индикаторлары БМСК қаржыландырудың 2-компоненттік әдістемесінің
ынталандыру бөлігін қалыптастыру үшін қолданылуы мүмкін, бұл
профилактикалық көмек көрсету аясын кеңейтуге және халықтың әлеуметтік
мәні бар аурулармен сырқаттану мен өлім-жітілік деңгейін төмендетуге ықпал
етеді.
4
І. САЛАУАТТЫ ӨМІР САЛТЫН НАСИХАТТАУ
1. Салауатты өмір салтын қалыптастыру технологиялары
Салауатты өмір салтын қалыптастыру халыққа профилактикалық көмек
көрсетудің барлық, яғни бастапқы және қайталама профилактика кезеңдерінде
де жүргізіледі.
БМСК
деңгейінде
салауатты
өмір
салтын
қалыптастыру
технологияларына мыналар жатады:
1. Мінез-құлықтық қауіп факторларын, қауіптілік топтарын қалыптастыру
мақсатында өмір салтын бағалау технологиясы:
1) сұрастыру, тексеру;
2) көшпелі патронаж;
3) қауіптілік топтарын анықтау.
2. Халықты жалпылама, топтық және жеке деңгейлерде хабардар ету
технологиясы:
Жалпылама деңгейде:
1) халықты кең ауқымды акцияларға (айлықтарға, аурулардың алдын алу
және қауіп-қатер факторлармен күрес жөнінде өткізілген Халықаралық
күндерге) қатыстыру;
2) бұқаралық ақпарат құралдарымен жұмыс;
3) ақпараттық-білім беру материалдарын тарату.
Жеке және топтық деңгейлерде:
1) әңгіме;
2) дәріс;
3) ақпараттық-білім беру материалдарын тарату;
4) Интернет-байланыс, қысқа хабарламаларды жеткізу қызметін
пайдалану, телефон байланысы.
3. Халыққа жеке және топтық деңгейде салауатты өмір салты дағдылары
мен аурулардың алдын алуды үйрету технологиясына мыналар кіреді:
Жеке деңгейде:
Профилактикалық кеңес беру
Топтық деңгейде:
Пациенттер мен қауіп-қатер факторы бар тұлғалар үшін денсаулық
мектептерін ұйымдастыру.
2. Салауатты өмір салтын қалыптастырудың әдістері
Сұрастыру – пациенттермен жұмыстың дербес тәсілдерін анықтау
мақсатында әдеттерді, мінез-құлық модельдерін, мінез-құлықты қалыптастыру
шарттарын айқындайтын диагностика әдісі. Әңгімелесу ұзақтығы – 3 минутқа
жуық.
5
Көшпелі патронаж – пациенттің өмір салтын және оның өмір сүретін
ортасын бағалау мақсатында нақты ақпаратты жинақтау.
Тексеру – мінез-құлықтық қауіп факторларының мөлшерлік сипаттамасын
бағалау үшін пайдаланылатын қосымша диагностикалау әдістері.
Дәріс – медициналық профилактикалық тексеру кезінде ұйымдасқан
ұжымдарда қолданылады. Дәріс өткізу барысында ақпараттың тек 5% ғана
меңгерілетіндігін ескерген маңызды. Сондықтан дәріс оқыған кезде басқа
әдістерді (әңгіме, көрнекі құралдарды, бейне материалдарды, пікірталасты)
пайдалану қажет. Дәрістің ұзақтығы – 20 минут, тыңдаушылардың оңтайлы
саны – 20- 40 адам.
Профилактикалық консультация (жеке және топтық) – медициналық
қызметкер мен пациенттің/пациенттердің сауығу бойынша нақты ұсыныстарды
қабылдай отырып, бар проблемаларды өзара талқылау. Консультация беру
ұзақтығы – 10 минут.
Ақпараттық – білім беру материалдары. Бұл құралдарға салауатты өмір
салты мен аурулардың профилактикасы туралы буклеттер, брошюралар,
жаднамалар және тағы басқалары жатады. Материалдарды меңгеру тиімділігі –
20%.
Сонымен қатар бұл блокты бұқаралық ақпарат құралдарымен (теледидар,
радио, баспасөз) жұмыс жүргізу де қажет – аудиторияны кеңінен қамтумен
сипатталатын салауатты өмір салтын насихаттау әдісін пайдалану.
Денсаулық мектептері, пациенттер және қауіп-қатер факторы бар
тұлғаларға арналған мектептер. – нақты топ үшін денсаулықты нығайту
және сақтаудың басым мәселелері бойынша халықтың мақсатты топтарын
оқытудың ұйымдастырылған формасы. Түрлі мақсатты топтарға арналған
денсаулық мектептері (науқастар және олардың отбасы мүшелері, қауіп-қатер
факторы бар тұлғалар және тағы басқалар) тұрақты интерактивтік қарымқатынас жасау түрінде ұйымдастырылады, мысалы: «коронарлық клубтар»,
«қант диабетімен ауратың науқастардың мектебі», «демікпемен ауратың
науқастардың мектебі», «артериялдық гипертониямен ауратың науқастардың
мектебі» және тағы басқалар. Денсаулық мектептері оқытушылар мен
оқушыларды дайындаудың бірыңғай бағдарламаларының, тиісті ақпараттық
қамтамасыз етілуінің бар болуын көздейді. Мектептерде сабақ өткізудің жиілігі
– 50-100 минуттан аптасына 1 рет, циклде оқыту ұзақтығы – 1-2 ай. Топта
оқитындардың оңтайлы саны – 10 адам.
Сабақтарды ойдағыдай өткізу үшін оқытудың интерактивтік әдістері
қолданылады. Топтардағы жұмыс пациенттерге олар оқшауланбай, өз
қиындықтарымен оңаша қалмайтындарын сездіреді, әркімнің өз күшіне сенуіне
көмектеседі, оқушылар идеяларымен, ақпараттармен өзара алмаса алады, бұл
денсаулықты нығайту және аурулардың профилактикасы бойынша дұрыс
дағдыларды қалыптастыру үшін сенімді негізді қамтамасыз етеді.
Семинар-тренинг – білімді, танымды игерудің, машықтар мен дағдыларды
қалыптастырудың белсенді түрі. Ол топтық оқытудың түрлі әдістерін
6
пайдалана отырып бірнеше дәйекті жаттығулардан тұрады. Тренингтің
ұсынылатын ұзақтығы – 20 минут.
Топтардағы талқылау. Бұл әдіс ақпаратты зерделеу кезінде пайда болған
проблемаға, ойға және идеяға өзі көзқарасын талқылауға, басқа
қатысушылардың проблемасына көзқарасын анықтауға мүмкіндік береді.
Әрекеттер тәжірибесімен оқыту. Әдіс рөлдік ойындарды, ахуалды
орындағанды, практикалық сабақтарды, яғни, қатысушы бір құбылыс
нәтижесінде болатын объектінің өзгеру үдерісін бастан өткізетін жұмыс
түрлерін пайдалануды көздейді.
7
3. БМСК медицина қызметкерлерінің саламатты өмір салтын насихаттау бойынша жұмыс үлгісі
Пациент
I кезең
Сұрастыру
Өмір салтын және қауіп тобын бағалау
Тексеру
Жалпылама деңгей
Халықты
акцияларға тарту
БАҚ -пен
жұмыс
Жеке және топтық деңгей
АБМ
Әңгіме
Дәріс
АБМ
III кезең
Халықты СӨС дағдыларына үйрету технологияларын пайдалану
Топтық деңгей
Денсаулық мектебін
ұйымдастыру
Дербес деңгей
Профилактикалық консультация
Нәтижелерді бағалау – мінез-құлықты өзгерту
Мониторинг
II кезең
Халықты ақпараттандыру технологияларын пайдалану және уәждемені
қалыптастыру
ІІ. МІНЕЗ-ҚҰЛЫҚТЫҚ ҚАУІП ФАКТОРЛАРЫНЫҢ
АЛДЫН АЛУ
1. Мінез-құлықтық қауп факторларының профилактикасы бойынша
араласуды өткізудің моделі
Профилактикалық араласу «Амбулаториялық науқастың медициналық
картасының»
ағымдағы
бақылаулар
парағына
деректерді
жазып,
«Амбулаториялық пациенттің статистикалық картасында» «Қорытынды
диагноз» графасында аурулардың халықаралық жіктелу (АХЖ-10)
(1 қосымшаны қараңыз) белгілене отырып, пациент сырқаттанғаны бойынша
жүгінген кезде және де кез келген басқа тексерулер барысында да (анықтама
алу, екпе жасату, диспансерлік қабылдауда болу және тағы басқалар бойынша
өтініш білдіргенде) жүргізіледі.
Профилактикалық араласу 4 кезеңнен тұрады:
1) пациенттен сұрастыру негізінде дербес қауіптілікті бағалау (ДҚБ),
сондай-ақ салмағын, бойын, артериялық қан қысымын өлшеу, Кетле индексін
және көкөністер мен жемістерді тұтынудың үлес салмағын есептеу.
Уәждеменің және жайсыз мінез-құлықтың өзгеру дағдыларының бар-жоғы
анықталады. Бағалау ұзақтығы – 10 минут.
2) Бұл пациенттің мінез-құлқын мінез-құлылықты факторларын төмендету
жағына өзгерту, мінез-құлықтың қауып факторлары жоқ болған кезде мінезқұлықты қолдау бойынша шараларын қамтитын әңгіме және/немесе кеңес беру
(Ә/К). Кезеңнің ұзақтығы – 3 минутқа дейін;
3) Профилактикалық консультация (ПК) сауықтырудың дербес
бағдарламасын әзірлей отырып, мінез-құлқын өзгерту бойынша егжей-тегжейлі
ұсыныстарды қамтиды. Кеңес беру ұзақтығы – 5-10 минут.
4) Денсаулық мектептері (ДМ), арнайы мамандарымен отбасы денсаулығы
орталығы қызметкерлерімен және бірлесіп өткізетін денсаулық мектептері.
Араласу аяқталғаннан кейін мониторинг және араласу нәтижелерін бағалау
үшін келесі келу күні анықталады.
Профилактикалық араласу бағдарламасы үш циклден тұрады, бірінші мен
екінші циклдердің аралығы 2 ай, ал екінші мен үшінші циклдердің аралығы - 4
ай.
ДҚБ Ә/К ПК
ДҚБ Ә/К ПК ДМ
2 ай
ДҚБ Ә/К ПК ДМ
4 ай
Қауіп-қатер факторлары мен созылмалы аурулары болмаса бірінші циклде
келесі тексерілуге бір жылдан кейін келу ұсынылады.
Өткізілген бағдарламадан кейінгі нәтиже қанағаттанарлықсыз болса
(факторлардың бар болуы, уәждеменің және дағдылардың жоқ болған кезде)
келесі тексерілуге 3-4 айдан кейін келу ұсынылады. Уәждеме болған кезде
тереңдетілген консультация беру және оқыту үшін Отбасы денсаулығы
орталықтарына жолдау ұсынылады.
Профилактикалық консультациялар барысында міндетті ақпараттық –
білім беру материалдарды міндет берілуімен бірге жүргізіледі.
2. Темекі шегу
F.17.2 Темекіге тәуелділік
Z72.0 Темекі тұтыну
Дербес қауіптілікті анықтау
Темекі тұтыну
Темекіге тәуелділік деңгейін және темекі шегуден бас тарту дағдыларын
бағалау
1. Темекі шегудің өтілі.
2. Күніне шегелетін шылым саны.
3. Таңертең ұйқыдан оянғаннан кейін бірінші шылымды тарту уақыты.
4. Темекі шегуден бас тарту тәжірибесі.
Профилактикалық араласу
1. Темекі шегушіліктен бас тарту туралы кеңес беру.
2. Никотинді алмастыратын терапияны қолдану, психологиялық қолдау,емдәм
терапиясын,
денешынықтыру
белсенділігін
пайдалану
бойынша
консультация беру.
3. Темекіден бас тарту бойынша топтық сабақтар (Денсаулық мектептері).
Темекі шегушілікті төмендету жөніндегі медицина қызметкері
әрекеттерінің алгоритмі
Темекі шегушілікті анықтау
Жоқ
Темекіге тәуелділікті бағалау
Темекі шегуді тастауға ынтасын анықтау
Ия
Қолдау, енжар темекі
шегудің зияны туралы
әңгіме, СӨС бойынша
консультация
Жоқ
Профилактикалық араласуды өткізу
Араласуды бағалау
Уәждемені қалыптастыру
Ия
Жоқ
Темекі шегуге қатысты пациенттің мінез-құлқын бақылау
10
3. Алкогольді қауіпті дозада тұтыну
Z72.1 Алкоголь тұтыну
Шығарылып тасталды: алкогольге тәуелділік (F10.2)
Тұтынылатын алкогольдің мөлшері таза
спиртке
шаққандағы
миллилитрлермен белгіленеді. 10 мл таза спирт 1 кружка сыраға (285 мл),
кішігірім бокалына асхана шарабының (120 мл), 1 рюмка күшейтілген шарапқа
(60 мл) немесе 1 ұрттам араққа (25 мл) сәйкес келеді.
Дербес қауіпті бағалау
1. Спирттік ішімдіктерді тұтыну мөлшерін және жиілігін анықтау.
2. Алкогольді тұтыну дәрежесін анықтау. Алкогольді тұтыну дозалары 35-65
жастағы ерлер үшін аптасына 140 мл астам, ал әйелдер, жастар мен егде
адамдар үшін аптасына 80 мл астам тұтыну қауіпті болып табылады.
Профилактикалық араласу
1. Алкогольді тұтынудың зияны және алкогольден бас тартудың нақты
артықшылықтары туралы әңгіме. Алкоголь дозасын азайту туралы кеңес
беру.
2. Алкогольді тұтынудың қауіпті мөлшерін төмендету бойынша
консультация беру.
3. Алкогольді тұтынудың қауіпті мөлшерін төмендету бойынша топтық
сабақтарды өткізу (Денсаулық мектептері).
4. Алкогольге тәуелді тұлғалар үшін наркологтың, психотерапевтің
консультациялары.
Алкогольді қауіпті дозада тұтынудың профилактикасы бойынша
медицина қызметкері әрекеттерінің алгоритмі
Ия
Алкогольді тұтынатынын анықтау
Жоқ
Қолдау, СӨС
бойынша
консультация
Алкогольді тұтыну дәрежесін анықтау
Қауіпті емес
Ия
Қауіпті
Алкоголь ішімдіктерін ішпеу туралы
тілегін анықтау
Профилактикалық араласу
Араласуды бағалау
Алкогольді тұтынуға қатысты пациенттің мінезқұлқын бақылау
Жоқ
Бас тартудың
себебін анықтау
Алкогольді
тұтынудың
зиянын
түсіндіру
Наркологтың,
психотерапевтің
консультациясы
11
4. Тиімді тамақтанбау
Z72.4 Тағамның жарамсыз рационы және ас қабылдаудағы зиянды әдеттер
Дербес қауіп-қатерді бағалау
1. Тамақтану рационындағы көкөністер мен жемістердің тәуліктік үлес
салмағы келуінде 400 г (5 порция) (2- қосымшаны қараңыз).
2. Май қосып қуырылған тағамдарды аптасына 3 реттен астам тұтыну.
3. Ас дайындағанда мал майын пайдалану.
4. Тұзды пайдалану.
Тиімді тамақтанудың негізгі қағидаттары (2- қосымшаны қараңыз)
1. Көкөністер мен жемістерді тұтыну күніне кемінде 400 г құрауы тиіс.
2. Мыналарды:
- (малдан өндірілетін) қаныққан майларды, қанықпаған өсімдіктерді (зәйтүн,
күнбағыс, соя, бұршақ, мақта) майларға немесе жұмсақ маргаринге;
семіз етті балыққа, құс етіне немесе майсыз, арық етке алмастыру.
Ветчина, колбаса, беконды қолдануды азайту немесе олардан мүлдем бас тарту.
3. Майсыз сүт пен сүт өнімдерін және тұзды тұтыну (айран, майсыз қатық,
йогурттар және май құрамы ірімшіктер)
4. Қантты күніне 60 г артық емес, йодталған тұзды тәулігіне 4-6 г асырмай
тұтыну, темірмен және фолий қышқылымен (фортификат)байытылған ұнды
пайдалану.
5. Нанды, дәнді дақылдарды, макарон өнімдерін, күріш немесе картопты ас
қабылдаған сайын күніне бірнеше рет тұтыну.
6. Міндетті түрде таңертең және түсте ыстық ас ішудің режимін сақтау.
Тиімді тамақтанбаудың профилактикасы бойынша медицина қызметкері
әрекеттерінің алгоритмі
Тамақтану сапасын бағалау жолымен тиімді тамақтануды анықтау
Ия
Тәртіпті өзгертуге ынтасын анықтау
Тиімді тамақтану қағидаттары туралы
кеңес
Тамақтану, қалыпты дене салмағын қолдау
бойынша күнделік жүргізу, оңтайлы дене
шынықтыру белсенділігі туралы кеңес беру
Жоқ
Салауатты өмір
салты бойынша
консультациялар,
қауіптілік
факторларын
бақылау
Мониторинг пен бағалау: тамақтану рационын, Кетле индексін анықтау
12
5. Гиперхолестеринемия
Е 78 Липопротеидтер алмасуының бұзылыстары және басқа липедемиялар
Холестерин жөніндегі Канада конференциясына (1988) сәйкес қандағы
холестерин мөлшері 5,2 ммоль/л артық болса, жоғары деңгей деп саналады.
1.
2.
3.
4.
Гиперхолестеринемия бойынша қауіптілік топтары
40 жастан асқан және екі немесе одан артық қауіптілік факторы: темекі
шегушілік, жоғары қан қысымы, семіздік, диабет, төмен дене белсенділігін.
Анамнезінде отбасы мүшелерінің 50 жасқа дейін жүрек ишемиясы ауруы
немесе миокард инфарктісінен өлу жағдайының бар болуы.
Отбасылық гиперхолестеринемия (> 7,8 ммоль/л ).
Ксантоматомның болуы.
Профилактикалық араласу
1. Майларды төмен дәрежеде, талшықтар мен дәрумендерді жоғары дәрежеде
тұтыну емдәмі.
2. Холестерин деңгейін төмендететін фармацевтикалық препараттарды
пайдалану.
3. Қауіптілік факторларын: темекі шегушілікті, жоғары қан қысымын,
семіздікті, төмен физикалық белсенділігі бойынша консультацияларды беру
(тиісті алгоритмдерді қараңыз).
Гиперхолестеринемия профилактикасы бойынша медициналық
қызметкер әрекеттерінің алгоритмі
Қауіптілік тобын қалыптастыру және қандағы жалпы холестеринді анықтау
Қандағы жалпы холестериннің жоғары деңгейін айқындау
Ия
Жоқ
Профилактикалық араласу
Салауатты өмір салты
қауіп-қатер
факторларын бақылау
бойынша
консультациялар
Араласуды бағалау
Қандағы жалпы холестериннің деңгейін бақылау
13
Артық дене салмағы
Е65 Майдың бір жерде шоғырлануы
Е66 Семіру
Е67 Артық тамақтанудың басқа түрлері
Е68 Артық тамақтану салдарлары
25,0 кг/м2 асқан Кетле индексі (дене салмағының индексі) артық дене
салмағының көрсеткіші болып табылады (жүкті, емшек емізетін әйелдерді және
бұлшық еті аса дамыған спортшыларды қоспағанда).
Дербес қауіп-қатерді бағалау
Кетле индексін мына формула бойынша анықтау:
Кетле индексі = салмағы (кг)/ (бойы м2)
Профилактикалық араласу*
1. Гипокалориялық тамақтану, тамақтану бойынша кеңестер.
2. Дене белсенділігінті арттыру.
3. Темекі шегушілікті доғару, спирттік ішімдіктерді шектеу.
Артық дене салмағын төмендету бойынша медициналық қызметкер
әрекеттерінің алгоритмі
Кетле индексін өлшеу арқылы артық дене салмағын анықтау мен артық дене
салмағының дәрежесін анықтау
Ия
Жоқ
Дене салмағын төмендетуге ынтасын
анықтау
Ия
Профилактикалық араласу
СӨС бойынша
консультациялар қауіп-қатер
факторларын бақылау
Жоқ
Бас тарту себептерін анықтау,
мотивациясын айқындау
Ия
Жоқ
Араласуды бағалау
Кетле индексін бақылау
*Эндокринологиялық ауру болмаған жағдайда
14
7. Төмен дене белсенділігі
Z72.3 Дене белсенділіктің жеткіліксіздігі
Дене белсенділігінің төмендігінен туындайтын қауіптілік
1 кесте - ДДСҰ ұсынған дене шынықтыру жүктемелермен айналасу
сабақтарының жиілігі
дене жүктеменің
жас мөлшері
ұзақтығы
жиілігі
Жас адам
аптасына 5 рет
күніне 30-60 мин дейін
(29 жасқа дейін)
Орта жас
аптасына 5 рет
күніне 20-30 мин дейін
(30-60 жас)
Егде жас
күніне 20-30 мин дейін
аптасына 2-3 рет
(60-тан үлкен)
(немесе 10 минуттан 3 рет)
Дене белсенділіктің ең төмен деңгейіне үнемі спортпен шұғылданған
кезде қол жеткізуге болады, егер осы сабақтарда күніне 150 ккал шығарылса
бұл баспалдақпен 15 мин жоғары көтерілгенге, 15 мин жүгіргенге (1,5-2 км), 20
мин суда жүзгенге, жаяу 30 мин жаяу аяңдағанға немесе 15 мин ырғақты
билегенге тең болады.
Қажетті дене белсенділігі көлемін анықтау үшін энергияны метаболикалық
эквивалентпен есептеу тәсілін – МЕТ пайдалануға болады (2 кесте). 1 МЕТ –
адамның 1 минут ішінде тыныш күйде жұмсайтын энергиясы. Мысалы, адам
сағатына 5 км жылдамдықпен 30 минут жүрген кезде 99 МЕТ жинайды (3.3
МЕТ х 30 мин.). 20 мин жеңіл жүгіріс кезінде ол 160 МЕТ жинайды (8 МЕТ х
20 мин). Сондықтан орташа жүктелім үшін ұсынылатын ең төмен шама
аптасына 495 МЕТ–ті құрайды (аптасына 5 рет 30 минут бойы жүру). Орташа
және жоғары қарқынды жүктемелерді біріктірген кезде көзделген ең төмен
шама аптасына 450-470 МЕТ болуы тиіс. Жаттықпаған адамдар осы аралықтың
төменгі шегінен бастап физикалық формасы жақсарған сайын жоғары қарай
көтере беру керек.
2 кесте - Стандартты дене белсенділік МЕТ - эквиваленттері
Төмен (3 мет-тен төмен)
Орташа (3-6 МЕТ)
Жүріс
Үйде немесе кеңседе баяу Сағатына
5
км
аяңдап жүру – 2.0*
жылдамдықпен жүру – 3.3*
Жылдам жүру (сағатына 7
км) – 5.0*
Ауыр (6 мет-тен асады)
Өте
жылдам
жүру
(сағатына 8 км) – 6.3*
Жеңіл (5 кг) рюкзакпен
немесе рюкзаксыз тауға
өрмелеу – 7.0
Үй мен жұмыс
Үстелде отырып істейтін Ағаш ұстасының жұмысы – Ауыр заттарды тасу (кірпіш)
жұмыс (қол құралдары, 3.6
– 7.5
компьютер) – 1.5
Ағаштарды тасу – 5.5
Ауыр тазалау жұмыстары Ауыр
ауылшаруашылық
15
Түрегеп тұрып істейтін
жұмыс, төсек жиыстыру,
ыдыс жуу, кір үтіктеу, тамақ
әзірлеу,
сатушының
жұмысы – 2.0- 2.5
(терезе,
машина
жуу),
гаражды тазарту – 3.0
Газонды шабу (бензошалғы,
жаяу жүру) – 5.5
Еден жуу, шаңсорғышпен
жұмыс жасау – 3.0-3.5
жұмыстары (шөп жинау) –
8.0
Күрекпен жұмыс істеу, арық
қазу – 8.5
Күрекпен
жұмыс
істеу
(топырақ, көмір) – 7.0
Спорт және демалыс
Сурет салу, іс тігу, лото Бадминтон – 4.5
Баскетбол матчы – 8.0
ойнау – 1.5
Бильярд – 2.5
Баскетбол
(кәрзеңкеге Тегіс жазықтықта велосипед
лақтыру) – 4.5
тебу (16-20 км/ч) – 8.0; тез
жүру (сағатына 20 км артық)
– 10.0
Қайық – 2.5
Тегіс жазықтықта велосипед 5-20 кг рюкзакпен тауға
тебу,
жеңіл
жүктеме жаяу өрмелеу – 7.5 – 9.0
(сағатына 12-15 км) – 6.0
Крикет – 2.5
Бал билері: баяу – 3.0; Сағатына
9-10
км
жылдам – 4.5
жылдамдықпен
жеңіл
жүгіру – 8.0*
Дартс – 2.5
Жағалауда балық аулау – 4.0 Сағатына
11
км
жылдамдықпен
жеңіл
жүгіру – 10.0*
Отырып балық аулау – 2.5
Гольф (клюшкамен жүру) – Сағатына
13
км
4.3
жылдамдықпен
жеңіл
жүгіру – 11.5*
Көптеген
музыкалық Қайық, виндсерфинг – 3.0
Жол салынған жерде шаңғы
аспаптарда ойнау – 2.0-2.5
тебу: баяу(4 км/ч) – 7.0;
жылдам (8-12 км/ч) – 9.0
Асықпай суда жүзу – 6.0**
Күнделікті футбол – 7.0;
Сайысу – 10.0
Үстел теннисі – 4.0
Орташа/жоғары жүктемемен
суда жүзу– 8-10**
Үлкен теннис 5.0
Теннис (жалғыз өзі) – 8.0
Волейбол (сайысу емес) – Волейбол (пляжда немесе
3.0-4.0
залда жарысу) – 8.0
*қатты жерде
** МЕТ –тің мәні суда жүзу үшін түрленеді
Профилактикалық араласу
1. Дене белсенділігінің пайдасы туралы кеңес.
2. Тиісті патологиясына және физикалық дайындығына байланысты физикалық
жүктемелер бойынша ұсыныстар.
Төмен дене белсенділік профилактикасы бойынша медициналық
қызметкер әрекеттерінің алгоритмі
Төмен дене белсенділігін қаупі бар-жоғын анықтау
16
Ия
Жоқ
Физикалық белсенді болудың ынтасын анықтау
Ия
Жоқ
Салауатты өмір
салты бойынша
консультациялар,
қауіп-қатер
факторларын
бақылау
Бас тарту себептерін анықтау,
ынтасын айқындау
Профилактикалық араласу
Араласуды бағалау
Пациенттердің физикалық жай-күйін,
олардың дене белсенділігін
бағдарламасын сақтауын бақылау және
оларды қолдау
Денсаулық проблемалары
барларды консультация үшін
мамандарға жіберу
17
ІІІ. НЕГІЗГІ ДЕРТТЕР КЕЗІНДЕГІ ПРОФИЛАКТИКАЛЫҚ ЖҰМЫС
1. Артериялық гипертония
І10 Эссенциалдық (алғашқы) гипертензия
І11 Гипертониялық жүрек ауруы (көбіне жүректі зақымдайтын
гипертониялық ауру)
І12 Гипертензивтік (гипертониялық) көбіне бүйректерді зақымдайтын
ауру
І13 Гипертензивтік (гипертониялық) көбіне жүрек пен бүйректерді
зақымдайтын ауру
Қауіп-қатер факторлары
1. Артериялдық гипертензия (АГ), жүрек-тамыр аурулары, гиперлипидемия,
қант диабеті бойынша отбасы анамнезі.
2. Жүрек-тамыр аурулары, гиперлипидемия, қант диабеті бойынша анамнез
3. Темекі шегушілік
4. Тамақтану ерекшеліктері
5. Семіздік
6. Төмен дене белсенділігін
7. Пациенттің жеке басының ерекшеліктері
Профилактикалық араласу
Қағидаттары – жойылатын қауіптілік факторларын бақылау қауіптілік топтағы
барлық пациенттерге жүргізіледі.
1. Журек-тамыр ауруларының, гиперлипидемияның, қант диабетінің тиімді
терапиясы.
2. Темекі шегушілікті доғару (Темекі шегушілікті қараныз).
3. Майы аз, жеміс-жидек, көкөністермен байытылған емдәм.
4. Тұз тұтынуды 100 мэкв/л (2,4 г. натрий немесе 6 г. натрий хлориді) дейін
азайту.
5. Алкоголь тұтынуды күніне 30 г. дейін азайту (таза этанолмен есептегенде).
Әйелдер мен дене салмағы аз тұлғалар үшін қабылдау мөлшері 2 есе төмен
болуы тиіс (алкогольді қауыпты мөлшерде тұтынуды қараныз).
6. Артық дене салмағын АДС 18,5-24,9 кг/м дейін төмендету (Артық дене
салмағын қараныз).
7. Тұрақты аэробалық жүктемелер – күніне 30 мин.
8. Психикалық ширығуды азайту – релаксация, күзелістен арылу әдістеріне
үйрету
9. Қауіптілікті SCORE жүйесі бойынша стратификациялау
10. Артериялдық гипертензия кезеңіне байланысты динамикалық бақылау (2-3
айда 1 рет).
11. Науқасқа өз бетімен артериялдық қысымен (АҚҚ) өлшеуді, АДС бақылауды
үйрету.
18
Клиникалық тәжірибедегі ЖТА профилактикасы жөніндегі Еуропалық
ұсыныстар, 2007 жыл.
Қауіптілікті SCORE жүйесі бойынша стратификациялау
Абсолютті
қауіп <5%,
нысанаоргандар
зақымдалмаған,
ДАҚҚ 90-109
мм.сын.бағ.жән
е/немесе САҚҚ
140-179
мм.сын.бағ.
Бірнеше ай
бойы дәрідәрмектік емес
шаралар (өмір
салтын
жақсарту) және
АҚ бақылау
Абсолютті
қауіп<5%,
нысанаоргандарды
зақымдау,
ДАҚҚ≥90
мм.сын.бағ.және/
немесе
САҚҚ≥140
мм.сын.бағ.
Абсолютті қауіп
≥5%,
ДАҚҚ≥90
мм.сын.бағ.және/
немесе
САҚҚ≥140
Өмір салтын
өзгерту және
фармакотерапия
Өмір салтын
өзгерту және
фармакотерапия
мм.сын.бағ.
АҚҚ<140/90
мм.сын.бағ.
АҚҚ 90-94
және/немесе
САҚҚ 140-149
мм.сын.бағ
ДАҚҚ≥95
және/немесе
САҚҚ ≥150
мм.сын.бағ.
Дәрі -дәрмектік
емес
шараларды
жалғастыру
және жыл
сайынғы
тексеру
Өмір салтын
қарқынды
өзгерту,
пациенттің
қалауы бойынша
фармакотерапия
тағайындалуы
мүмкін
Фармакотерапия
және өмір салтын
қарқынды
өзгерту
ДАҚҚ ≥110
мм.сын.бағ.және/
немесе САҚҚ
≥180 мм.сын.бағ.
Өмір салтын
өзгерту және
фармакотерапия
Мақсаттары:
қауіптілігі
жоғары
барлық
пациенттерде
<140/90
мм.сын.бағ.
қант
диабетімен
ауыратын
науқастарда
<130/80
мм.сын.бағ.
19
2. Жүректің ишимиялық ауруы
I20 Стенокардия (жүрек қыспасы)
І21 Жіті инфаркт миокарда
І22 Қайталама инфаркт миокарда
І23 Жіті инфаркт миокарданың кейбір ағымдық асқынулары
І24 Жүректің жіті ишимиялық ауруының басқа да түрлері
I25 Жүректің созылмалы ишимиялық ауруы
Қауіп-қатер факторлары
1. Жасы: ерлерде – 55 жастан үлкен, әйелдерде – 65 жастан үлкен.
2. Дислипидемия.
3. Артериялдық гипертензия.
4. Қант диабеті.
5. Темекі шегушілік.
6. Гиподинамия.
7. Артық дене салмағы.
8. Жүрек тамыр аурулары бойынша ауыр тұқым қуалаушылық.
Профилактикалық араласу
1. Айқындалған қауіптілік факторлары бойынша консультация жүргізу (тиісті
хаттамаларды қараңыз).
2. Тиімді тамақтану бойынша ұсыныстар (Тиімді тамақтанбауды қараңыз):
- мал өнімдерінен өндірілетін майларды шектейтін емдәм;
- ас тұзын тұтынуды 100 мэкв/л (2,4 г. натрий немесе 6 г. натрий хлориді).
дейін азайту
3. Артериялдық гипертензия.және қант диабеті бар болғанда - ауру ағымына
қатаң бақылау жүргізу: АҚҚ және қандағы глюкозаны тиісті мөлшерде ұстау
(Артериялдық гипертензия және қант диабетін қараңыз).
4. Артық дене салмағын АДА 18,5-24,9 кг/м2 дейін төмендету (артық дене
салмағын қараңыз).
5. Дене белсенділігін бойынша ұсыныстар (Дене белсенділігін деңгейін
қараңыз) – асқынушылықтан тыс. Динамикалық жүктемелер көрсетілген
(физикалық жүктемелер көлемі стенокардия ұстамаларын қоздырмауы
керек, изометриялық жүктемелер болмайды.
6. SCORE бағамы бойынша қауіптілікті стратификациялау
7. Диспансерлік тексерулер.
8. «ЖИА –мен ауыратындар мектебінде» оқыту.
9. Қолайлы психологиялық ортаны қалыптастыру.
10.Қызмет ету бойынша ұсыныстар.
20
3. Демікпе
J45 Демікпе
Қауіптілік факторлары
1. Ауыр тұқым қуалаушылық.
2. Аллергиялық жағдайлар және дерттер.
3. Полютанттардың (ауа ластайтындар) әсері.
4. Темекі түтінінің әсеріне ұшыраушылық.
5. Аллергиялық ринитті дұрыс емдемеу.
6. Кәсіби факторлар.
Профилактикалық араласу
1. Аллергиялық ринитті диагностикалау мен емдеу.
2. Аллергендердің әсерін жою.
3. Гипоаллергендік емдәм.
4. Инфекция ошақтарын тазалау.
5. Науқастар мен олардың отбасы мүшелерін қауіпті ахуалдардың (демікпе
ұстамасы) алдын алуға, күнделікті тұрмыста стандарттан тыс жағдайларда
(саяхаттар, сапар) дұрыс мінез-құлық тәсілін жасауға үйрету
6. Науқастарды «Демікпемен ауратын науқасқа арналған мектепте» оқыту
7. Өз денсаулығына жауапты көзқарасты дамыту, өзін-өзі бақылау күнделігін,
тұрақты түрде пикфлоуметрия жүргізуге үйрету
8. Қолайлы психологиялық ортаны қалыптастыру
9. Еңбек қызметі бойынша ұсыныстар
10.Белсенді және енжар темекі шегуді тоқтату (Темекі шегуді қараңыз).
4. Қант диабеті
(Америкалық диабет қауымдастығының ұсыныстары, 2010 жыл)
E10 Инсулинге тәуелді қант диабеті
E11 Инсулинге тәуелсіз қант диабеті
О24 Жүктілік кезіндегі қант диабеті
E13 Қант диабетінің басқада нақтыланған түрлері (стероидті қант диабетін
қоса алғанда)
1.
2.
3.
4.
Қауіп-қатер факторлары
төмен дене белсенділігін;
семіздік, дене салмағы индексінің 25 кг/ м2 асып кетуі;
жақын туыстарының қант диабетімен сырқаттануы;
4,5 кг асатын бала туған әйелдер, гестациондық қант диабеті бар әйелдер;
21
5. артериялдық гипертензия (артериялдық қысым 140\90 мм.сын.бағ. артық
немесе
қарсы гипертензивтік терапия жүргізілгендіктен қалыпты
көрсеткіштер;
6. тығыздығы жоғары липопротеидтер холестеринің деңгейі (ТЖЛП ХС)
0,9 ммоль\л кем және / немесе триглицеридтер деңгейі 2,82 ммоль/л.
артық;
7. аналық бездерінің поликистоздық синдромы бар әйелдер;
8. гликирленген гемоглобиннің (А1С) 5,7% жоғары болуы, алдағы тексерулер
кезінде тиреотроптық гормон (ТТГ) көрсеткіштерінің қалыпты деңгейде болуы;
9. инсулиндік тәуелдігіне байланысты басқа да клиникалық белгілер;
10. жүрек-тамыр патологиясы.
Профилактикалық араласу
Дене салмағын, дене белсенділігі деңгейін қалпына келтіру шаралары А1С деңгейі 5,7-6,4% шамасындағы пациенттер салмағын 5-10%-ға азайту
және бәсең (жаяу серуендеу) дене белсенділігін ең аз дегенде аптасына 150
минутқа дейін артыру жөніндегі ұзақ мерзімдік бағдарламаға тартылуы тиіс.
Қайшы негіздемелер болмаған кезде 2 типтегі қант диабеті бар пациенттерге
аптасына үш рет қарсылықты физикалық жүктеме ұсынылуы мүмкін. Өмір сүру
салтын өзгертумен қатар жасы 60-қа толмаған қант диабетінің даму қаупі өте
жоғары пациенттерге метформинді қосымша тағайындауға болады. Диабет
алды белгілері бар пациенттерге жыл сайын қант диабетінің мониторингі
жүргізілу керек.
Глюкоза деңгейін бақылау. Қант диабеті бар, қарқынды инсулиндік
терапия қабылдаушы
пациенттер глюкоза деңгейін күн сайын өзін-өзі
бақылауды кемінде 3 рет жүргізеді. Диабеттен емделу үшін басқа медициналық
дәрілерді қабылдайтын, инсулинді бір рет қолданатын пациенттер өзін-өзі
бақылауды емнің тиімділігін анықтау үшін пайдалана алады. Гликемия
деңгейін өздігінен бақылауды жүзеге асыру үшін оқу бағдарламасын өту керек.
А1С деңгейін бақылау:
- тұрақты көрсеткіштерге қол жеткізген пациенттерге жылына 2 рет,
- егер қант диабетінен емдеу өзгеріске ұшыраса немесе гликемияның
мақсатты деңгейіне қол жеткізілмесе тоқсан сайын;
- егер А1С анықтау терапиялық шараларды бақылау үшін қажет болса;
жоспардан тыс жүргізіледі:
Липидтік профильді бақылау жүргізіледі:. Липидтік профиль қант
диабеті бар пациенттерде жыл сайын аш қарынға анықталуы тиіс. ТЖЛП ХСнің мақсатты деңгейі - 2,6 ммоль/л, ТЖЛПХ деңгейі – келісінде 0,9 ммоль/л,
триглицеридтер деңгейі - 2,82 ммоль/л артық емес.
Тамақтану бойынша ұсыныстар. Диабет алды белгілері немесе қант
диабеті бар пациенттерге қант диабетін емдеу қағидаттарын білетін диетолог22
дәрігер жеке түзету емін жүргізеді. Өйткені жеке түзету емі қант диабеті бар
пациенттерді емдеу құнын біршама төмендете алады, оны іске асыруға
жұмсалатын шығындар да науқасқа көмек көрсетуді ұйымдастыру барысында
ескерілуі тиіс. Майлы және көмірсулы тағамдарды шектейтін әмдәм бір жыл
ғана тиімді болуы мүмкін. Қант диабетті науқастардың әмдәміңдегі байытылған
майлардың мөлшері жалпы тағам калориясының 7%-дан аспауы тиіс.
Құрамында омега-3 толық байытылмаған май қышқылдары, тағамдық
талшықтар, өсімдік стириндері бар тағамдарды көбірек қолдану. Көмірсулар
мөлшерінің мониторингі есептеу тәсілімен жүргізіледі (А дәлелділік деңгейі).
Тағамдық емес тәттілендіргіштер нормасы сақталған кезде қауіпті болмайды.
Алкогольді тәулігіне әйелдер үшін бір немесе ерлер үшін – екі дозаға шектеу
керек (1 доза=360 мл сыра=150 мл шарап=45мл күшті спирт ішімдіктері).
Темекі шегуге мүлдем болмайды.
Қант диабетінің ағымын пациенттің өзінің жеке бақылауы. Қант
диабеті бар пациенттерге көмек көрсету стандарттарына сәйкес өмір бойы өзінөзі бақылау тәсілдерін үйрену мүмкіндігі берілу керек, мысалы «Диабет
мектептерінде». Сонымен қатар, қант диабеті бар пациенттерге психологиялықәлеуметтік көмек көрсетілуі тиіс, өйткені эмоционалдық көңіл-күйдің жақсаруы
емделу сапасына ықпал етеді.
Гипогликемия. Гипогликемия кезінде есі түзу пациент үшін негізгі түзету
құралы 15-20 г глюкоза болып табылады, ол болмаған жағдайда құрамында
глюкоза бар кез-келген көмірсуды қолдануға болады. Егер гликемия деңгейі 15
минутан соң төмен болып қалса, глюкозаны қайтадан қабылдау керек. Глюкоза
деңгейі қалпына келгеннен кейін гипогликемияның қайталап дамуына жол
бермеу үшін тамақтану керек. Гипогликемия даму қаупі өте жоғары болған
кезде пациентке глюкагон ұсыну керек және де туыстарына оны пайдалануды
үйрету керек. Өзінің жағдайын зерделей алмайтын немесе бір немесе одан көп
ауыр гликемия жағдайы болған пациенттер гликемияның бұдан да жоғары
мақсатты деңгейіне ауыстырылуы тиіс.
Гестациялық қант диабеті бар әйелдерге скрининг босанғаннан кейінгі 6-12
аптадан кешіктірмей жасалуы тиіс, сонан соң диабет алды белгілері немесе
қант диабетінің дамуы бойынша бақлауға алу керек.
Қосалқы аурулар мен созылмалы инфекциялар ошақтарын емдеуді жүзеге
асыру керек.
Жатыр ішілік вирусты инфекциялардың және де балалар мен
жасөспірімдердің вирусты инфекцияларының алдын алу.
Емшек еметін жастағы балалар рационынан сиыр сүті негізінде әзірленген
немесе құрамында глютен бар тағамдық қоспаларды шығарып тастау.
Тамақтану рационынан құрамында нитроз бар консерванттар мен
бояуыштарды шығарып тастау.
23
5. Темір тапшылықты анемия
D50 Темір тапшылықты анемия
Енгізілді: анемия
- гипохромдық
- сидеропениялық
Қауіп-қатер топтары
1. Етеккірі ұзақ әрі көп (5 күннен артық) келетін әйелдер
2. Жүкті әйелдер
3. Тез өсіп жыныстық жетілу кезеңіндегі балалар
4. 1 жасқа дейінгі балалар, егер аналарында жүкті кезінде темір тапшылықты
анемия болған болса
5. Шала туған балалар, егіздер
6. Үнемі қан жоғалтатын, оның орнын толтыру қиынға түсетін науқастар
7. Ішектері мен асқазанына ауқымды операциялар жасалған тұлғалар
8. Қан донорлары
9. Толық стоматологиялық қызмет көрсетілмейтін қарттар
Қауіп-қатер факторлары
1.Тамақтану ерекшеліктері (құрамында темір бар нәруызды тағамдар
мөлшерінің жеткіліксіздігі), темірдің сіңірілуін нашарлататын тағамдарды
пайдалану (кофе, шәй, сүт, жұмыртқа).
2. Дисменоррея және гиперполименоррея
3. Эндокриндік жүйенің (гипотиреоз, қант диабеті), асқазан-ішек жолдарының
патологиясы (асқазан мен ұлтабардың ойық жаралары, телімсіз ойық жаралы
колит, атрофиялық гастрит), онкология (асқазан-ішек жолдарының ісіктері),
гельминтоздар
4. Жиі жүктіліктер.
Профилактика шаралары
1. Қауіптілік факторларын жоятын тиімді әрі жүйелі тамақтану (емшек
жасындағы балалардың сиыр сүтін тұтынуын шектеу, шай ішуді негізгі
тамақты қабылдағаннан кейін жарты сағат өткеннен кейін бастау, балаларға
шайдің орнына шырындар беру).
2. Созылмалы ауруларды ұтымды емдеу
3. Қан кететін жерлерді емдеу.
4. Ұрпақ өрбіту жасындағы әйелдер үшін:
• босанулардың арасындағы ұзақтықты үш жылға дейін арттыру;
• *дұрыс контрацепция жасау;
• 2 жасқа дейін емшекпен емізуді тоқтатпау;
24
5. ДДҰ ұсынысы бойынша, жүктілерге жалпы қан талдауы мен ферритинді
бақылай отырып, тәулігіне 100 мг темір мен 300 мкг фолий қышқылы
курстарын 3-6 ай қабылдау керек, сонымен қатар сүт шығатын алғашқы 6 айда
темір препараттарды профилактика үшін қабылдау керек.
6. Темір тапшылықты анемиясының алдын алу үшін донорларда қан тапсырған
кезде ең жоғары мөлшер жылына ерлер үшін 800 - 1200 мл және әйелдер үшін
400 - 800 мл аспауы тиіс.
6. Тыныс алу мүшелерінің туберкулезі
Енгізілді: Mycobacterium tuberculosis және Mycobacterium bovis тудыратын
инфекциялар
А15.0 Бактериологиялық дәлелденген тыныс алу мүшелерінің туберкулезі
А16.0 Бактериологиялық дәлелденбеген тыныс алу мүшелерінің
туберкулезі
Қауіп-қатер факторлары:
1. Зиянды әдеттер (қауіпті мөлшерде алкогольді, есірткілерді, темекіні тұтыну).
2. Қант диабеті, ойық жара ауруы, өкпенің созылмалы арнаулы емес аурулары,
психикалық ауру, лейкоз, лепра.
3. Туберкулезге шалдыққан науқаспен қарым-қатынаста болу.
4. АИТВ-жұқтыру
5. Түрмедегі оқшаулау.
6. Туберкулезден кейін өкпедегі өзгерістер
7. Цитостатикалық препараттарды, сәулелік терапияны немесе
кортикостероидтерді пайдалану салдарынан иммунитеттің түсуі
8. Әлеуметтік осалдық (баспанасыздық, алаңсыздық, көші-қон және тағы
басқалары).
Профилактикалық араласу
1. 14 жастан асқан халықтың флюорографиялық тексеруден жылына 1 рет
өткізу.
2. 2ТЕ Манту сынамасымен тексеру:
- денсаулық жағдайы бойынша қауіптілік топтағы балалар;
- туберкулез ошағынан келген балалар мен жасөспірімдер;
- жасы 2 айдан асқан сәбилерге БЦЖ егер алдында және 6-7 жастағыларды
БЦЖ ревакцинациясы алдында.
3. Тиімді тамақтану бойынша ұсыныстар (Тиімді тамақтанбауды қараңыз):
- ақуызға бай азық-түліктің жеткілікті мөлшері (тәулігіне 120 г ақуыз, 500 г
көмірсулар, 100-120 г майлар) және В,С,Р тобындағы және А витаминдері;
- минерал тұздарға бай азық-түліктер, күніне 5 г ас тұзы;
- қышқыл сүт өнімдері: қымыз, шұбат;
25
5. Жеткілікті дене белсенділігі (төмен дене белсенділігін деңгейін қараңыз),
шынығу, табиғат аясында белсенді демалу.
6. Жеке және қоғамдық гигиенаның ережелерін сақтау.
7. Сәби туғанда міндетті түрде БЦЖ егу және 6-7жасында қайталап егу.
8. Науқасты және қарым-қатынас жасайтын оның отбасы мүшелерін
«Туберкулез мектебінде» жеке гигиена, ыдысты дезинфекциялау, төсекорын жабдықтары, жеке құралдар гигиенасы ережелеріне үйрету.
9. Туберкулезбен ауыратын науқастар бактерия бөлуді тоқтатқанға дейін басқа
адамдармен, әсіресе балалармен қарым-қатынастарды шектеуі қажет.
10. Күн сайын шүберекті сулап, залалсыздандыру құралдарын пайдаланып,
бөлмені жинау, науқастың бөлмесін үнемі желдетіп отыру.
БМСК желісінің медицина қызметкерлеріне арналған туберкулезді
анықтау мен диагностикалау алгоритмдері
Туберкулез бойынша күдіктену
микроскопия
МБТ+++
МБТ++-
МБТ---
МБТ+--
Рентгенография және қорытынды
Кең ауқымды әсер ететін
антибиотиктер
Жақсару болмады
Жақсару
ТБ жоқ
Микроскопияны қайталау
МБТ+++
МБТ++- МБТ+--
ТБ
ТБ емдеу
МБТ---
Рентгенографияны қайталау
және дәрігердің
ТБ жоқ
26
Диагностикалық алгоритм қадамдары
1 Қадам – пациент туберкулезден (2 аптадан аса жөтелу, интоксикация
белгілерінің болуы) күдіктеніп, алғаш шағыммен келген кезде анамнез жинау
керек. ТБ науқаспен қарым-қатынаста болған-болмағанын, бұрын оған ТБ
қойылған-қойылмағанын, туберкулезге қарсы препараттар қабылдаған –
қабылдамағанын анықтау керек. Пациенттің бір немесе бірнеше қауіптілік
тобына кіретін-кірмейтінін анықтау керек.
2 Қадам – физикалық тексеруді микроскоппен жүргізу
3 Қадам – пациентті МБТ бойынша қақырықтың үш үлгісін микроскоппен
зерттеу үшін тапсыруға және рентгендік (флюоро)-графиялық тексеру жүргізу
үшін жолдау.
4 Қадам – қақырық жағындысын микроскоппен зерттеу нәтижесі
дәлелденген кезде пациентті емделуге жіті жатқызу үшін ТБ уйымысіне жолдау
- қақырық жағындысын микроскоппен зерттеу нәтижесі дәлелденбеген
және ТБ (диссеминация, дөңес өскін, жолақ өскін, көкірек ішіндегі
лимфоциттык түйіндердің үлкеюі, плеврит) кезінде мүмкін болатын
рентгенологиялық белгілер болған кезде диагнозды нақтылау үшін пациентті
туберкулезге қарсы ұйымдарға ( бұдан әрі – ТҚҰ) уйымысіне жолдау;
-қақырық жағындысын микроскоппен зерттеудің нәтижесі дәлелденбеген
және пневмонияның клиникалық-рентгенологиялық белгілері болған кезде кең
ауқымды әсер ететін антибиотиктермен (2 апта)
ем жүргізу қажет.
Туберкулезге қарсы емдік әсер ететін препараттарды қолданбағаны жөн
(аминогликозидтер,
каприомицин,
рифампицин,
фторхинолондар
–
амоксициллин-клавулон қышқылы, клотримоцин).
5 Қадам – антибактериалдық терапиядан кейін жақсару болмаса МБТ
бойынша қақырықтың үш үлгісін микроскоппен зерттеуді және
рентгенологиялық зерттеуді қайтадан жүргізу керек
6 Қадам – нәтижесі оң бір ғана жағынды бар болса, пациентті ТҚҰ
уйымысіне жолдау
- қақырықты микроскопиялық зерттеудің теріс нәтижесі анықталғанда
және ТБ кезінде болуы мүмкін клиникалық-рентгенологиялық белгілері
болғанда диагнозды нақтылау үшін пациентті ТҚҰ уйымысіне жолдау;
- қақырықты микроскоппен зерттеу нәтижесі теріс болғанда және ТБ
клиникалық-рентгенологиялық белгілері болмаған да диагноз қойылмайды.
Егер науқастың диагнозы айқын болмаса және науқасты ТҚҰ уйымысіне
жолдаған БМСК уйымысі қорытынды диагноз туралы деректі алмаса, оны
ТҚҰ-дын сұратып және осы ақпаратты 3 тәулік ішінде алу керек.
3 рет тапсырылған талдау теріс болған кезде және көкірек тұсында
белсендігі күмәнді рентгенологиялық өзгерістер болғанда «Туберкулезбен
курес жөніндегі кейбір мәселелер туралы» Қазақстан Республикасы Денсаулық
сақтау министрінің 2011 жылғы 25 сәуірдегі № 218 бұйрығына сәйкес
пациенттер 4 айға дейін арнайы ем қабылдамастан «0» тобы бойынша
27
диспансерлік есепте бақылана алады. Өкпе жазығындағы рентгенологиялық
өзгерістер асығыс емделген туберкулездің салдары немесе басқа аурудың
белгісі болуы да мүмкін. Осы кезден бастап пациенттерге диагнозды нақтылау
үшін диагностикалық шаралар жүргізеді.
Қақырықты
микроскоппен зерттеудің
нәтижесі теріс және/немесе
қабынуға қарсы арнайы емес терапия жүргізілгеннен кейін сақталып қалған
туберкулез бойынша күмән тудыратын белгілер бар болса науқасты фтизиатрдәрігерге консультация алу үшін міндетті түрде жолдау.
Қауіп-қатер тобындағы балалар мен жасөспірімдерге жыл сайын
туберкулинодиагностика жасалады әрі ауру жұқтырғаны анықталған және
көкірек тұсында рентгенологиялық өзгерістер бар болса қақырық
микроскопиясы жасалады. ТБ бойынша күмәнді белгілер бар болса,
фтизиопедиатрға жолдайды.
Туберкулездің өкпеден тыс формаларында түрлі органдар зақымдануы
мүмкін: лимфа түйіндері, ми қабықшалары, сүйектер, буындар зәр шығаружыныс органдары, ішек және басқа да органдар. Күрделі диагностикалық
жағдайларда сондай-ақ әр жерде орналасқан пайда болғанына көп уақыт болған
жыланкөз бар болған кезде пациентті тиісті бейіндегі фтизитарға жолдау керек.
Сонымен қатар, перифериялық лимфа түйіндерді, этиологиясы белгісіз
жыланкөздерді ашу немесе алып тастау барысында олардың құрамын (ірің,
сілемей, детрит және тағы басқалар) МБТ бойынша микроскопиялық тәсілмен,
ал патологиялық тіндерді морфологиялық тәсілмен зерттеу керек.
7. Бронхтар мен өкпенің обыры
D02.2 Бронх пен өкпенің in situ карциномасы
C34 Бронхтар мен өкпе қатерлі жаңа өскіндері
Қауіптілік факторлары
1. Темекі шегу
2. Кәсіби зияндықтар (асбест, никель, радиация және т.б.).
3. Анамнездегі туберкулез.
4. Өкпенің созылмалы аурулары: ошақтық және диффуздық пневмосклероз,
созылмалы бронхит.
5. Өкпені осы ауруға әкелген дерттер (пневмосклероз, жыланкөз, киста және
т.б.).
6. Созылмалы пневмония, бір жерде қайталанған пневмония.
7. Басқа органдарда болып емделген обыр.
Профилактикалық араласу
1. Темекі шегушіліктен бас тарту бойынша кеңес беру (Темекі шегушілікті
қараңыз).
2. Кәсіби зияндықтармен жанасуды жою.
28
3. Жеткілікті дене белсенділік (төмен дене белсенділікті қараңыз);
бронхиалдық бағана мен өкпені «тазалау» бойынша ұсыныстар
4. Өкпенің созылмалы дерттерін, туберкулезді емдеу, дерт пайда болған себебін
анықтау.
5. Өкпенің созылмалы және кәсіби аурулар бар болған жағдайда онкологтың
диспансерлік бақылауы.
8. Тері обыры, тері меланомасы
D04 Терінің in situ карциномасы
D03 in situ меланомасы
C44 Терінің қатерлі жаңа өскіндері
C43 Терінің меланомасы
Қауіп-қатер факторлары
1. Тері обыры алдындағы аурулар (Боуэн ауруы, пигменттік ксеродерма,
Педжет ауруы, қартаңдық кератозы).
2. Ұзақ уақыт бойы емдеуге көнбейтін ойық жаралары мен тыртықтар.
3. Рентген сәулелерінің, радиоактивтік изотоптардың, белгілі бір химиялық
заттардың әсеріне байланысты созылмалы дерматиттер.
4. «Меланомалық қауіпті невустар» (шекаралық невус, көк невус, От невусы,
орасан зор пигменттік түк невусы, Дюбрейдің обыр алды шектелген
меланозы).
5. Күн көзінде ұзақ болу.
Профилактикалық араласу
1. Терінің созылмалы ойық жараларын, терінің тілімденуін дер кезінде және
тиімді емдеу.
2. Зиянды өндірісте жұмыс істеген кезде техника қауіпсіздігін сақтау.
3. Күн көзінде ұзақ болуды шектеу, күнқағар құралдарын пайдалану.
4. Терінің созылмалы жарақаттарының алдын алу.
5. Терінің обыр алды ауруларын онкологтың тексеруі және кеңесі.
- 9. Сүт безі обыры
D05 Сүт безінің in situ карциномасы
С50 сүт безінің қатерлі жаңа өскіні (ҚЖО)
Қауіп-қатер факторлары
1. Сүт безі обыры бойынша ауыр тұқым қуалаушылық.
2. Эстрогендердің жоғары деңгейі, эндокриндік бұзылыстар.
3. Дененің артық салмағы әсіресе менопауза кезіңде
4. Етеккір циклының бұзылуы, сүттің бөлінбеуі.
5. Ерлердегі гинекомастия.
29
Профилактикалық араласу
1. Тамақтану бойынша ұсыныстар (Тиімді тамақтанбауды қараңыз):
- рационда майлар және өсімдік майларын қолдануды шектеу;
- балық, орамжапырақ, соя, бұршақ тұқымдастарды тұтынуды арттыру;
- дәрумендерді жеткілікті мөлшерде (витамин А тәулігіне 1000 мкг, С
тәулігіне 60 мг кем емес, Е тәулігіне 10 мг) тұтыну.
2. Темекі шегуден және алкогольді тұтынудан бас тарту бойынша
консультация беру (тиісті алгоритмдерді қараңыз).
3. Әйелдерді сүт бездерін өздігінен тексеру техникасына үйрету.
4. Обыр алды жағдайлары мен сүт безінің қатерсіз ісіктерін дер кезінде.
диагностикалау және емдеу.
5. Жыныс органдары, ішкі секреция ауруларын емдеу.
6. Сәби туылғанда емшекпен емізуді ұсыну.
7. 35 жастан асқан әйелдерді жыл сайын маммологтың профилактикалық
тексеруінен өткізу.
8. Араға 2 жыл салып - 50-60 жастағы әйелдер арасында маммография
(скрининг) жүргізу.
10. Жатыр мойнының обыры
D06 Жатыр мойнының in situ карциномасы.
С53 Жатыр мойнының қатерлі жаңа өскіні
Қауіп-қатер факторлары
1. Жыныс инфекцияларының болуы: қарапайым герпес вирусы, адам
папилломасы вирусы, хламидиялық, микоплазмалық инфекция.
2. Босану және аборт кезінде жатыр мойнының жарақаттануы себебінен оның
иннервациясы мен қан айналымының бұзылуы.
3. Қабыну аурулары (кольпит және цервицит), фондық дерттер (эрозия,
эктропион, лейкоплакия) және жатыр мойнының обыр алды аурулары
(дисплазиялар).
Профилактикалық араласу
1. Жарақаттарды, қабыну дерттерін, обыр алды және дертті туындататын
жағдайларды дер кезінде диагностикалау мен емдеу.
2. Әйелдерді тексеру кабинетінде жыл сайын тексеруден өткізу (жұғынды
тазалығы бойынша жағынды, цитологиялық зерттеу – айғақтар бойынша).
3. 30, 35, 40, 45, 50, 55, 60 жастағы әйелдер арасында ісік алды және ісік
патологияларын ерте анықтау скринингі (цитологиялық скрининг) – жатыр
мойны беті мен жолдарынан алынған жағындыны цитологиялық зерттеу, әрі
қарай кольпоскопиядан өтіп, сезікті жерлерден биопсия алып, гинекологтың
терең тексеруінен өту
4. Папилломовирустық инфекция бойынша тестілеу.
5.Темекі шегуден бас тарту бойынша кеңес беру (Темекі шегуді қараңыз).
30
6. Қауіпсіз жыныстық мінез-құлық бойынша ұсыныстар.
7. Ауруды диагностикалау кезінде – кіші жамбас аумағына физиотерапиялық
шараларды жасауға болмайды.
11. Колоректалдық обыр
С 18 тоқ ішектің қатерлі (ТІК) жаңа өскіні
С 19 ректосигмоидті қосылыстардың қатерлі жаңа өскіні
С 20 тік ішектің қатерлі жаңа өскіні (ТІҚ)
Қауіп-қатер факторлары
1. Тамақтану (рацион құрамында еттің және жануар майының көп болуы).
2. Тұқым қуалаушылық-генетикалық факторлар –6-дан 18% -ке дейінгі
барлық ТІҚ , туыстықтың 1 сатысындағы туысқандар арасындағы ТІҚ жиілігі
– 9% (отбасылық аденоматоздық полипоз, Гарднер синдромы).
3. Тоқ ішек полиптері мен полипозы спецификалық емес ойын жарақатты
4.Тоқ ішек созылмалы қабыну дерттері
( Крон ауруы, созылмалы
парапроктит).
5. Қоршаған орта факторларының әсері.
6. Иммун тапшылықтары.
7. Басқалары (алдағы аурулар, кәсіби зияндылықтар)
Профилактикалық араласу
1.Тамақтану бойынша ұсыныстар
- өсімдік талшыққа бай тағам, жемістер
- А, С, Е дәрумендерін жеткілікті мөлшерде тұтыну.
- етті, жануар майларын тұтынуды шектеу.
2.Тоқ ішектің обыр алды ауруларын дер кезінде диагностикалау және емдеу.
3.Тоқ ішектің тұқым қуалаушылық және созылмалы аурулары бар болған
кезде диспансерлік бақылауға алу және қауіп - қатер тобын қалыптастыру.
4. Колоректалдық обырды ерте диагностикалау бойынша скрининг –
тексеруден өту.
12. Глаукома
Н 40 Глаукома
Алынып тасталынды
Туа біткен глаукома
Жарақаттанғаннан кейінгі глаукома
Қауіп-қатер факторлары
31
Жүйелік:
• Жасы 40-тан асқан
• Глаукома бойынша ауыр тұқым қуалаушылық
• Бас миының тамырлары мен көз тамырларының органикалық
(атеросклероз) және функционалдық (перифериялық тамыртүйілістері,
сақина, Рейно ауруы, түнгі гипотония, «мылқау» ишемия), бас ми
тамырындағы қан айналымының және көз артериясындағы бұзылуы
• Қанның тұтқырлығының өзгеруі және ұюының бұзылуы;
• Төмендеген перфузиялық қысым (диастолиялық АҚҚ мен қан ішілік
қысым АҚҚ деңгейі арасындағы айырмашылық < 50 мм.сын.бағ.)
• Артериялдық гипертония;
• Қант диабеті
Жергілікті:
• Орташа және жоғары дәрежелі миопия
• Цилиарлық бұлшық еттің әлсіреуі, пресбиопияның ерте дамуы
• Мөлдір қабықтың қалңдығы 520 микроннан аз
• Жалған эксфолиативтік синдром
• Перипапиллярлық хориоретиналдық атрофия
• Көз жүйкесі дискіндегі геморрагиялар
анамнездегі көздің қабыну аурулары
стероидты инстилляциялау препараттарын ұзақ уақыт бойы қабылдау
• Қос жанар арасындағы глаукоматоздық үдерістерге тән көрсеткіштерде
ассиметрияның пайда болуы
Профилактикалық араласу
Бастапқы профилактика
Сұрастыру.
- глаукоманың туындау немесе даму қаупі факторларының болуы (жоғарыда
қараңыз);
- ауру анамнезі;
- өмір сүру салтын саламаттылыққа қарай өзгертуге ынтасының болуы;
-глаукоманың туындауының немесе дамуының алдын алу дағдылары мен
білімінің болуы (оның ішінде глаукоманың жіті ұстамасы белгілерінің болуы
және дәрігерге дейінгі көмек шараларын қабылдау) анықталады.
Жалпы тексеру. Ортақ ауруларды анықтау. Диабеттің болуына, зат алмасудың
бұзылуына баса назар аударады.
Офтальмологиялық тексеру. Көздің қызаруы, көз қарашығының ұлғаюы,
көздің алдыңғы бөлігінің өзгерісі анықталады (майда алдыңғы камера, мөлдір
қабақтың ісінуі, алдыңғы кірпік тамырларының ұлғаюы және иректенуі және
тағы басқалары анықталады.
32
Құрал-аспаптық зерттеулер
1. Визометрия
2. Периметрия
3. Маклаков 10 г тонометрімен, контактсыз тонометрмен
көзішілік қан
қысымын (КІҚҚ) өлшеу
4. Офтальмоскопия
5. Биомикроскопия
6. Гониоскопия (алдыңғы камераның бұрышын зерттеу)
7. Көру жүйкесінің бастарын және торқабықты ретиналды томографпен,
оптикалық когеренттік томографпен зерттеу
8. Мөлдір қабықтың орталық қалыңдығын көздің алдыңғы бөлігіне арналған
оптикалық когеренттік томографпен зерттеу
9. Алдыңғы
камераның бұрыштарын ультрадыбыстық биомикроскопия
тәсілімен зерттеу
Әңгіме
1. Глаукомамен ауыратын науқастар үшін тиімді тамақтану мен өмір сүру
режимінің ерекшеліктері жөніндегі ұсыныстар
2. Көру режимін сақтау
3. Жеткілікті дене белсендігі.
4. Көздің тамырлы қабығының қабыну ауруларын дер кезінде емдеу (ириттер,
увеиттер).
5. Жүрек-тамыр ауруларын, қан диабетін дер кезінде диагностикалау мен
емдеу.
Қайталама профилактика
1. Бастапқы профилактиканың барлық шаралары.
2. Глаукоманың асқынуына ықпал ететін жағдайлардан сақтану ұсынылады
(ауыр заттарды көтермеу, ағзаға шамадан тыс күш түсірмеу, жіті инфекциялық
аурулар, созылмалы патологиялардың асқынуы).
3. Дене белсендігі жөніндегі ұсыныстар: ауруының ауырлығына байланысты
екінші немесе үшінші медициналық топтар. Ауыр заттарды көтеруге, ауыр
физикалық жүктелерге тыйым салынады
4. Окулистің тұрақты бақылауында болу.
5. Окулист тағайындаған барлық дәрілік препараттарды жүйелі түрде тамызып
тұру (гипотензивтік, нейропротекторлық және тағы басқалары).
6. Еңбек қызметі бойынша ұсыныстар.
13. Катаракта
H28* Катаракта және басқа рубрикаларда жіктелген аурулар бар болған
кездегі көзбұршақтың басқа да зақымдануы
33
Қауіп-қатер факторлары
• Жасы 50-ден асқан;
• көз аурулары бойынша ауыр тұқым қуалаушылық;
• иондық қосымша сәуле шашу, кейбір химиялық заттармен кәсіби
жанасу
• қант диабеті, созылмалы инфекциялық емес және басқа инфекциялық
аурулар;
• темекі шегу;
• терінің кейбір аурулары (склеродермия, экземалар және тағы
басқалары);
• ұрпақ үшін – жүктілік кезіндегі вирустық инфекциялар (қызамық,
тұмау,
токсоплазмоз), қалқанша серік бездер гипофункциясы;
• көру органдарының зақымдануы
Профилактикалық араласу
50 жастан асқан тұлғаларды жыл сайын офтальмологтың тексеруі.
Тиімді тамақтану бойынша ұсыныстар (Тиімді тамақтанбауды қараңыз):
А дәруменін (тәулігіне 1000 мг) қабылдау, дәрумендік препараттарды
мерзімімен қабылдау.
Көру режимін сақтау.
Күннің көзі шығып тұрған ашық күндері қара көзілдірік кию.
Темекі шешуден бас тарту бойынша консультация беру (Темекі
шегушілікті қараңыз).
Жеткілікті дене белсенділігі (Төмен дене белсенділік араңыз)
Тұрмыстық химиялық заттармен кәсіби жанасқан кезде жылына 1-2 рет
окулистке тексерілу.
Көз қабығы тамырларының қабыну ауруларын, созылмалы инфекциялық
емес және инфекциялық дерттерін, қант диабетін дер кезінде емдеу (Қант
диабетін қараңыз).
Жүкті әйелдерге – вирустық инфекциялар мен эндокриндік
бұзылыстардың алдын алу және дер кезінде емдеу.
34
ІV.БАЛАЛАРДА НЕГІЗГІ АУРУЛАРЫ КЕЗІНДЕ ПРОФИЛАКТИКАЛЫҚ
ЖҰМЫСТАР
0 – 17 жастағы балаларда профилактикалық араласуды жүргізу
үлгісі
Профилактикалық араласу сәбидің ауырғаны бойынша жүгінген немесе
дәрігерге тексерілу үшін келген басқа да кез-келген уақытта (анықтама қажет
болғанда, вакцинация, диспансерлік қабылдау және тағы басқалары.)
деректерді «Баланың даму тарихындағы» ағымды бақылау парағына жаза
отырып және «0-17 жастағы балалар мен ата-аналары арасында жүргізілген
профилактикалық жұмысты тіркеу парағында» белгілей отырып өткізіледі.
Профилактикалық араласу үш кезеңнен тұрады:
1. Дербес қауіптілікді бағалау.
Мейірбике өткізеді
2. Әңгіме және/немесе кеңес.
Дәрігер өткізеді. Кезеңнің ұзақтығы - 3 минут. Әңгімеге баланың денсаулығын
сақтау мен дамытуға бағытталған ата-аналар әрекеттерін көтермелеулерді
қамтиды.
3. Профилактикалық консультация.
Мейірбике өткізеді. Консультацияның ұзақтығы – 5-10 минут.
Консультацияға жеке сауықтыру бағдарламасын әзірлеумен қатар кейбір
аурулардың алдын алу бойынша толық ұсыныстар кіреді.
Араласу аяқталғаннан соң араласу тиімділігін бағалау үшін келесі келу
күні белгіленеді. Араласуды өткізу мерзімділігі – жылына кемінде 1рет.
Тиімділік болмаған жағдайда тереңдетілген консультация алу және оқыту
үшін Денсаулықты нығайту орталығына жолдау ұсынылады.
«Алиментарлық жолмен берілетін инфекциялардың профилактикасы»,
«Жіті
респираторлық
вирустық
инфекциялардың
және
тұмаудың
профилактикасы» тақырыптары бойынша араласу маусымға (тиісінше
көктемгі-жазғы немесе күзгі кезеңдерде) байланысты өткізіледі.
2. Жіті респираторлық вирустық инфекциялар және тұмау
Жоғарғы
тыныс органдарының
жіті респираторлық вирустық
инфекциялары (J00-J06)
Тұмау (J10-J11)
Төменгі тыныс жолдарының басқа жіті респираторлық инфекциялары
(J20-J22)
Бадамша без бен аденоидтердің созылмалы аурулары (J35-J35.9)
Қауіп-қатер тобы
1. Ұйымдасқан балалар.
35
2. Жиі ауыратын балалар.
Профилактикалық араласу
1. 6 айлық жастын бастап тұмауға қарсы вакциналау.
2. 6 айға дейін тек емшекпен ғана қоректендіру және 2 жасқа дейін емшек
емізу.
3. Індет кезеңінде С дәруменін жеткілікті мөлшерде қолдана отырып тиімді
тамақтану бойынша ұсыныстар (Тиімді тамақтанбауды қараңыз).
4. Бөлмелерде температуралық режимді сақтау.
5. Бөлмелерді жиі желдету.
6. Шынығу.
7. Індет кезеңінде оксолин жақпасын, интерферонды пайдалану.
8. Жіті респираторлық вирустық инфекциялармен немесе
тұмауратқан
науқастарды ерте оқшаулау және емдеу.
9. Індет кезінде балалардың қарым-қатынас жасауын азайту мақсатында шектеу
іс-шараларын енгізу.
3. Алиментарлық жолмен берілетін инфекциялар
Ішек инфекциялары (А00 – А09)
В15 Жіті А гепатиті
Гельминтоздар (В65 – В83)
Қауіп-қатер тобы
1. Ерте аралас және жасанды қоректендірілетін балалар.
2. Дене салмағы жеткіліксіз балалар (гипотрофия).
3. Жиі және ұзақ ауыратын балалар.
Профилактикалық араласу
1. 6 айға дейін тек емшекпен ғана қоректендіру және 2 жасқа дейін емшек
емізу.
2. Жазғы-күзгі кезеңде емшекпен қоректендіруді ұзарту.
3. Ішуге қайнаған суды пайдалану ( 3 сағаттан артық сақталмаған жағдайда).
4. Азық-түлікті дұрыс сақтау. Нитраттармен тыңайтылған, жерге түсіп қалған
өнімдерді пайдалануға тиым салу.
5. Жемістер мен көкөністерді мұқият жуу.
6. Жеке гигиенаны сақтау дағдыларын қалыптастыру.
7. Бөлмелерді дымқыл шүберекпен сүрту және желдету, ойыншықтарды 2%
сабын-сода ертіндісімен жуу, шыбындармен күрес жүргізу.
8. Арнайы бөлінген жерлерде ғана шомылу.
9. Мектеп жасына
дейінгі ұйымдаспаған балаларды жылына бір рет
профилактикалық тексеруден өткізу (глист жұмыртқаларына жұғынды,
нәжіс тапсыру).
10. Диарея (іш өту) белгілері бар балаларды міндетті түрде оқшаулау.
36
11.Реинфекцияны болдырмау үшін қарым-қатынас жасаған тұлғаларды дер
кезінде анықтау.
12. Диареяның (іш өтудің) бірінші белгілері білінген кезде аналарын ауызбен
дегидратациялауға үйрету.
13. Ата-аналарды гигиеналық күтім жасау және тәрбиелеу мектептерінде
оқыту.
14. Өмірге қауіптіліктің жалпы белгілерін анықтауды аналарына үйрету.
4. Өңеш, асқазан мен ұлтабар аурулары
1. Эзофагит ( К-20)
Асқазан аурулары:
2. Гастро-эзофагалдық рефлюкс ( К-21)
3. Басқа инфекциялық емес гастроэнтериттер мен колиттер ( К-52)
4. Тітіркенген ішек синдромы ( К-58)
Қауіп-қатер факторлары
1. Өңеш, асқазан, ұлтабар аурулары бойынша ауыр тұқым қуалаушылық.
2. Диспепсия синдромы.
3. Жасанды қоректендіруді ерте енгізу.
4. Дисбактериоз.
5. Мектепте ыстық тамақтың болмауы.
Профилактикалық араласу
1. Тиімді тамақтану бойынша ұсыныстар (Тиімді тамақтанбауды қараңыз)
2. Диагноз қойылған кезде:
- тамақ қатқыл болмауы қажет;
- тамақ қабылдау мөлшерін күніне 5-6 ретке дейін арттыру керек;
- өте ыстық немесе суық тамақты қабылдаудан бас тарту;
- секреторлық қызметті қоздыратын және асқазанның шырышты қабығына
күшті тітіркендіргіш әсер ететін тағамдарды қолданбау керек;
- тұзды қолдануды тәулігіне 5 граммға дейін шектеу;
төмен секрециялы гастрит кезінде:
- рационға ет, балық және көкөніс қайнатпаларын, айранды енгізу;
- еттің, балықтың майлы түрлерінен, ащы, тұзды тағамдардан, суық
- сусындардан, балмұздақтан бас тарту керек;
3. 2 жасқа дейін емшекпен емізуді насихаттау;
4. Ас дайындау технологияларын сақтау:
5. Диагноз қойылған кезде диспансерлік бақылауға алу.
37
Темір тапшылықты анемияның профилактикасы
(D50) Темір тапшылықты анемия
Нақтыланбаған анемия (Д50.9)
Өзге де темір тапшылықты анемиялар (Д50.8) енгізілді.
Қауіп-қатер тобы
1. Аралас және жасанды қоректендірілетін балалар.
2. Тиімді тамақтанбаған балалар.
3. Әртүрлі инфекциялық аурулар және гильминтоздармен жиі, ұзақ ауыратын
балалар.
4. Әлеуметтік тұрмысы нашар отбасылар
6. Миопия (алыстан көрмеушілік)
Н52 Рефракция және аккомадация бұзылулары
Қауіп- қатер факторлары
1. Рефракция ауытқулары бойынша ауыр тұқым қуалаушылық.
2. Көзге шамадан тыс жүктелім беру және көру режимінің бұзылуы
(компьютерде жұмыс істеу, теледидар көру уақыты жас мөлшері нормасынан
артық болуы, оқығанда мәтінге дейінгі арақашықтық 25 см кем болуы, жұмыс
орнының жеткіліксіз жарықтығы).
3. Гипертензиялық синдром.
4. Инфекциялық ауруларға жиі шалдығу.
5. ЛОР-органдарының, тірек-қозғалыс аппаратының созылмалы аурулары,
эндокриндік аурулар.
6. Жеткіліксіз физикалық белсенділік.
Профилактикалық араласу
1. Окулистке жылына бір рет турақты тексерілу.
2. Тиімді тамақтану бойынша ұсыныстар (Тиімді тамақтанбауды қараңыз) А
дәруменін (тәулігіне 1000 мг) қабылдау.
3. Көздерге арналған жаттығуларды орындау, көру режимін сақтау.
4. Жеткілікті дене белсенділігі (Төмен дене белсенділігі қараңыз).
5. Созылмалы инфекциялық емес және инфекциялық ауруларды дер кезінде
диагностикалау және емдеу.
6. Көз жанарына шамадан тыс жүктеме беруді шектеу (компьютерде жұмыс
істеу, ұялы телефон, теледидар көру уақытын нормалау)
7. Кереңдік
(H 90) Есту қабілетінен кондуктивтік және нейросенсорлық айрылу
38
Қауіп-қатер факторлары
1.Ауыр тұқымқуалаушылық (баланың жақын туыстарының арасында есту
қабілетінің мүкістігі бар бір адамның болуы).
2.Тұқым қуалаушылық синдромалдық патология.
3. Диабетикалық эмбриофетопатия.
4.Жатырішілік инфекциялар (қызылша, тұмау, цитомегалия, ұшық,
токсоплазмоз, мерез және тағы басқалары).
5.Жүктілік кезінде әлеуетті уыттандырғыш әсері бар дәрілік заттарды қолдану.
6.Ұрықтың ауыр анте- және интранаталдық гипоксиясы.
7.Нәрестенің асфиксиясы (Апгар бойынша 1-ші бағалау 5 баллдан кем, Апгар
бойынша 2-ші бағалау 7 баллдан кем).
8.Терең дәрежедегі шала туылғандық (гестациялық жасы 32 аптадан аз).
9.Мерзімінен асып кету (гестациялық жасы 41 аптадан көп).
10. Туған кездегі дене салмағының өте төмен және қауіпті төмен болуы.
11. Жақ сүйек-бет қаңқасының туа біткен патологиясы.
12. Туған кезде бас сүйегінің ішкі зақымдануы .
13. ОНЖ гипоксикалық-ишемиялық зақымдануы.
14. ОНЖ гипоксикалық-геморрагиялық зақымдануы.
15. Нәрестелердің гемолиздік ауруы (орташа ауыр және ауыр түрлері).
16. Бауырдағы билирубин конъюгациясының бұзылуына байланысты тұрақты
және/немесе анық байқалатын тікелей емес гипербилирубинемия.
17. Емдеу үшін әлеуетті уыттандыру әсері бар дәрілік препараттарды
пайдалану: аминогликозидтік қатардағы антибиотиктер – канамицин,
гентамицин, амикацин, тобрамицин және тағы басқалары, макролидтер –
эритромицин, азитромицин және тағы басқалары, зәр айдағыш диуретиктер –
фуросемид және тағы басқалары, стероидті емес қабынуға қарсы препараттар –
индометацин және тағы басқалары
18. Нәрестені емдеу үшін ұзақ уақыт бойы өкпенің жасанды вентиляциясы
(ӨЖВ) пайдалану (ӨЖВ) ұзақтығы 96 сағатан артық).
19. Функционалдық және органикалық сипаттағы тамыр бұзылыстары.
20. Жарақаттану зақымдары: бас сүйек-ми жарақаты, акустикалық және
барожарақаттар, ортаңғы құлаққа операция жасау кезінде құлақтың ішкі
иірімдерін зақымдап алу.
21. Улану зақымдары: дәрілік препараттарымен, өндірістік және тұрмыстық
улармен.
22. Жаңа өскіндер: ортаңғы құлақтың, ішкі есту жолдарының, мидың.
23. Аллергиялық аурулар.
24. Омыртқаның мойын бөлігінің остеохондрозы.
25. Пресбиакузиз.
26. Шудың әсері.
Профилактикалық араласу
1. Бір мүшесінің есту қабілеті кем отбасы жұптарына консультация беру.
39
2. Әйелдердің қызамық және басқа да TORCH-инфекциясының ерекше
профилактикасы.
3. Жүктілік пен босану кезінде есту қабілетіне әсер ететін патогендік
факторлардың дер кезінде алдын алу немесе жою.
4. Жүктілік пен босану кезінде орын алған асқынушылықтарды емдеу.
5. Халықтың мақсатты топтарын жаппай профилактикалық тексеруден өткізу.
6. Инфекциялық және инфекциялық емес ауруларды дер кезінде
диагностикалау мен емдеу.
7. Есту органдарының ауруларын дұрыс емдеу.
8. Уыттандырғыш әсері бар препараттардың, әсіресе жүктілік және сәби кезде
қолдануын бақылауға алу
9. Өндірістегі шулы және дәрілік зияндылықтарды жою немесе азайту, есту
органдарын қорғайтын жеке қорғаныс құралдарын пайдалану.
Есту қабілетінің кемістіктерін дер кезінде анықтау үшін мыналарды:
босандыруға уйымысінде
көмектесетін уйымыде өмірдің 2-3 күніңде
аудиологиялық скринингті жүргізу керек. Нәресте өмірінің 7-10 күндік
жасында есту қабілетін бағалау. Өмірінің бірінші ацының соңында да есту
қабілетін бағалау жүргізіледі. 1-6, 6-12 айда және 12-36 айда есту қабілетінің,
естігенін зерделеу мен сөйлеу қабілеттерінің дамуын бағалау қажет.
Анамнезде есту бойынша қауіп факторлары болғанда және есту қабілетінің
кемістігі бар деп сезіктенген кезде, баланың сөйлеу қабілетінің тежелісі
байқалғанда сурдологиялық кабинетте терең аудиологиялық тексеру жүргізу
керек.
40
5. ЖҮКТІ ӘЙЕЛДЕР МЕН 0-5 ЖАСТАҒЫ ДЕНІ САУ БАЛАЛАРДЫ
ПАТРОНАЖДЫҚ БАҚЫЛАУ
1. Антенаталдық кезең
Босануға дейінгі 1-ші патронаж – үйіне барып тексеру
Босануға дейінгі бірінші патронажды – жүкті әйелдің есепке алынғаны туралы
әйелдер кеңесінен ақпарат түскеннен кейінгі 8-10 күннің ішінде педиатр немесе
патронаждық мейірбике жүзеге асырады.
Негізгі міндеттер:
Болашақ анаға консультация беру және қолдау.
Болашақ ана мен баланың денсаулығын қорғауды қамтамасыз ету үшін қауіпқатер факторларын айқындау.
Ұсыныстар:
ата-аналарының денсаулығын және зиянды дағдыларының болуын бағалау
(темекі шегу, алкоголь, кәсіби зияндықтар);
жүктіліктің өту ерекшеліктерін бағалау;
микронутриенттік тапшылықты профилактикалау (тиімді тамақтанбауды,
эндемиялық зобты, темір тапшылықты анемияны, қараңыз);
туберкулездің алдын алу (Туберкулезді қараңыз).
Босануға дейінгі 2-ші патронаж – үйіне барып тексеру
Босануға дейінгі екінші патронажды жүктіліктің 30-32 аптасында педиатр
немесе патронаждық мейірбике жүзеге асырады.
Негізгі міндеттер:
- 1. Жүкті әйелдің босануға дейінгі бірінші патронаждағы тағайындауды және
ұсыныстарын жүкті әйелдің орындағанын бақылау.
- 2. Отбасын сәбидің туылуына дайындау, серіктес босанулар туралы ақпарат.
Ұсыныстар:
емшекпен емізуді қолдау және оған дайындық;
нәрестенің бұрышын (орнын, төсегін, киімдерін және басқа күтім жасау
заттарын) дайындау;
отбасы мүшелері мен жақын көршілері арасынан инфекциялық және
созылмалы ауруы бар науқастарды анықтау;
2. Неонаталдық кезең (0-30 күн)
Бақылаудың жиілігі:
Жасы
5-9 күн
9-30 күн
Тексеру түрі
Үйіне келу
Үйіне келу
ЕПҰ (емдеу-профилактикалық уйымыде)
Тексеру жиілігі
дәрігер мейірбике
1
1
1
4
1
41
1. Ерте неонаталдық кезең: 7-10 күн
Негізгі міндеттері:
1. Ананың денсаулық жағдайы.
2. Сүттің жиналуын, емшекпен емізетін кезде баланы емшекке дұрыс салуды
қалыптың дұрыстығын, тек емшек емізуді бағалау, емшек емізудің «4-3-4» емшекпен емізуді жүргізу техникасын, сүт безін тексеру.
3. Күтім жасау жағдайын және нәрестеге арналған бұрышты бағалау (сәби
төсегі, киімі, күтім жасау заттары, ойыншықтары).
4. Нәрестені қарап тексеру.
Ұсыныстар:
- емшекпен емізудің артықшылықтары мен тәжірибесі;
- тек емшекпен емізуді қамтамасыз ету;
- емшек сүтін сыздықтатып ағызып алу техникасы (егер ана ұзақ уақыт бойы
жоқ болуға мәжбүр болса);
- теріні, кіндік жарасын, көздерін, ауыз қуысын күту, гигиеналық ванналар;
- нәресте бөлмесіне қойылатын талаптар – «жылылық тізбек»;
- нәресте ауырған кездегі мінез-құлық ережелері және ауырған кезде күтім
жасау.
2. Кеш неонаталдық кезең: өмірінің бірінші айының соңында
Негізгі міндеттер:
1.Тек емшек емізуді бағалау.
2. Жамбас – бел дисплазиясы және рахит бойынша нәрестені қарап тексеру.
3. Дамыту мақсатында күтім бойынша ұсыныстарды беру.
4. Дәрігердің қабылдауына шақыру.
Ұсыныстар:
- тек емшекпен емізуді қамтамасыз ету;
- рахитты профилактикалау аралары;
- массаж бен гимнастика техникасы;
- дамыту мақсатындағы күтім.
3. Сәбидің жасы 1-6 ай
(1 айдан екі айға дейін (сәби) және екі айдан алты айға дейін (нәресте))
Бақылаудың жиілігі:
Тексеру жиілігі
Жасы
Тексеру түрі
дәрігер
мейірбике
үйіне келу
1
2 ай
ЕПҰ
1
үйіне келу
1
3 ай
ЕПҰ
1
үйіне келу
1
4 ай
ЕПҰ
5 ай
үйіне келу
1
42
6 ай
ЕПҰ
үйіне келу
ЕПҰ
1
1
1
-
Келіп тексеру уақыты: 1 – 6 ай
Негізгі міндеттері:
10.Ұсыныстардың орындалғанын тексеру және бағалау:
- тамақтануы;
- дамыту мақсатындағы күтім;
- физикалық даму.
11.Дәрігердің ай сайынғы қабылдауына шақыру
Ұсыныстар:
- ана ұзақ мерзім бойы жоқ болған кезде тек емшекпен емізуді сақтау
ережелері (сүтті сыздықтатып ағызып алу және сауылған сүтті сақтау
техникасы);
- бала ауырған кездегі мінез-құлық және сәби науқастанғанда оған күтім
жасаудың ережелері;
- массаж бен гимнастика техникасы;
- физикалық даму және дамыту мақсатындағы күтім бойынша ұсыныстар;
- салмақ-бой көрсеткіштерін, дамыту мақсатындағы күтімді, екпе жасау
дәрежесін, қоректендіру тәжірибесін бағалау.
Келіп тексеру уақыты: 6 ай
Негізгі міндеттер:
1. Дәрігер ұсыныстарының орындалуын: тамақтануды, массаж бен гимнастика
өткізуді, серуендетуді, ұйқы мен ояу кезіндегі режимді, ойнатуды және баламен
қарым-қатынас жасауды тексеру.
2. Психологиялық және физикалық дамуын бағалау.
3. Нәрестенің екпелерге реакциясын тексеру.
4. Дәрігердің қабылдауына шақыру.
Ұсыныстар:
- емшекпен емізуді жалғастыру;
- қосымша тамақтандыру: 3 түрлі қосымша тамақтың сәтті енгізудің ережелері,
ас әзірлеу мен тағамдар жинағы, тағамды дайындаудың және сақтаудың
гигиеналық ережелері;
- салмақ-бой көрсеткіштерін, дамуды ынталандыру үшін күтімді, екпе жасау
дәрежесін, қоректендіру тәжірибесін бағалау.
4. Сәбидің жасы 6-12 ай
Бақылаудың жиілігі:
Жасы
Тексеру түрі
Тексеру жиілігі
дәрігер
мейірбике
43
7 ай
8 ай
9 ай
10 ай
11 ай
12 ай
үйіне келу
ЕПҰ
үйіне келу
ЕПҰ
үйіне келу
ЕПҰ
үйіне келу
ЕПҰ
үйіне келу
ЕПҰ
үйіне келу
ЕПҰ
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
1
-
Келіп тексеру уақыты: 6 - 7 ай
Негізгі міндеттер:
1. Дәрігердің тамақтандыру мен қоректендіру тәжірибесі, массаж жасау,
баламен ойнау және қарым-қатынас жасау жөніндегі ұсыныстарының
орындалуын тексеру
2. Дамыту мақсатындағы күтімді бағалау.
3. Нәрестенің екпелерге реакциясын тексеру.
4. Дәрігердің қабылдауына шақыру.
4. Тамақтану дәрежесі мен анемияны бағалау, анемияның алдын алу.
5. Дәрігердің қабылдауына шақыру.
Ұсыныстар:
- емшекпен емізу және қосымша тамақтану;
- темір/фолий қышқылы препараттарын профилактикалық қабылдау,
құрамында темір бар тағамдармен дұрыс қоректендіру;
- психологиялық-әлеуметтік дамуды қолдау жөніндегі ұсыныстар.
Келіп тексеру уақыты: 7 -12 ай
Негізгі міндеттері:
1. Дәрігер ұсыныстарының орындалуын тексеру: тамақтануды, массаж бен
гимнастика өткізуді, серуендетуді, ұйқы мен ояу кезіндегі режимді, баламен
ойнауды және қарым-қатынас жасауды.
2. Дамыту мақсатындағы күтімді бағалау.
3. Нәрестенің екпелерге реакциясын тексеру.
4. Баланы және оның отбасын зорлық қаупінін (жоғары/төмен) болуы және
балаға немқұрайлықпен қарау бойынша бағалау.
Ұсыныстар:
- емшекпен емізу мен қосымша тамақтандыру;
- массаж бен гимнастика техникасы;
- жеке гигиена;
44
- психологиялық әлеуметтік және қозғалыстық даму бойынша ұсыныстар;
- ауру балаға күтім жасау (ЖРВИ және диарея): тамақтануы, су балансын
сақтау, ата-ананың «қашан дереу оралу, қауіптіліктің жалпы белгілері» деген
терминдерді ата-ананың білуі;
- баланың жарақаттануына, оған зорлық көрсетуге және немқұрайлықпен
қарауға жол бермеу.
5. Нәрестенің жас мөлшері 12-60 ай
Бақылаудың жиілігі:
Жасы
12 - 24 ай
25 - 60 ай
Тексеру түрі
үйіне келу
ЕПҰ
үйіне келу
ЕПҰ
Тексеру жиілігі
дәрігер
мейірбике
4
4
2
2
-
Негізгі міндеттері:
1.Тамақтандыру тәжірибесін бағалау.
2. Тамақтандыру және анемия дәрежесін бағалау, анемия профилактикасы.
3. Дамыту мақсатындағы күтімді бағалау.
4. Екпе жасауға шақыру.
5. Дәрігердің қабылдауына шақыру және зертханалық талдаулар (қанның,
зәрдің жалпы талдады).
6. Баланы және оның отбасын зорлық қаупінің (жоғары-төмен) болуы және
балаға немқұрайлы қарауды бағалау.
Ұсыныстар:
- рационалдық дұрыс тамақтандыру; белсенді жауапты және тамақтандыру;
- емшекпен емізуді 2 жасқа дейін жалғастыру;
- құрамында темір бар тағамдармен дұрыс тамақтандыру және қажет болған
кезде темір препараттарын қабылдау;
- баланың психологиялық дамуын қолдау жөніндегі ұсыныстар;
- ауру балаға күтім жасау (ЖРВИ және диарея): тамақтануы, су балансын
сақтау, ата-ананың «қашан тез қайтып оралу, қауіптіліктің жалпы белгілері»
деген терминдерді білуі;
- баланың жарақаттануына, қайғылы оқиғаларға ұшырауына жол бермеу;
- балаға зорлық көрсетуге және немқұрайды қарауға жол бермеу;
- психологиялық және қимылдық даму бойынша ұсыныстар.
45
ҚОРЫТЫНДЫ
Бастапқы медициналық-санитариялық көмек көрсетуді одан әрі дамыту
және нығайту Қазақстан Республикасының денсаулық сақтау саласын
дамытудың
2011-2015 жылдарға арналған "Саламатты Қазақстан"
бағдарламасының басты міндеті болып табылады.
Мұнда бастапқы буын медицина персоналының әлеуметтік мәні бар негізгі
аурулардың туындауын профилактикалау және олардың асқынуына жол
бермеу, сондай-ақ халық денсаулығына қолдау көрсету мен нығайту және
салауатты өмір салтын қалыптастырудағы рөлін күшейту және функциясын
кеңейту көзделген.
БМСК медицина қызметкерлерінің профилактикалық қызметінің
ұсынылған хаттамаларында салауатты өмір салтын насихаттау және аса
маңызды аурулар кезінде жеке деңгейдегі мінез-құлық факторларының алдын
алу ісінде арнайы тәсілдер қолданылады. Бұл әрі қарай осы хаттамалардың
енгізілуін бағалаудың шынайы өлшемдерін беруге және жалпы тәжірибедегі
дәрігерлердің орта буын медицина қызметкерлерінің жалпы профилактикалық
қызмет мониторингін қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.
46
1- қосымша
Аурулардың, жарақаттардың және өлім себептерінің 10-шы қайта
қаралымдағы Аурулардың халықаралық статистикалық жіктемесіне
(АХЖ) сәйкес медициналық профилактикалық қызметтің түрлері:
1. Жеке индивидуумдарға (XXІ класс - Денсаулықтың жағдайына және
денсаулық сақтау уйымысіне келіп қаралуына ықпал ететін факторлар Z30Z31, Z71 – Z73 АХЖ-10) профилактикалық консультация беру (гигиеналық
оқыту және тәрбиелеу).
2. Аурулардың ерте формаларын және қауіп-қатер факторларын анықтау
мақсатындағы профилактикалық медициналық қараулар мен сауықтыру ісшараларын өткізу (ХХІ класс қараңыз, Денсаулық сақтау уйымысіне
медициналық қаралуға және тексерілуге келуі, Z00 – Z13, АХЖ-10).
3. Иммундау (вакциналық профилактика) (ХХІ класс, жұқпалы аурулармен
байланысты денсаулық үшін ықтимал қауіп, Z20 – Z29, АХЖ – 10).
4. Диспансерге жатқызу (диспансерлік бақылау және сауықтыру).
5.Профилактикалық сауықтыру қызметтері (дене шынықтырудың әр түрімен
айналысу,
санаторлық-курорттық
сауықтыру,
физиотерапиялық
медициналық қызметтер, массаж және тағы басқалары).
47
2-қосымша
Тамақтану пирамидасы және порциялар мөлшері
V топ (1-2 порция)
сары май, майлар, қант
IV топ (1-3 порция)
ет,балық, жұмыртқа,
бұршақ және жасымық
III топ (2-3 порция)
сүт және сүт өнімдері
II топ (5-9 порция)
жемістер және көкөністер
I топ (6-11 порция)
жармалар мен макарон өнімдері,
күріш, картоп, нан және нан өнімдері
Порция мөлшері
I топ (күніне 6-11 порция)
жармалар және макарон өнімдері, күріш, картоп, нан және нан өнімдері
Бір порция көлемі
1 тілім нан
30-40 г
1 баранка
3 кішкене тоқаш немесе кішігірім крекер
піскен ботқа (күріш, қарақұмық)
100 г
піскен макарон өнімдері
100 г
1 орташа картоп (ересек адамның жұдырығындай)
100 г
дайын құрғақ таңертеңгі ас
30 г
II топ (күніне 5-9 порция)
Жемістер мен көкөністер
Бір порция көлемі
жеміс немесе көкөніс шырыны
пісірілген немесе жаңа жиналған көкөністер
көк жапырақты көкөністер (шпинат, салат, орамжапырақ, көк
жуа, кинза, аскөк, ақжелкен)
1 орташа қызынақ, қияр, болгар бұрышы (ересек адамның
жұдырығындай)
1 орташа жеміс
жаңа жиналған жеміс, кептірілген, жаңа тоназытылған
консервіленген немесе пісірілген жемістер
160 мл
100 г
100 г
100 г
100 г
100 г
48
III топ (күніне 2-3 порция)
Сүт және сүт өнімдері
Бір порция көлемі
қаймағы алынбаған немесе майсыз сүт, айран, қатық немесе
шұбат
қатты ірімшік
ірімшік, сүзбе немесе үйде дайындалған ірімшік
220 мл
IV топ (күніне 1-3 порция)
Ет, балық, жұмыртқа, ірі бұршақ және жасымық
Бір порция көлемі
Пісірілген ет немесе балық
2 жұмыртқа
пісірілген ірі бұршақ (фасоль, ас бұршақ, маш)
Жаңғақтар
70-100 г
V топ (күніне 1-2 порция)
Сары май, сұйық май және қант
Бір порция көлемі
1 шай қасық үй қаймағы немесе сары май, маргарин
1 шай қасық мақта немесе басқа өсімдік майы
1 үлкен қасық майонез
2 шай қасық қант
1 толық шай қасық бал немесе қайнатпа (джем)
1 шоколад батоны
бір тілім торттың жартысы
45 г
250 г
100-150 г
100-150 г
60 г жуық
49
Утверждено
приказом Министра здравоохранения
Республики Казахстан
от «17» __февраля__2012 года
№_89_
АЛГОРИТМЫ ДЕЙСТВИЙ МЕДИЦИНСКИХ РАБОТНИКОВ
ПЕРВИЧНОЙ МЕДИКО-САНИТАРНОЙ ПОМОЩИ ПО
ПРОПАГАНДЕ ЗДОРОВОГО ОБРАЗА ЖИЗНИ,
ПРОФИЛАКТИКЕ ФАКТОРОВ РИСКА
ОСНОВНЫХ СОЦИАЛЬНО-ЗНАЧИМЫХ ЗАБОЛЕВАНИЙ
(Протоколы профилактической деятельности)
2
СПИСОК СОКРАЩЕНИЙ
АГ
АД
БЦЖ
–
–
–
ВИЧ
ВОЗ
ЗОЖ
ИБС
ИМТ
ИОМ
ЛПО
МЗ РК
ОИР
ОРВИ
ПК
ПМСП
РШМ
СД
СМИ
ТБ
ЦНС
ШЗ
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
–
артериальная гипертензия
артериальное давление
противотуберкулезная вакцина из штамма Bacille bilie'
Calmette-Gue'rin
вирус иммунодефицита человека
Всемирная организация здравоохранения
здоровый образ жизни
Ишемическая болезнь сердца
избыточная масса тела
информационно-образовательные материалы
лечебно-профилактическая организация
Министерство здравоохранения Республики Казахстан
оценка индивидуального риска
острая респираторная вирусная инфекция
профилактическая консультация
первичная медико-санитарная помощь
рак шейки матки
сахарный диабет
средства массовой информации
туберкулез
центральная нервная система
Школы здоровья
3
СОДЕРЖАНИЕ
Введение . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
I
1
2
3
Пропаганда здорового образа жизни . . . . . . . . . . . . . . . .
Технологии формирования здорового образа жизни . . . . . . . .
Методы формирования здорового образа жизни . . . . . . . . . .
Модель работы медицинского работника ПМСП по пропаганде
здорового образа жизни . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
II
1
2
3
4
5
6
7
Профилактика поведенческих факторов риска . . . . . . . .
Модель проведения профилактики поведенческих факторов
риска . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Табакокурение . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Потребление алкоголя в опасных дозах . . . . . . . . . . . .
Нерациональное питание . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Гиперхолестеринемия . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Избыточная масса тела . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Низкая физическая активность . . . . . . . . . . . . . . . . .
III
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
Профилактическая работа при основных заболеваниях . . . . .
Артериальная гипертония . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Ишемическая болезнь сердца . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Астма . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Сахарный диабет . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Железодефицитная анемия . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Туберкулез органов дыхания . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Рак бронхов и легкого . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Рак кожи, меланома кожи . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Рак молочной железы . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Рак шейки матки . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Колоректальный рак . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Глаукома . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Катаракта . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
IV
1
Профилактическая работа при основных заболеваниях у детей .
Модель проведения профилактического вмешательства у детей в
возрасте 0-17 лет . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Острые респираторные вирусные инфекции и грипп. . . . . . . .
Инфекции, передаваемые алиментарным путем. . . . . . . . . . .
Болезни пищевода, желудка и 12-перстной кишки. . . . . . . . .
Профилактика железодефицитной анемии . . . . . . . . . . . . .
Миопия (близорукость) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Тугоухость . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
2
3
4
5
6
7
V
1
. . .
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
Патронажное наблюдение за беременными женщинами и
здоровыми детьми 0-5 лет . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Антенатальный период . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
4
2
3
4
5
Неонатальный период (0-30 дней)
Возраст ребенка 1-6 месяцев . . .
Возраст ребенка 6-12 месяцев . .
Возраст ребенка 12-60 месяцев . .
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
.
. .
.
. .
. .
Заключение . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Приложения . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
5
ВВЕДЕНИЕ
В системе здравоохранении усиление профилактической медицины и
борьба за здоровой образ жизни призваны обеспечить коренное
преобразование модели здравоохранения по трем основным направлениям сохранение здоровья, укрепление здоровья и развитие здоровья. В
соответствии с реализацией Государственной программы развития
здравоохранения «Саламатты Ќазаќстан» на 2011-2015 годы в первичном
звене здравоохранения организованы Центры семейного здоровья: отделения
профилактики и социально-психологической помощи, которые призваны
оптимизировать деятельность медицинских работников по выявлению и
предупреждению факторов риска.
Для Казахстана актуальной проблемой являются хронические
неинфекционные заболевания. Это социально-значимые заболевания. В их
развитии важную роль играют социальные условия, модели поведения и
такие факторы, как курение, нерациональное питание, потребление алкоголя,
низкая физическая активность и т.д., то есть именно те факторы, которые
подвержены влиянию окружающей человека среды обитания. Детерминанты
заболеваний, связанных с образом жизни, хотя и зависят от социального
окружения, но в основном связаны с поведением человека и значит, они
могут быть изменены, а риск развития заболевания – значительно снижен.
Алгоритмы профилактической деятельности подразделены на пять
разделов. Первый раздел посвящен пропаганде здорового образа жизни на
уровне ПМСП. Второй раздел рассматривает профилактику поведенческих
факторов риска. Третий и четвертый разделы включают профилактику
некоторых заболеваний у взрослых и детей. Патронажному наблюдению
беременных женщин и здоровых детей от 0 до 5 лет посвящен пятый раздел
руководства.
Целью данных алгоритмов является обеспечение медицинских
работников ПМСП четкой схемой действий по выявлению индивидуального
фактора риска, определению модели профилактического вмешательства и его
оценки.
Профилактическая деятельность учитывается во временных учетных
формах по профилактике заболеваний с формированием отчетной формы
«Паспорт территориального участка по медицинскому профилактическому
обслуживанию прикрепленного населения». Индикаторы профилактической
деятельности могут быть использованы для формирования стимулирующей
составляющей 2-х компонентной методики финансирования ПМСП, что
будет способствовать расширению профилактической помощи и снижению
уровня заболеваемости и смертности населения от социально значимых
заболеваний.
6
I. ПРОПАГАНДА ЗДОРОВОГО ОБРАЗА ЖИЗНИ
1. Технологии формирования здорового образа жизни
Технологии формирования здорового образа жизни реализуются на всех
этапах оказания профилактической помощи населению, т.е. при первичной и
вторичной профилактике.
К технологиям формирования здорового образа жизни на уровне
ПМСП относятся:
1. Технология оценки образа жизни с целью выявления поведенческих
факторов риска, формирования групп риска:
1) опрос, обследование;
2) выездной патронаж;
3) определение групп риска.
2. Технология информирования населения на популяционном,
групповом и индивидуальном уровнях:
На популяционном уровне:
1) привлечение населения к широкомасштабным акциям (месячникам,
проведению Международных Дней по профилактике заболеваний и
борьбе с факторами риска);
2) работа со средствами массовой информации;
3) распространение информационно-образовательных материалов.
На индивидуальном и групповом уровнях:
1) беседа;
2) лекция;
3) раздача информационно-образовательных материалов;
4) Интернет-связь, использование сервиса доставки коротких
сообщений, телефонная связь.
3. Технология обучения населения навыкам здорового образа жизни и
профилактики заболеваний на индивидуальном и групповом уровнях
включает следующее:
На индивидуальном уровне:
Профилактическая консультация
На групповом уровне:
Организация школ здоровья для пациентов и лиц с факторами риска.
2. Методы формирования здорового образа жизни
Опрос – метод диагностики, который заключается в выявлении
привычек, модели поведения, условий формирования поведения с целью
определения индивидуальных подходов к работе с пациентом. Длительность
беседы – около 3 минут.
Выездной патронаж – сбор объективной информации с целью оценки
образа жизни пациента и среды его проживания.
7
Обследование – дополнительные методы диагностики, применяемые
для оценки количественных характеристик поведенческих факторов риска.
Лекция – используется в организованных коллективах во время
медицинских профилактических осмотров. Важно учитывать, что во время
лекции усваивается только 5% информации. Поэтому во время лекции
необходимо использовать другие методы (беседа, использование наглядных
пособий, видеоматериалов, дискуссий). Продолжительность лекции – 20
минут, оптимальное число слушателей – 20-40 человек.
Профилактическая консультация (индивидуальная и групповая) –
взаимное обсуждение медицинского работника и пациента/пациентов
имеющихся проблем с выработкой конкретных рекомендаций по
оздоровлению. Длительность консультации – 10 минут.
Информационно-образовательные материалы. К этим средствам
относятся буклеты, брошюры, памятки и т.д. о здоровом образе жизни и
профилактике заболеваний. Эффективность усвоения материала – 20%.
В данном блоке также необходима работа со средствами массовой
информации (телевидение, радио, печать) – использование метода
пропаганды здорового образа жизни, характеризующегося широким охватом
аудитории.
Школы здоровья, школы для лиц с факторами риска и пациентов –
организационная форма обучения целевых групп населения по
приоритетным для данной группы проблемам укрепления и сохранения
здоровья. Школы здоровья для различных целевых групп (больные и члены
их семей, лица с факторами риска, и др.) организуются в форме постоянно
действующего интерактивного общения, например: “коронарные клубы”,
“школы больных с сахарным диабетом”, “школы больных астмой”, “школы
больных артериальной гипертонией” и пр. Школы здоровья предполагают
наличие унифицированных программ подготовки преподавателей и
обучаемых, наличие соответствующего информационного обеспечения.
Частота проведения занятий в школах – 1 раз в неделю по 50-100 минут,
продолжительность обучения на цикле – 1-2 месяца. Оптимальное
количество обучающихся в группе – 10 человек.
Для успешного проведения занятий используются методики
интерактивного обучения. Работа в группах дает почувствовать пациентам,
что они не изолированы и не останутся наедине со своими проблемами,
поможет каждому стать более уверенным в своих силах, обучающиеся могут
обмениваться идеями, информацией, что обеспечит хорошую основу для
привития правильных навыков по укреплению здоровья и профилактике
заболеваний.
Семинар-тренинг – активная форма усвоения знаний, познания,
формирования отдельных умений и навыков. Состоит из нескольких
последовательных упражнений с использованием различных методов
группового обучения. Рекомендуемая продолжительность тренинга – 20
минут.
8
Обсуждение в группах. Этот метод позволяет обсудить свое отношение к
проблеме, мысли и идеи, возникшие в процессе изучения информации,
выяснить отношение к проблеме других участников.
Обучение практикой действия. Метод включает использование ролевых
игр, проигрывание ситуаций, практических занятий, т.е. виды работы, при
которых участник испытывает процесс изменения объекта, происходящего в
результате какого либо явления.
9
3. Модель работы медицинского работника ПМСП по пропаганде здорового образа жизни
Пациент
I этап
Опрос
Оценка образа жизни и группы
риска
Обследование
Популяционный уровень
Привлечение
населения к акциям
Работа со
СМИ
Распространение ИОМ
Индивидуальный и групповой уровень
Беседа
Лекция
Раздача ИОМ
III этап
Применение технологии обучения населения навыкам ЗОЖ
Групповой уровень
Организация школ здоровья
Индивидуальный уровень
Профилактическая консультация
Оценка результатов - изменение поведения
Мониторинг
II этап
Применение технологии информирования населения и выработка мотивации
10
II. ПРОФИЛАКТИКА ПОВЕДЕНЧЕСКИХ ФАКТОРОВ РИСКА
1. Модель проведения профилактики поведенческих факторов риска
Профилактика поведенческих факторов риска проводится как при
обращении пациента по поводу заболевания, так при любом другом посещении
(обращение по поводу справки, вакцинации, диспансерный прием и т.д.) с
записью данных в лист текущих наблюдений «Медицинской карты
амбулаторного больного» и отметкой в «Статистической карте амбулаторного
пациента» в графе «Заключительный диагноз» согласно кода МКБ-10
(приложение 1).
Профилактика поведенческих факторов риска состоит из четырех этапов:
1) оценка индивидуального риска (ОИР) на основании опроса пациента, а
также измерения веса, роста, артериального давления, расчета индекса Кетле и
объема употребления овощей и фруктов. Определяется наличие мотивации и
навыков изменения нездорового поведения. Длительность оценки – до 10
минут;
2) беседа и/или совет (Б/С), которые включают меры по изменению
поведения пациента в сторону снижения поведенческих факторов, поощрения
поведения при отсутствии поведенческих факторов риска. Длительность этапа
– до 3 минут;
3) профилактическая консультация (ПК) включает подробные
рекомендации по изменению поведения, с разработкой индивидуальной
программы оздоровления. Длительность консультации – 5-10 минут.
4) школы здоровья (ШЗ), проводимые совместно с узкими специалистами
и специалистами Центров семейного здоровья.
По окончании вмешательства устанавливается дата следующей явки для
мониторинга и оценки результативности вмешательства.
Программа профилактического вмешательства состоит из трех циклов
вмешательства с интервалом между первым и вторым циклами – 2 месяца,
между вторым и третьим – 4 месяца.
ОИР Б/С ПК
ОИР Б/С ПК ШЗ
2 месяца
ОИР Б/С ПК ШЗ
4 месяца
При отсутствии факторов риска и хронических заболеваний следующая
явка после первого цикла рекомендуется через 1 год.
При неудовлетворительном результате после проведенной программы
(наличие фактора, отсутствие мотивации и навыков) рекомендуется следующая
явка через 3-4 месяца. При наличии мотивации рекомендуется направление в
Центры семейного здоровья для получения углубленной консультации и
обучения.
11
Профилактические консультации обязательно сопровождаются выдачей
информационно-образовательных материалов.
2. Табакокурение
F.17.2 Табачная зависимость
Z72.0 Употребление табака
Профилактика табакокурения включает в себя:
Определение индивидуального риска
Употребление табака
Оценка уровня табачной зависимости и навыков отказа от курения:
1. стаж курения;
2. количество выкуриваемых сигарет в день;
3. время выкуривания первой утренней сигареты после пробуждения;
4. опыт отказа от курения.
Профилактические мероприятия по снижению потребления табака:
1.
беседа по отказу от курения;
2.
консультации по применению никотинозаместительной терапии,
психологической поддержке, диетотерапии, физической активности;
3.
групповые занятия по отказу от курения (Школы здоровья).
Алгоритм действий медицинского работника
по снижению табакокурения
Выявление табакокурения
Нет
Оценка табачной зависимости
Определение желания бросить курить
Да
Нет
Проведение профилактического вмешательства
Оценка вмешательства
Поощрение, беседа
о вреде пассивного
курения,
консультация по
ЗОЖ
Формирование мотивации
Да
Контроль за поведением пациента в отношении курения
3. Потребление алкоголя в опасных дозах
Нет
12
Z72.1 Употребление алкоголя.
Исключена: алкогольная зависимость (F10.2)
Количество употребляемого алкоголя выражают в миллилитрах в
пересчете на чистый спирт. 10 мл чистого спирта соответствует 1 кружке
обычного пива (285 мл), небольшому бокалу столового вина (120 мл), 1 рюмке
крепленого вина (60 мл) или 1 стопке водки (25 мл).
Оценка индивидуального риска
1.
Определение объема и частоты потребления спиртных напитков;
2.
определение степени потребления алкоголя. Дозы потребления
алкоголя для мужчин 35-65 лет свыше 140 мл алкоголя в неделю, для женщин,
молодежи и пожилых людей – свыше 80 мл алкоголя в неделю, являются
опасными.
Профилактические мероприятия
1.
Беседа о вреде потребления алкоголя и конкретных преимуществ
отказа от алкоголя. Совет по снижению доз алкоголя;
2.
консультации по снижению опасных доз потребления алкоголя;
3.
групповые занятия по снижению опасных доз потребления алкоголя
(Школы здоровья);
4.
консультации нарколога, психотерапевта для лиц с алкогольной
зависимостью
Алгоритм действий медицинского работника
по профилактике употребления алкоголя в опасных дозах
Да
Выявление употребления алкоголя
Нет
Поощрение
консультация
по ЗОЖ
Определение степени употребления алкоголя
Неопасная
Опасная
Определение желания бросить пить
Да
Нет
Профилактическое вмешательство
Оценка вмешательства
Контроль за поведением пациента в отношении
потребления алкоголя
4.
Определение
причин отказа
Объяснение
вреда
потребления
алкоголя
Консультация
нарколога,
психолога
13
Нерациональное питание
Z72.4 Неприемлемый пищевой рацион и вредные привычки в приеме пищи
Оценка индивидуального риска
1. Количество овощей и фруктов в рационе питания менее 400 г (5 порций) в
сутки (см. Приложение 2).
2. Употребление жареной пищи с добавлением жира более 3 раз в неделю.
3. Использование при приготовлении пищи животного жира.
4. Употребление соли.
Основные принципы рационального питания (см. Приложение 2)
1. Употребление овощей и фруктов должно составлять не менее 400 г в день
2. Замена:
- насыщенных жиров (животного происхождения) ненасыщенными
растительными маслами (оливковым, подсолнечным, соевым, хлопковым) или
мягкими маргаринами
- жирного мяса рыбой, птицей или нежирным, постным мясом. Снижение
потребления ветчины, колбас и бекона или полный отказ от них
3. Употребление молока и молочных продуктов с низким содержанием жира
(кефир, нежирная простокваша, йогурты и сыры с низким содержанием
жира)
4. Употребление сахара не более 60 г в день, йодированной соли не более 4-6 г
в сутки, использование муки, обогащенной железом и фолиевой кислотой.
5. Употребление хлеба, зерновых продуктов, макаронных изделий, риса или
картофеля несколько раз в день, при каждом приеме пищи
6. Соблюдение режима питания с обязательным горячим завтраком и обедом.
Алгоритм действий медицинского работника
по профилактике нерационального питания
Выявление нерационального питания путем оценки качества питания
Да
Определение желания изменить поведение
Совет о принципах рационального
питания
Консультации по ведению пищевого
дневника, поддержке нормальной массы
тела, оптимальной физической активности
Нет
Консультации
по здоровому образу
жизни, контроль
факторов риска
Мониторинг и оценка: определение рациона питания, индекса Кетле
14
5. Гиперхолестеринемия
Е 78 Нарушения обмена липопротеидов и другие липидемии
Согласно Канадской конференции по холестерину (1988), повышенным
уровень холестерина крови считается более 5,2 ммоль/л.
1.
2.
3.
4.
Группы риска по гиперхолестеринемии
Возраст старше 40 лет с двумя и более факторами риска: курением, высоким
артериальным давлением, ожирением, диабетом, низкой физической
активностью
Наличие в анамнезе преждевременной смерти членов семьи в возрасте до 50
лет от ИБС или инфаркта миокарда
Семейная гиперхолестеринемия (> 7,8 ммоль/л)
Наличие ксантоматом
Профилактические мероприятия
1. Диета с низким потреблением жиров, высоким содержанием клетчатки и
витаминов
2. Применение фармацевтических препаратов, понижающих уровень
холестерина
3. Консультации по снижению факторов риска:
курения, высокого
артериального давления, ожирения, диабета, низкой физической активности
(См. соответствующие Алгоритмы)
Алгоритм действий медицинского работника
по профилактике гиперхолестеринемии
Формирование группы риска и определение общего холестерина крови
Выявление повышенного уровня общего холестерина крови
Да
Нет
Профилактическое вмешательство
Консультации
по здоровому образу жизни,
контроль факторов риска
Оценка вмешательства
Контроль за уровнем общего холестерина крови
15
6. Избыточная масса тела
E65 Локализованное отложение жира
E66 Ожирение
E67 Другие виды избыточности питания
E68 Последствия избыточности питания
Индекс Кетле (индекс массы тела) более 25,0 кг/м2 является показателем
избыточной массы тела (за исключением беременных, кормящих и спортсменов
с сильно развитой мускулатурой).
Оценка индивидуального риска
Определение индекса Кетле по формуле:
Индекс Кетле = вес в кг / (рост в м)2
Профилактические мероприятия∗
1. Гипокалорийное питание, советы по питанию
2. Увеличение физической активности
3. Прекращение курения, ограничение спиртных напитков
Алгоритм действий медицинского работника
по снижению избыточной массы тела
Выявление избыточной массы тела путем измерения индекса Кетле и
определение степени избыточной массы тела
Да
Нет
Консультации по ЗОЖ,
контроль факторов риска
Определение желания снизить вес
Да
Нет
Профилактическое вмешательство
Выяснение причин отказа,
выработка мотивации
Да
Оценка вмешательства
Контроль за индексом Кетле
∗
После исключения эндокринологического заболевания
Нет
16
7. Низкая физическая активность
Z 72.3 Недостаток физической активности
Риск по низкой физической активности
Таблица 1 - Частота занятий физическими нагрузками, рекомендуемых ВОЗ
частота физических
возраст
длительность
нагрузок
Молодой возраст
5 раз в неделю
от 30 до 60 мин в день
(до 29 лет)
Средний возраст
5 раз в неделю
от 20 до 30 мин в день
(30-60 лет)
Пожилой возраст
от 20 до 30 мин в день
2-3 раза в неделю
(старше 60 лет)
(или по 10 мин 3 раза)
Минимальный уровень физической активности достигается при
регулярных занятиях, при которых сжигается 150 ккал в день, что эквивалентно
15 мин подъема по лестнице, 15 мин бега (1,5-2 км), 20 мин плавания, 30 мин
ходьбы пешком или 15 мин ритмичного танца.
Для определения объема необходимой физической активности можно
использовать метод расчета затрат энергии в метаболических эквивалентах –
МЕТ (Таблица 2). 1 МЕТ – затраты энергии человеком в состоянии покоя в
течение 1 минуты. Например, человек за 30 мин ходьбы со скоростью 5 км/час
накопит 99 МЕТ (3.3 МЕТ х 30 мин.). За 20 мин легкого бега он накопит 160
МЕТ (8 МЕТ х 20 мин). Соответственно рекомендуемый минимум для средней
нагрузки (ходьба в течение 30 мин 5 дней в неделю) составит 495 МЕТ/нед.
При сочетании нагрузки средней и высокой интенсивности целевым
минимумом должны быть 450-470 МЕТ/нед. Нетренированным людям следует
начинать с нижней границы этого интервала и продвигаться к верхней по мере
улучшения физической формы.
Таблица 2 - МЕТ-эквиваленты для стандартной физической активности
Слабая (менее 3 мет)
Средняя (3-6 МЕТ)
Тяжелая (более 6 мет)
Ходьба
Медленная ходьба по дому Ходьба со скоростью 5 Очень быстрая ходьба (8
или офису – 2.0*
км/час – 3.3*
км/час) – 6.3*
Быстрая ходьба (7 км/час) – Ходьба в гору с легким
5.0*
рюкзаком (5 кг) или без
рюкзака – 7.0
Дом и работа
Сидячая работа за столом Работа плотника – 3.6
Ношение
тяжестей
(ручные
инструменты, Перенос дров – 5.5
(кирпичи) – 7.5
компьютер) – 1.5
Тяжелая уборка (мытье Тяжелый
окон, машины), уборка в сельскохозяйственный труд
гараже – 3.0
(сбор сена) – 8.0
17
Стоячая работа, уборка
кровати, мытье посуды,
глажение
белья,
приготовление еды, работа
продавцом – 2.0- 2.5
Стрижка
газона
(бензокосилка, ходьба) – 5.5
Мытье
полов,
работа
пылесосом – 3.0-3.5
Спорт и отдых
Рисование, рукоделие, игра Бадминтон – 4.5
в лото – 1.5
Бильярд – 2.5
Баскетбол
(броски
корзину) – 4.5
Работа лопатой,
канав – 8.5
Работа
лопатой
уголь) – 7.0
копание
(песок,
Баскетбольный матч – 8.0
в Езда на велосипеде по
ровной поверхности (16-20
км/ч) – 8.0; быстрая езда
(более 20 км/ч) – 10.0
Лодка – 2.5
Езда на велосипеде по Ходьба пешком в гору с
ровной поверхности, легкая рюкзаком 5-20 кг – 7.5 – 9.0
нагрузка (12-15 км/час) – 6.0
Крикет – 2.5
Танцы бальные: медленные Легкий бег со скоростью 9– 3.0; быстрые – 4.5
10 км/ч – 8.0*
Дартс – 2.5
Рыбалка с берега – 4.0
Легкий бег со скоростью 11
км/ч – 10.0*
Рыбалка сидя – 2.5
Гольф (ходьба с клюшкой) – Бег со скоростью 13 км/ч –
4.3
11.5*
Игра
на
большинстве Лодка, виндсерфинг – 3.0
Катание на лыжах по
музыкальных инструментов
пересеченной
местности:
– 2.0-2.5
медленное (4 км/ч) – 7.0;
быстрое (8-12 км/ч) – 9.0
Плавание не спеша – 6.0**
Футбол повседневный – 7.0;
Соревновательный – 10.0
Настольный теннис – 4.0
Плавание
со
средней/высокой нагрузкой
– 8-10**
Большой теннис 5.0
Теннис (одиночный) – 8.0
Волейбол
(не Волейбол (соревнование на
соревновательный) – 3.0-4.0 пляже или в зале) – 8.0
*на твердой поверхности
**значение МЕТ для плавания варьирует
Профилактические мероприятия
1. Совет о пользе физической активности
2. Рекомендации по физической нагрузке в зависимости от сопутствующей
патологии и физической подготовки
18
Алгоритм действий медицинского работника
по профилактике низкой физической активности
Определение наличия риска низкой физической активности
Да
Нет
Определение желания быть физически активным
Да
Нет
Консультации
по здоровому образу
жизни, контроль
факторов риска
Выяснение причин отказа,
выработка мотивации
Профилактическое вмешательство
Оценка вмешательства
Контроль за физическим состоянием
пациентов, соблюдением ими программы
физической активности и их поощрение
Направлять имеющих
проблемы со здоровьем, на
консультацию к специалистам
19
III. ПРОФИЛАКТИЧЕСКАЯ РАБОТА
ПРИ ОСНОВНЫХ ЗАБОЛЕВАНИЯХ
1. Артериальная гипертензия
I10 Эссенциальная (первичная) гипертензия
I11 Гипертоническая болезнь сердца (гипертоническая болезнь с
преимущественным поражением сердца)
I12 Гипертензивная (гипертоническая) болезнь с преимущественным
поражением почек
I13 Гипертензивная (гипертоническая) болезнь с преимущественным
поражением сердца и почек
Факторы риска
1. Семейный анамнез артериальной гипертензии (АГ), сердечно-сосудистых
заболеваний, гиперлипидемии, сахарного диабета
2. Анамнез сердечно-сосудистых заболеваний, гиперлипидемии, сахарного
диабета
3. Курение
4. Особенности питания
5. Ожирение
6. Низкая физическая активность
7. Личностные особенности пациента
Профилактические мероприятия
Принципы – контроль устранимых факторов риска, проводится всем
пациентам из группы риска.
1. Эффективная терапия сердечно-сосудистых заболеваний, гиперлипидемии,
сахарного диабета.
2. Прекращение курения (см. Курение).
3. Диета с низким содержанием жира, обогащенная фруктами и овощами.
4. Ограничение употребления соли до 100 мэкв/л (2,4 г. натрия или 6 г.
хлорида натрия).
5. Ограничение употребления алкоголя до 25 мл в день (в пересчете на чистый
этанол). Для женщин и лиц с низким весом допустимый прием меньше в 2 раза
(см. Потребление алкоголя в опасных дозах).
6. Снижение избыточной массы тела до ИМТ 18,5-24,9 кг/м2 (См. Избыточная
масса тела).
7. Регулярная аэробная нагрузка – 30 мин. в день.
8. Уменьшение психического напряжения – обучение методам релаксации,
снятия стресса.
9. Стратификация риска по системе SCORE.
10. Динамическое наблюдение в зависимости от стадии АГ (1 раз в 2-3 месяца).
20
11. Обучение больного самостоятельному измерению артериального давления
(АД), контролю за ИМТ.
Европейские рекомендации по профилактике ССЗ в клинической практике:
рекомендации по лечению АГ, 2007 г.
Стратификация риска по системе SCORE
Абсолютный
риск <5%,
отсутствует
поражение
органовмишеней, ДАД
90-109
мм.рт.ст., и/или
САД 140-179
мм.рт.ст.
В течение
нескольких
месяцев
немедикаментоз
ные меры
(улучшение
образа жизни) и
контроль АД
АД<140/90
мм.рт.ст.
Продолжить
немедикаментозные
меры и
ежегодный
осмотр
Абсолютный
риск<5%,
поражение
органовмишеней,
ДАД≥90 мм.рт.ст.
и/или САД≥140
мм.рт.ст.
Абсолютный
риск ≥5%,
ДАД≥90 мм.рт.ст.
и/или САД≥140
мм.рт.ст.
ДАД ≥110
мм.рт.ст. и/или
САД ≥180
мм.рт.ст.
Изменение образа
жизни и
фармакотерапия
Изменение образа
жизни и
фармакотерапия
Изменение образа
жизни и
фармакотерапия
АД 90-94и/или
САД 140-149
мм.рт.ст.
ДАД≥95 и/или
САД ≥150
мм.рт.ст.
Более
интенсивное
изменение образа
жизни, по
желанию
пациента может
быть назначена
фармакотерапия
Фармакотерапия
и более
интенсивное
изменение образа
жизни
Цели:
<140/90
мм.рт. у всех
пациентов
высокого
риска
<130/80
мм.рт.ст. у
больных
сахарным
диабетом
21
2. Ишемическая болезнь сердца
I20
I 21
I 22
I 23
I 24
I 25
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
Стенокардия (грудная жаба)
Острый инфаркт миокарда
Повторный инфаркт миокарда
Некоторые текущие осложнения острого инфаркта миокарда
Другие формы острой ишемической болезни сердца
Хроническая ишемическая болезнь сердца
Факторы риска
Возраст: у мужчин старше 55 лет, у женщин – старше 65 лет
Дислипидемия
Артериальная гипертензия
Сахарный диабет
Курение
Гиподинамия
Избыточная масса тела
Отягощенная наследственность по сердечно-сосудистым заболеваниям
Профилактические мероприятия
1. Консультирование по поводу выявленных факторов риска (См.
соответствующие протоколы)
2. Рекомендации по рациональному питанию (См. нерациональное питание):
• Диета с ограничением жиров животного происхождения.
• Ограничение употребления поваренной соли до 100 мэкв/л (2,4г. натрия или
6 г хлорида натрия)
3. При наличии АГ или сахарного диабета - строгий контроль за течением
заболевания с поддержанием уровня АД и глюкозы крови на целевых уровнях
(См. Артериальная гипертония и сахарный диабет)
4. Снижение избыточной массы тела до ИМТ 18,5-24,9 кг/м2 (См. избыточная
масса тела)
5. Рекомендации по физической активности (См. низкая физическая
активность) – вне обострения. Показаны динамические нагрузки (объем
физических нагрузок не должен провоцировать приступов стенокардии),
противопоказаны изометрические нагрузки.
6. Стратификация риска по шкале SCORE
7. Диспансерные осмотры
8. Обучение в «Школах больного ИБС»
9. Формирование благоприятного психологического окружения
10. Рекомендации по трудовой деятельности.
22
3. Астма
J45 Астма
Факторы риска
1. Отягощенная наследственность
2. Аллергические состояния и заболевания
3. Воздействие поллютантов (загрязнители воздушной среды)
4. Подверженность воздействию табачного дыма
5. Неадекватное лечение аллергического ринита
6. Профессиональные факторы
Профилактические мероприятия
1. Диагностика и лечение аллергического ринита
2. Устранение воздействия аллергенов
3. Гипоаллергенная диета
4. Санация очагов инфекции
5. Обучение больных и членов семьи предупреждению опасных ситуаций
(приступа астмы), выработки правильной тактики поведения при
нестандартных ситуациях в повседневной жизни (путешествия, походы)
6. Обучение больных в «Школе для больных астмой»
7. Развитие ответственного отношения к своему здоровью, обучение ведению
дневника самоконтроля, регулярной пикфлоуметрии
8. Формирование благоприятного психологического окружения
9. Рекомендации по трудовой деятельности
10. Прекращение активного и пассивного курения (См. Курение).
4. Сахарный диабет
(Рекомендации Американской ассоциации диабета, 2010 г.)
Е10 Инсулинзависимый сахарный диабет
Е11 Инсулиннезависимый сахарный диабет
О24 Сахарный диабет при беременности
Е13 Другие формы сахарного диабета (включая стероидный сахарный
диабет)
Факторы риска
1. низкая физическая активность;
2. ожирение, индекс массы тела более 25 кг/ м2
3. сахарный диабет у близких родственников;
4. женщины, родившие ребенка более 4,5 кг, женщины с гестационным
сахарным диабетом;
5. артериальная гипертензия (артериальная давление более 140\90мм.рт.ст.
или нормальные показатели на фоне антигипертензивной терапии);
6. уровень холестерина липопротеидов высокой плотности (ХС ЛПВП)
менее 0,9 ммоль\л и/или уровень триглицеридов более 2,82 ммоль/л;
23
7. женщины с синдромом поликистозных яичников;
8. превышение гликированного гемоглобина (А1С) более 5,7%, нормальных
показателей тиреотропного гормона (ТТГ) при предыдущих обследованиях;
9. другие клинические симптомы, связанные с инсулинорезистентностью;
10. сердечно-сосудистая патология.
Профилактические мероприятия
Мероприятия по нормализации массы тела, уровня физической
активности - пациенты с уровнем А1С в пределах 5,7-6,4% должны
вовлекаться в долгосрочную программу по снижению веса на 5-10% и
увеличению умеренной физической активности (пешие прогулки) до 150 мин в
неделю как минимум. При отсутствии противопоказаний пациентам с
сахарным диабетом 2 типа может быть рекомендована физическая нагрузка на
сопротивление три раза в неделю. Кроме модификации образа жизни можно
дополнительно назначать метформин пациентам в возрасте до 60 лет с очень
высоким риском развития сахарного диабета. Мониторинг сахарного диабета у
пациентов с преддиабетом должен проводиться ежегодно.
Контроль уровня глюкозы. Пациенты с сахарным диабетом, находящиеся
на интенсифицированной инсулинотерапии
осуществляют самоконтроль
уровня глюкозы ежедневно не менее 3 раз. У пациентов, принимающих другие
медицинские средства для лечения диабета, использующих инсулин
однократно, могут использовать самоконтроль для определения эффективности
лечения. Для осуществления самоконтроля уровня гликемии пациенты должны
пройти программу обучения.
Контроль уровня А1С проводится:
- 2 раза в год пациентам, у которых достигнуты устойчивые целевые
показатели,
- ежеквартально, если лечение сахарного диабета претерпело изменения
или целевые уровни гликемии не были достигнуты
-внепланово, если определение А1С необходимо для контроля
терапевтических мероприятий.
Контроль липидного профиля. Липидный профиль натощак у пациентов
с сахарным диабетом должен определяться ежегодно. Целевой уровень ХС
ЛПНП -2,6 ммоль/л, уровень ХЛПВП не менее 0,9 ммоль/л, уровень
триглицеридов не более 2,82 ммоль/л.
Рекомендации по питанию. Пациентам с преддиабетом или сахарным
диабетом проводится индивидуальная коррекция врачом-диетологом, знающим
принципы лечения сахарного диабета. Поскольку индивидуальная коррекция
питания может значительно снизить стоимость лечения пациентов с сахарным
24
диабетом, расходы на ее проведение так же должны учитываться при
организации помощи больным. Диеты с ограничением жирной и углеводной
пищи могут быть эффективны на протяжении одного года. В диете больных
сахарным диабетом количество насыщенных жиров не должно превышать 7%
от общей калорийности пищи. Увеличение части потребления продуктов,
содержащих омега-3 полиненасыщенные жирные кислоты, пищевые волокна,
растительные стерины. Мониторинг количества
углеводов производится
методом подсчета (уровень доказательности А). Непищевые подсластители
безопасны, при соблюдении норм. Алкоголь необходимо ограничивать одной
дозой в сутки для женщин или двумя - для мужчин (1 доза=360 мл пива=150 мл
вина=45мл крепких спиртных напитков). Курение противопоказано.
Личный контроль пациента за течением сахарного диабета. Пациенты
с сахарным диабетом
должны иметь возможность обучаться методам
самоконтроля в соответствии со стандартами оказания помощи на протяжении
всей жизни, например, в «Школах диабета». Пациентам с сахарным диабетом
должна оказываться так же и психосоциальная помощь, так как улучшение
эмоциональной составляющей влияет на качество лечения.
Гипогликемия. При гипогликемии для пациента в сознании основным
средством коррекции является 15-20 г глюкозы, при отсутствии последней
возможно применение любых углеводов, содержащих глюкозу. Если уровень
гликемии через 15 мин остается сниженным, необходимо произвести
повторный прием глюкозы. После нормализации уровня глюкозы необходимо
принять пищу для предотвращения повторного развития гипогликемии. При
высоком риске развития гипогликемии пациенту необходимо рекомендовать
глюкагон, а так же проинструктировать родственников о его использовании.
Пациенты, не осознающие своего состояния, или с одним и более случаями
развития тяжелой гликемии должны переводиться на более высокие целевые
уровни гликемии.
Женщинам с гестационным сахарным диабетом скрининг должен
проводиться не позднее 6-12 недель после родов с последующим наблюдением
на предмет развития преддиабета или сахарного диабета.
Осуществлять лечение сопутствующих заболеваний и очагов хронической
инфекции.
Предупреждение внутриутробных вирусных инфекций, а так же вирусных
инфекций у детей и подростков
Исключение из рациона детей грудного возраста питательных смесей,
изготовленных на основе коровьего молока или содержащих глютен.
Исключение из рациона продуктов с нитрозосодержащими консервантами
и красителями.
25
5. Железодефицитная анемия
D50 Железодефицитная анемия.
Включено - анемия:
- гипохромная
- сидеропеническая
Группы риска:
1. Женщины с длительными (более 5 дней) и обильными менструациями
2. Беременные
3. Дети в период полового созревания при быстром росте
4. Дети до 1 года, если у матери во время беременности была
железодефицитная анемия
5. Недоношенные дети, близнецы
6. Больные с хронической трудно устранимой кровопотерей
7. Лица, перенесшие обширные операции на кишечнике и желудке
8. Доноры крови
9. Пожилые без полноценного стоматологического обслуживания.
Факторы риска
1. Особенности питания (недостаточное количество белковых продуктов,
содержащих железо), употребление продуктов ухудшающих всасывание железа
(кофе, чай, молоко, яйца).
2. Дисменорреи и гиперполименорреи.
3. Патология эндокринной системы (гипотиреоз, сахарный диабет),
желудочно-кишечного тракта (язвенная болезнь желудка и 12-п кишки,
неспецифический язвенный колит, атрофический гастрит и т.д.), онкология
(опухоли желудочно-кишечного тракта), гельминтозы.
4. Частые беременности.
Меры профилактики
1. Рациональное и регулярное питание, устраняющее фактор риска
(Ограничение потребления коровьего молока детьми грудного возраста,
чаепитие начинать не ранее, чем через полчаса после приема основной пищи,
заменить употребление чая детьми на соки).
2. Компенсация хронических заболеваний.
3. Ликвидация источника кровопотери.
4. для женщин репродуктивного возраста:
• увеличение межродового интервала до 3-х лет;
• правильная контрацепция;
• поддержка грудного вскармливания до 2 лет;
• ежегодная диспансеризация женщин репродуктивного возраста.
26
5. По рекомендации ВОЗ, беременным следует проводить 3 - 6 - месячные
курсы 100 мг железа и 300 мкг фолиевой кислоты в сутки под контролем
общего анализа крови и ферритина, а также профилактический прием
препаратов железа в первые 6 месяцев лактации.
6. Для предупреждения железодефицитной анемии у доноров максимальный
объем при сдаче крови в год не должен превышать 800 - 1200 мл для мужчин и
400 - 800 мл для женщин.
6. Туберкулез органов дыхания
Включено: инфекции, вызванные Mycobacterium tuberculosis
A15.0 Туберкулез органов дыхания, подтвержденный бактериологически
A16.0
Туберкулез
органов
дыхания,
не
подтвержденный
бактериологически
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
Факторы риска
Вредные привычки (употребление алкоголя в опасных дозах, наркотиков,
курение).
Сахарный диабет, язвенная болезнь,
хронические неспецифические
заболевания легких, психическое заболевание, лейкоз, лепра.
Контакт с больным туберкулезом.
ВИЧ-инфицирование.
Тюремная изоляция.
Посттуберкулезные изменения в легких.
Снижение иммунитета вследствие использования цитостатических
препаратов, лучевой терапии или кортикостероидов.
Социальная уязвимость (бездомность, беззаботность, миграция и др.).
Профилактические мероприятия
1. Флюорографическое обследование населения старше 14 лет 1 раз в год.
2. Обследование пробой Манту 2ТЕ:
- дети группы риска по состоянию здоровья
- дети и подростки из очагов туберкулеза
- дети старше 2-х месяцев перед вакцинацией БЦЖ и в возрасте 6-7 лет
перед ревакцинацией БЦЖ
3. Рекомендации по рациональному питанию (См. Нерациональное питание)
- достаточное количество белковых продуктов (белки 120 г/сут; углеводы
500 г/сут; жиры 100-120 г/сут) и витаминов А, группы В, С и Р;
- продукты, богатые минеральными солями; 5 г поваренной соли в день;
- кисло-молочные продукты: кумыс, шубат;
- кратность питания – 5 раз в день с перерывами не более 4 часов. Ужин –
за 4 часа до сна, за час до сна рекомендуется стакан кисломолочного
продукта.
27
4. Консультирование по отказу от курения, употребления алкоголя, наркотиков
(См. соответствующие протоколы)
5. Достаточная физическая активность (см. Низкая физическая активность),
закаливание, активный отдых на природе
6. Соблюдение правил личной и общественной гигиены
7. Обязательная вакцинация БЦЖ при рождении и ревакцинация в 6-7 лет
8. Обучение больного и контактных членов семьи в «Школе туберкулеза»
правилам личной гигиены, дезинфекции посуды, белья, личных
принадлежностей
9. Больные туберкулезом должны ограничить общение с другими людьми,
особенно с детьми, до стойкого прекращения бактериовыделения
10.Ежедневная влажная уборка с использованием дезинфицирующих средств,
проветривание помещения больного
Алгоритм выявления и диагностики туберкулеза для медицинских
работников сети ПМСП
Подозрение на туберкулез
микроскопия
МБТ +++
МБТ++-
МБТ+--
МБТ---
Рентгенография и заключение
Антибиотики широкого
спектра действия
Нет улучшения
Улучшение
Нет ТБ
Повторная
микроскопия
МБТ--МБТ+++
МБТ++- МБТ+-Повторная рентгенография и
заключение врача
ТБ
Нет ТБ
Лечение ТБ
28
Шаги диагностического алгоритма
Шаг 1 – при первом посещении пациента с жалобами, подозрительными
на туберкулез (ТБ) (кашель более 2-х недель, сопровождающийся симптомами
интоксикации) провести сбор анамнеза. Выяснить наличие контакта с ТБ
больным, не устанавливали ли ему ТБ ранее, не принимал ли он
противотуберкулезные препараты. Определить, не относится ли пациент к
одной или нескольким группам риска.
Шаг 2 – провести физикальное обследование.
Шаг 3 – направить пациента на микроскопическое исследование трех
образцов мокроты на МБТ и рентгено (флюоро)-графическое исследование.
Шаг 4 – при положительном результате микроскопии мазка мокроты
направить пациента в ТБ учреждение для скорейшей госпитализации;
- при отрицательном результате микроскопии мазка мокроты и
рентгенологических признаках, возможных при ТБ (очаговые тени,
инфильтраты, диссеминация, округлое образование, полостное образование,
увеличение внутригрудных лимфоузлов, плеврит) направить пациента в
противотуберкулезные организации (далее – ПТО) для подтверждения
диагноза;
- при отрицательном результате микроскопии мазка мокроты и клиникорентгенологических признаках пневмонии провести лечение антибиотиками
широкого спектра действия (2 недели). Не следует использовать препараты,
обладающие
противотуберкулезным
действием
(аминогликозиды,
капреомицин, рифампицин, фторхинолоны, амоксициллин-клавулоновая
кислота, кларитромицин).
Шаг 5 – при отсутствии улучшения после антибактериальной терапии
провести повторное микроскопическое исследование трех образцов мокроты на
МБТ и рентгенологическое исследование
Шаг 6 – при наличии хотя бы одного положительного мазка направить
пациента в ПТО
- при наличии отрицательных результатов микроскопического
исследования мокроты и наличии клинико-рентгенологических признаков,
возможных при ТБ направить в ПТО для подтверждения диагноза
- при наличии отрицательных результатов микроскопического
исследования мокроты и отсутствии клинико-рентгенологических признаков
ТБ диагноз снимается.
Если диагноз больного был не ясен и учреждение ПМСП, направившее
больного в ПТО, не получает сведений об окончательном диагнозе, следует
запросить ПТО и получить эту информацию в течение 3 суток.
При 3-х отрицательных анализах и наличии рентгенологических
изменений в органах грудной клетки сомнительной активности, в соответствии
с приказом Министерства здравоохранения Республики Казахстан от 25 апреля
2011 года № 218 «О некоторых вопросах по борьбе с туберкулезом» пациенты
29
могут наблюдаться по «0» группе диспансерного учета без специфического
лечения до 4-х месяцев. Рентгенологические изменения в проекции легких
могут быть следствием спонтанно излеченного туберкулеза или признаками
другого заболевания. С этого периода пациентам проводят диагностические
мероприятия для уточнения диагноза.
При отрицательных результатах микроскопии мокроты и/или сохранении
симптомов подозрительных на туберкулез после неспецифической
противовоспалительной терапии, больной в обязательном порядке должен быть
направлен на консультацию к врачу-фтизиатру.
Детям и подросткам из групп риска ежегодно проводится
туберкулинодиагностика
и
при
выявлении
инфицированности
и
рентгенологических изменениях в органах грудной клетки проводят
микроскопию мокроты. При наличии симптомов, подозрительных на ТБ,
направляют к фтизиопедиатру.
При внелегочных формах туберкулеза могут поражаться различные
органы: лимфатические узлы, оболочки мозга, кости, суставы, мочеполовые
органы, кишечник и другие органы. В сложных диагностических случаях, а
также при наличии длительно существующих свищей различной локализации
пациента необходимо направить к фтизиатру соответствующего профиля.
Наряду с этим, при вскрытии или удалении периферических лимфатических
узлов, свищей неизвестной этиологии их содержимое (гной, слизь, детрит и др.)
необходимо исследовать микроскопическим методом на наличие МБТ, а
патологические ткани исследовать морфологически.
7. Рак бронхов и легкого
D02.2 Карцинома in situ бронха и легкого
С34 Злокачественное новообразование бронхов и легкого
Факторы риска
1.
2.
3.
4.
Курение
Профессиональные вредности (асбест, никель, радиоактивность и др.)
Туберкулез в анамнезе
Хронические заболевания легких: очаговый и диффузный пневмосклероз,
хронический бронхит
5. Фоновые заболевания легких (пневмосклероз, свищи, кисты и др.)
6. Затяжная пневмония, повторные пневмонии одной локализации
7. Излеченный рак другой локализации
Профилактические мероприятия
1. Консультирование по отказу от курения (См. Курение)
2. Устранение контакта с профессиональными вредностями
3. Достаточная физическая активность (См. Низкая физическая активность).
Рекомендации по «очищению» бронхиального дерева и легких.
30
4. Лечение хронических заболеваний легких, фоновых процессов, туберкулеза
5. Диспансерное наблюдение онколога при наличии хронических и
профессиональных заболеваний легких
8. Рак кожи, меланома кожи
D04 Карцинома in situ кожи
D03 Меланома in situ
С44 Злокачественное новообразование кожи
С43 Меланома кожи
1.
2.
3.
4.
5.
1.
2.
3.
4.
5.
Факторы риска
Предраковые заболевания кожи (болезнь Боуэна, пигментная ксеродерма,
болезнь Педжета, старческий кератоз)
Длительно незаживающие язвы и рубцы
Хронические дерматиты, связанные с действием рентгеновских лучей,
радиоактивных изотопов, определенных химических веществ
«Меланомоопасные невусы» (пограничный невус, синий невус, невус Ота,
гигантский пигментный волосяной невус, ограниченный предраковый
меланоз Дюбрея)
Длительная солнечная инсоляция
Профилактические мероприятия
Своевременное и эффективное лечение хронических язв, трещин кожи
Соблюдение техники безопасности при работе на вредных производствах
Ограничение пребывания на солнце, использование солнцезащитных
средств
Предупреждение хронических травм кожи
Консультирование и наблюдение онколога за предраковыми заболеваниями
кожи
9. Рак молочной железы
D05 Карцинома in situ молочной железы
C50 ЗНО молочной железы
1.
2.
3.
4.
5.
Факторы риска
Наследственная отягощенность по раку молочной железы
Повышенный уровень эстрогенов, эндокринные нарушения
Избыточная масса тела, особенно в менопаузе
Нарушение менструального цикла, отсутствие лактации
Гинекомастия у мужчин.
Профилактические мероприятия
1. Рекомендации по питанию (См. Нерациональное питание):
- ограничение в рационе жиров и растительных масел;
- увеличение потребления рыбы, капусты, соевых, бобовых;
31
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
- употребление достаточного количества витаминов А (1000 мкг/сут), С
(не менее 60 мг/сут), Е (10 мг/сут)
Консультирование по отказу от курения и ограничение потребления
алкоголя (См. соответствующие Алгоритмы)
Обучение женщин технике самообследования молочных желез
Своевременная диагностика и лечение заболеваний, предраковых состояний
и доброкачественных опухолей молочной железы
Лечение заболеваний половых органов, внутренней секреции
При рождении ребенка рекомендовать грудное вскармливание
Ежегодный профилактический осмотр маммолога женщин старше 35 лет
Маммография (скрининг) среди женщин 50-60 лет – с интервалом 2 года.
10. Рак шейки матки
D06 Карцинома in situ шейки матки
С53 ЗНО шейки матки
1.
2.
3.
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
Факторы риска
Наличие половых инфекций: вируса простого герпеса, вируса папилломы
человека, хламидийной, микоплазменной инфекции
Нарушения иннервации и кровоснабжения шейки матки вследствие ее
травматизации во время родов и абортов
Воспалительные заболевания (кольпит и цервицит), фоновые (эрозия,
эктропион, лейкоплакия) и предраковые (дисплазии) заболевания шейки
матки
Профилактические мероприятия
Своевременная диагностика и лечение травм, воспалительных заболеваний,
фоновых и предраковых состояний
Ежегодный осмотр в смотровом кабинете (мазки на чистоту мазка,
цитологическое исследование – по показаниям)
Скрининг на раннее выявление предопухолевой и опухолевой патологии
шейки матки (цитологический скрининг) среди женщин 30, 35, 40, 45, 50, 55,
60 лет – цитологическое исследование мазка с поверхности и канала шейки
матки с дальнейшим углубленным осмотром гинеколога, кольпоскопией,
взятием биопсии с подозрительных участков
Тестирование на папилломовирусную инфекцию
Консультирование по отказу от курения (См. Курение)
Рекомендации по безопасному половому поведению
При диагностике заболевания – противопоказаны физиотерапевтические
процедуры на область малого таза
11. Колоректальный рак
С 18 ЗНО ободочной кишки
32
С 19 ЗНО ректосигмоидного соединения
С 20 ЗНО прямой кишки
Факторы риска
1. Питание (высокое содержание в рационе мяса и животного жира)
2. Наследственно-генетические факторы - от 6 до 18% всех раков толстой
кишки, частота рака толстой кишки среди родственников 1 степени родства –
9% (семейный аденоматозный полипоз, синдром Гарднера)
3. Полипы и полипоз толстой кишки
4. Хронические
воспалительные
заболевания
толстой
кишки
(Неспецифический язвенный колит, болезнь Крона, хронический парапроктит)
5. Влияние факторов внешней среды
6. Иммунодефициты
7. Прочее (предшествующие заболевания, профессиональные вредности)
Профилактические мероприятия
1. Рекомендации по питанию
- пища, богатая растительной клетчаткой, фрукты
- употребление достаточного количества витаминов А, С, Е.
- ограничение потребления мяса, животных жиров.
2. Своевременная диагностика и лечение предопухолевых заболеваний
толстой кишки.
3. Диспансерное наблюдение при наличии наследственных и хронических
заболеваний толстой кишки с формированием групп риска.
4. Прохождение скрининг-обследования по ранней диагностике
колоректального рака.
12. Глаукома
Н40 Глаукома
Исключено:
Врожденная глаукома
Посттравматическая глаукома
Факторы риска
•
•
•
•
Системные:
Возраст старше 40 лет
Отягощенная наследственность по глаукоме
Органические (атеросклероз) и функциональные (периферические
сосудистые спазмы, мигрень, болезнь Рейно, ночная гипотония, «немая»
ишемия), нарушения кровообращения в сосудах головного мозга и в
глазничной артерии
Изменение вязкости и нарушение свертываемости крови
33
• Пониженное перфузионное давление (разница < 50 мм.рт.ст. между
диастолическим АД и уровнем внутриглазного давления)
• Артериальная гипертония
• Сахарный диабет
•
•
•
•
•
•
•
•
•
Локальные:
Миопия средней и высокой степени
Ослабление цилиарной мышцы, раннее развитие пресбиопии
Толщина роговицы менее 520 микрон
Псевдоэксфолиативный синдром
Перипапиллярная хориоретинальная атрофия
Геморрагии на диске зрительного нерва
Воспалительные заболевания глаз в анамнезе
Длительное применение стероидных инстилляционных препаратов
Возникновение ассиметрии в показателях, характерных для глаукоматозного
процесса между парными глазами
Профилактические мероприятия
Первичная профилактика
Опрос. Выявляется:
- наличие факторов риска возникновения или развития глаукомы (см. выше);
- анамнез заболевания;
- наличие мотивации к изменению образа жизни на здоровый;
- наличие знаний и навыков по предупреждению возникновения и развития
глаукомы (в т.ч. знание признаков острого приступа глаукомы и принятию мер
доврачебной помощи).
Общий осмотр. Выявление общих заболеваний. Обращается внимание на
наличие диабета, нарушений обмена веществ.
Офтальмологический осмотр. Выявляется покраснение глаза, расширение
зрачка, изменения переднего отрезка глаза (мелкая передняя камера, отек
роговицы, расширение и извитость передних ресничных артерий и др.).
Инструментальные исследования
1. Визометрия
2. Периметрия
3. Измерение ВГД тонометром Маклакова 10 г, бесконтактным тонометром
4. Офтальмоскопия
5. Биомикроскопия
6. Гониоскопия (исследование угла передней камеры)
7. Исследование головки зрительного нерва и сетчатки на ретинальном
томографе, оптическом когерентном томографе
8. Измерение центральной толщины роговицы на оптическом когерентном
томографе для переднего отрезка глаза
34
9. Исследование
биомикроскопии
угла
передней
камеры
методом
ультразвуковой
Беседа
1. Рекомендации по рациональному питанию и особенностям режима жизни
для больных глаукомой
2. Соблюдение зрительного режима
3. Достаточная физическая активность
4. Своевременное лечение воспалительных заболеваний сосудистой оболочки
глаза (ириты, увеиты)
5. Своевременная диагностика и лечение сердечно-сосудистых заболеваний,
сахарного диабета.
Вторичная профилактика
1. Все меры первичной профилактики.
2. Рекомендации избегать ситуаций, провоцирующих обострение глаукомы
(поднятие тяжестей, чрезмерные зрительные нагрузки, острые инфекционные
заболевания, обострение хронической патологии).
3. Рекомендации по физической активности: вторая или третья медицинские
группы в зависимости от тяжести заболевания. Противопоказано поднятие
тяжестей, тяжелые физические нагрузки.
4. Регулярное наблюдение у окулиста.
5. Регулярное закапывание всех лекарственных препаратов (гипотензивных,
нейропротекторов и др.), назначенных окулистом.
6. Рекомендации по трудовой деятельности.
13. Катаракта
H28* Катаракта и другие поражения
классифицированных в других рубриках
хрусталика
при
болезнях,
Факторы риска
•
•
•
•
•
•
•
•
возраст старше 50 лет;
отягощенная наследственность по заболеваниям глаз;
ионизирующее излучение, профессиональный контакт с некоторыми
химическими веществами;
сахарный диабет, хронические неспецифические заболевания и некоторые
инфекционные заболевания;
курение;
некоторые болезни кожи (склеродермия, экземы и др.);
для потомства – вирусные инфекции (краснуха, грипп, токсоплазмоз),
гипофункция паращитовидных желез во время беременности.
травмы органа зрения
35
Профилактические мероприятия
Ежегодное обследование лиц старше 50 лет у офтальмолога
Рекомендации по рациональному питанию (См. Нерациональное питание),
прием витамина А (1000 мг/сут), сезонный прием витаминных препаратов.
Соблюдение зрительного режима.
Ношение темных очков в ясные солнечные дни.
Консультирование по отказу от курения (См. Курение).
Достаточная физическая активность (см. Низкая физическая активность).
При профессиональном контакте с продуктами бытовой химии – осмотр
окулиста 1-2 раз в год.
Своевременное лечение воспалительных заболеваний сосудистой
оболочки глаза, хронических неспецифических и инфекционных заболеваний,
сахарного диабета (См. Сахарный диабет).
Для беременных – предупреждение и своевременное лечение вирусных
инфекций и эндокринных расстройств.
IV. ПРОФИЛАКТИЧЕСКАЯ РАБОТА
ПРИ ОСНОВНЫХ ЗАБОЛЕВАНИЯХ У ДЕТЕЙ
1. Модель проведения профилактического вмешательства
у детей в возрасте 0-17 лет
Профилактическое вмешательство проводится как при обращении ребенка
по поводу заболевания, либо при любом другом посещении (обращение по
поводу справки, вакцинации, диспансерный прием и т.д.) с записью данных в
лист текущих наблюдений «Истории развития ребенка» с отметкой в «Листе
учета профилактической работы среди родителей и детей в возрасте 0-17 лет».
Профилактическое вмешательство состоит из трех этапов:
1) Оценка индивидуального риска.
Проводится медицинской сестрой
2) Беседа и/или совет.
Проводится врачом. Длительность этапа – 3 минуты. Беседа может включать
поощрение родителей, действия которых направлены на сохранение и развитие
здоровья детей.
3) Профилактическая консультация.
Проводится медицинской сестрой. Длительность консультации – 5-10
минут. Консультация включает подробные рекомендации по профилактике тех
или иных заболеваний, с разработкой индивидуальной программы
оздоровления.
По окончании вмешательства устанавливается дата следующей явки для
оценки
эффективности
вмешательства.
Периодичность
проведения
вмешательства – не менее 1 раза в год.
В случае отсутствия эффекта рекомендуется направление в Центр
укрепления здоровья для получения углубленной консультации и обучения.
36
Вмешательства по темам «Профилактика инфекций, передаваемых
алиментарным путем», «Профилактика ОРВИ и гриппа» проводятся в
зависимости от сезона (весенне-летний или осенний периоды соответственно).
2. Острые респираторные вирусные инфекции и грипп
Острые респираторные инфекции верхних дыхательных путей ( J04.0J.06.9)
Грипп (J10-J10.1)
Другие острые респираторные инфекции нижних дыхательных путей (J21J31).
Хронические болезни миндалин и аденоидов (J35-J35.9)
1.
2.
Группа риска
Организованные дети
Часто болеющие дети
Профилактические мероприятия
1. Вакцинация против гриппа, начиная с 6-месячного возраста.
2. Исключительно грудное вскармливание до 6-ти месяцев и грудное
вскармливание до 2-х лет.
3. Рекомендации по рациональному питанию (см. нерациональное питание) с
достаточным потреблением витамина С в эпидсезон.
4. Соблюдение температурного режима помещений.
5. Частое проветривание помещений.
6. Закаливание.
7. В эпидемический сезон использование оксолиновой мази, интерферона.
8. Ранняя изоляция и лечение больных ОРВИ или гриппом.
9. Введение ограничительных мероприятий для уменьшения контактов детей во
время эпидемии.
3. Инфекции, передаваемые алиментарным путем
Кишечные инфекции (А00-А09)
В15 Острый гепатит А
Гельминтозы (В66-В83)
Группа риска
1. Дети, находящиеся на раннем смешанном и искусственном
вскармливании.
2. Дети с недостаточной массой тела (гипотрофия).
3. Часто и длительно болеющие дети.
37
Профилактические мероприятия
1. Исключительно грудное вскармливание до 6-ти месяцев и грудное
вскармливание до 2-х лет.
2. Продление грудного вскармливания на летне-осенний период.
3. Использование кипяченной воды для питья (при условии ее хранения не
более 3-х часов).
4. Правильное хранение продуктов. Запрещение использования в употребление
падших наземных плодов, удобренных нитратами.
5. Тщательное мытье фруктов и овощей.
6. Привитие навыков соблюдения личной гигиены.
7. Влажная уборка и проветривание помещений, мытье игрушек 2% мыльносодовым раствором, борьба с мухами.
8. Купание в местах, разрешенных для купания.
9. Профилактические осмотры неорганизованных детей дошкольного возраста
1 раз в год (соскоб на яйца глист, кал на яйца глист).
10. Обязательная изоляция детей с признаками диареи.
11. Своевременное выявление контактных лиц во избежание реинфекции.
12. Обучение матерей оральной дегидратации при первых признаках диареи.
13. Обучение родителей в школах гигиенического ухода и воспитания.
14. Обучение матерей по распознаванию общих признаков опасности,
угрожающих жизни.
4. Болезни пищевода, желудка и 12-перстной кишки
1. Эзофагит (К-20)
Болезни желудка:
2. Гастро-эзофагальный рефлюкс (К-21)
3. Другие неинфекционные гастроэнтериты и колиты (К-52)
4. Синдром раздраженного кишечника (К-58)
Факторы риска
1. Отягощенная наследственность болезни пищевода, желудка, 12-перстной
кишки.
2. Синдром диспепсии.
3. Раннее искусственное вскармливание.
4. Дисбактериоз.
5. Отсутствие горячего питания в школе.
Профилактические мероприятия
1. Рекомендации по рациональному питанию (см. Нерациональное питание)
2. При установлении диагноза:
- пища не должна быть грубой;
- увеличение числа приемов пищи до 5-6 раз в день;
38
- отказ от приема слишком горячей или холодной пищи;
- исключение продуктов, возбуждающих секреторную деятельность и
оказывающих сильное раздражающее действие на слизистую оболочку
желудка;
- ограничение употребления соли до 5 г в сутки;
при гастрите с пониженной секрецией:
- включение в рацион мясных, рыбных и овощных отваров, кефира;
- отказ от жирных сортов мяса и рыбы, острых и соленых блюд, холодных
напитков, мороженого.
3. Пропаганда грудного вскармливания до 2-х летнего возраста.
4. Соблюдение технологии приготовления пищи.
5. Диспансерное наблюдение при установке диагноза.
5. Профилактика железодефицитной анемии
(D50) – Железодефицитная анемия.
Включено: анемия неуточненная (Д50.9)
Другие железодефицитные анемии (Д50.8)
Группа риска
1. Дети, находящиеся на раннем смешанном и искусственном вскармливании.
2. Дети, имеющие нерациональное питание.
3. Часто и длительно болеющие дети с различными инфекционными
заболеваниями и гельминтозами.
4. Социально неблагополучные семьи.
Профилактические мероприятия
1. Привитие навыков рационального питания. Использование при
приготовлении пищи фортификационных продуктов питания (обогащенная
железом и витаминами мука).
2. Употребление достаточного количества пищи, богатой витамином С.
Употребление чая не раннее, чем через 2 часа после приема пищи детям старше
3-х лет.
3. Основной 3-кратный прием пищи и дополнительные питательные перекусы
не менее 2-х раз в день.
4. Профилактика гельминтозов.
5. Особенности первичной профилактики у детей до 2-х лет:
- сохранение грудного вскармливания до 2-х лет + обычная пища с семейного
стола в 3 основных и 2 дополнительных приема в день;
- введение 3-х прикормов с 6 месяцев;
- до 9 месяцев исключить из рациона цельное коровье молока;
- не употреблять чай до 3-х лет.
6.
Прием железосодержащих препаратов по назначению и под контролем
медицинских работников.
39
6. Миопия (близорукость)
(Н52) Нарушения рефракции и аккомодации
Факторы риска
1. Отягощенная наследственность по аномалиям рефракции
2. Повышенные зрительные нагрузки и нарушения зрительного режима
(превышение времени работы на компьютере и просмотра сверх возрастных
норм, при чтении расстояние текста менее 25 см, недостаточная освещенность
рабочего места)
3. Гипертензивный синдром
4. Частые инфекционные заболевания
5. Хронические заболевания ЛОР-органов, опорно-двигательного аппарата,
эндокринные заболевания
6. Недостаточная физическая активность.
Профилактические мероприятия
1. Регулярное обследование у окулиста один раз в год
2. Рекомендации по рациональному питанию (см. Нерациональное питание),
прием витамина А (0,5-1,8 мг/сут)
3. Соблюдение зрительного режима с чередованием упражнений для глаз.
4. Достаточная физическая активность (см. Низкая физическая активность)
5. Своевременная диагностика и лечение хронических неинфекционных и
инфекционных заболеваний
6. Ограничение зрительных нагрузок (нормирование времени работы на
компьютере, сотовых телефонов, просмотр телевизора).
7. Тугоухость
(H 90) Кондуктивная и нейросенсорная потеря слуха
Факторы риска
1. Отягощенная наследственность (наличие среди ближайших родственников
ребенка хотя бы одного человека с нарушением слуха)
2. Наследственная синдромальная патология
3. Диабетическая эмбриофетопатия
4. Внутриутробные инфекции (краснуха, грипп, цитомегалия, герпес,
токсоплазмоз, сифилис и др.)
5. Использование во время беременности лекарственных препаратов с
потенциальным ототоксическим действием
6. Тяжелая анте- и интранатальная гипоксия плода.
40
7. Асфиксия новорожденного (1-я оценка по Апгар менее 5 баллов, 2-я оценка
по Апгар менее 7 баллов).
8. Глубокая степень недоношенности (гестационный возраст менее 32 недель).
9. Переношенность (гестационный возраст более 41 недель).
10. Очень низкая и экстремально низкая масса тела при рождении.
11. Врожденная патология челюстно-лицевого скелета.
12. Внутричерепная родовая травма.
13. Тяжелое гипоксически-ишемическое поражение ЦНС.
14. Тяжелое гипоксически-геморрагическое поражение ЦНС.
15. Гемолитическая болезнь новорожденных (среднетяжелая и тяжелая
формы).
16. Стойкая и/или выраженная непрямая гипербилирубинемия, связанная с
нарушением конъюгации билирубина в печени.
17. Использование для лечения лекарственных препаратов с потенциальным
ототоксическим эффектом: антибиотики аминогликозидного ряда – канамицин,
гентамицин, амикацин, тобрамицин и др., макролиды – эритромицин,
азитромицин и др., петлевые диуретики – фуросемид и др., нестероидные
противовоспалительные препараты – индометацин и др.
18. Длительное использование для лечения новорожденного ребенка
искусственной вентиляции легких (ИВЛ) (продолжительность ИВЛ более 96
часов).
19. Сосудистые нарушения функционального и органического характера.
20. Травматические повреждения: черепно-мозговая травма, акустическая и
баротравма, повреждение улитки при операциях на среднем ухе.
21. Токсические
повреждения:
лекарственными
препаратами,
промышленными и бытовыми ядами.
22. Новообразования: среднего уха, внутреннего слухового прохода, мозга.
23. Аллергические заболевания.
24. Остеохондроз шейного отдела позвоночника.
25. Пресбиакузиз.
26. Шумовое воздействие.
Профилактические мероприятия
1. Консультация семейных пар, один из членов которой имеет нарушение
слуха
2. Специфическая профилактика краснухи и других TORCH-инфекций у
женщин
3. Своевременное предупреждение или ликвидация в период беременности и
родов патогенных факторов, влияющих на слух
4. Лечение осложнений, имеющих место во время беременности и родов
5. Проведение массовых профилактических осмотров целевых групп
населения
41
6. Своевременная диагностика и лечение инфекционных и неинфекционных
заболеваний
7. Адекватное лечение заболеваний органа слуха
8. Контроль за использованием препаратов с ототоксическим действием,
особенно в период беременности и в раннем детском возрасте
9. Устранение или уменьшение шумовых и вибрационных вредностей на
производстве, использование индивидуальных средств защиты органов слуха.
Для своевременного выявления нарушений слуха необходимо проводить: в
родовспомогательном учреждении на 2-3 дне жизни
аудиологический
скрининг. В периоде новорожденности в возрасте 7-10 дней - оценку остроты
слуха. В конце 1 месяца жизни также провести оценку слуха. В возрасте 1-6,
6-12 месяцев и 12-36 месяцев необходимо оценить остроту слуха, развитие
слухового внимания и речи.
При наличии в анамнезе факторов риска по слуху и подозрении на
нарушение слуха, задержке речевого развития ребенка необходимо
углубленное аудиологическое обследование в сурдологическом кабинете.
42
5. ПАТРОНАЖНОЕ НАБЛЮДЕНИЕ ЗА БЕРЕМЕННЫМИ
ЖЕНЩИНАМИ И ЗДОРОВЫМИ ДЕТЬМИ 0-5 ЛЕТ
1. Антенатальный период
1-й дородовой патронаж – визит на дому
Первый дородовой патронаж осуществляется педиатром или патронажной
медсестрой в течение 8-10 дней после получения информации из женской
консультации о постановке беременной на учет.
Основные задачи:
1. Консультирование и поддержка будущей матери.
2. Выявление факторов риска для обеспечения защиты здоровья будущей
матери и ребенка.
Рекомендации
- оценка здоровья и наличие вредных привычек у родителей (курение,
алкоголь, профессиональные вредности);
- оценка особенностей течения беременности;
- профилактика микронутриентной недостаточности (см. Нерациональное
питание, Железодефицитная анемия)
- профилактика туберкулеза (см.Туберкулез).
2-й дородовой патронаж – визит на дому
Второй дородовой патронаж проводится на 30-32 неделе беременности
педиатром или патронажной медсестрой.
Основные задачи:
1. Контроль за выполнением беременной назначений и рекомендаций
первого дородового патронажа.
2. Подготовка семьи к рождению, информация о партнерских родах.
Рекомендации:
- поддержка и подготовка к грудному вскармливанию;
- подготовка уголка новорожденного (места, кроватки, белья, одежды и
других предметов ухода);
- выявление инфекционных и хронических больных среди членов семьи и
ближайших соседей.
2. Неонатальный период (0-30 дней)
Частота наблюдений:
Возраст
5-9 дней
9-30 дней
Форма
посещения
На дому
На дому
В ЛПО
Кратность посещения
Врач
Медицинская
сестра
1
1
1
4
1
-
43
1. Ранний неонатальный период: 7-10 дней
Основные задачи:
1. Состояние здоровья матери.
2. Оценка лактации, правильного положения и прикладывания ребенка к груди,
исключительно грудное вскармливание, « 4-3-4» - техника проведения грудного
вскармливания, осмотр молочной железы.
3. Оценка состояния ухода и уголка новорожденного (детская кровать,
одежда, предметы ухода, игрушки).
4. Осмотр новорожденного.
Рекомендации:
- преимущества и практика грудного вскармливания;
- обеспечение исключительно грудного вскармливания;
- техника сцеживания грудного молока (если мать вынуждена долго
отсутствовать);
- уход за кожей, пупочной ранкой, глазами, ротовой полостью, гигиенические
ванны;
- требования к помещению для новорожденного – «тепловая цепочка»;
- правила поведения при болезни ребенка и уход во время болезни.
2. Поздний неонатальный период: в конце 1-го месяца жизни
Основные задачи:
1. Оценить исключительно грудное вскармливание.
2. Осмотр ребенка на тазобедренную дисплазию и рахит.
3. Рекомендации по уходу в целях развития.
4. Приглашение на прием врачу.
Рекомендации:
- обеспечение исключительно грудного вскармливания;
- меры профилактики рахита;
- техника массажа и гимнастики;
- уход в целях развития.
3. Возраст ребенка 1-6 месяцев
(от 1 до 2 мес. (младенец) и от 2 до 6 месяцев (ребенок))
Частота наблюдений:
Форма
Кратность посещения
Возраст
посещения
Врач
Медицинская
сестра
До 2-х мес.
На дому
1
1
В ЛПО
1
3 месяца
На дому
1
В ЛПО
1
4 месяца
На дому
1
44
5 месяцев
6 месяцев
В ЛПО
На дому
В ЛПО
На дому
В ЛПО
1
1
1
1
-
Время посещения: от 1 до 6 месяцев
Основные задачи:
1. Проверка выполнения рекомендаций и оценка:
- питание;
- уход в целях развития;
- физическое развитие.
2. Приглашение на ежемесячный прием к врачу,
Рекомендации:
- правила сохранения исключительно грудного вскармливания при длительном
отсутствии
матери в течение дня (техника сцеживания и правила хранения сцеженного
молока);
- правила поведения при болезни и уход в случае болезни ребенка;
- техника массажа и гимнастики;
- рекомендации по физическому развитию и уходу в целях развития;
- оценка весо-ростовых показателей, ухода в целях развития, прививочного
статуса, практики кормления.
Время посещения: 6 месяцев
Основные задачи:
1. Проверка выполнения рекомендаций врача: питание, проведение массажа
и гимнастики, прогулок, режим сна и бодрствования, игры и общение с
ребенком
2. Оценка физического развития и ухода в целях развития
3. Проверка реакции ребенка на прививки
4. Приглашение на прием к врачу.
Рекомендации:
- продолжение грудного вскармливания;
- прикормы: правила успешного ввода 3-х прикормов, приготовления и
продуктового
набора, гигиенические правила приготовления и хранения пищи;
- оценка весо-ростовых показателей, ухода в целях развития, прививочного
статуса, практики кормления.
4. Возраст ребенка 6-12 месяцев
Частота наблюдений:
Форма
Кратность посещения
45
Возраст
посещения
Врач
7 месяцев
На дому
В ЛПО
На дому
В ЛПО
На дому
В ЛПО
На дому
В ЛПО
На дому
В ЛПО
На дому
В ЛПО
1
1
1
1
1
1
8 месяцев
9 месяцев
10 месяцев
11 месяцев
12 месяцев
Медицинская
сестра
1
1
1
1
1
1
-
Время посещения: 6-7 месяцев
Основные задачи:
1. Проверка выполнения рекомендаций врача по питанию и оценка практики
кормления, проведение массажа, игры и общение с ребенком
2. Оценка ухода в целях развития развития
3. Проверка реакции ребенка на прививки.
4. Оценка статуса питания и анемии, профилактика анемии.
5. Приглашение на прием к врачу
Рекомендации:
- грудное вскармливание и прикормы
- профилактический прием препаратов железа/фолиевой кислоты и адекватное по
содержанию железа питание
- рекомендации по стимуляции психосоциального развития
Время посещения: 7-12 месяцев
Основные задачи:
1. Проверка выполнения рекомендаций врача: питание, проведение массажа
и гимнастики, прогулок, режим сна и бодрствования, игры и общение
с ребенком
2. Оценка ухода в целях развития развития
3. Оценка ребенка и их семьи на наличие риска (высокий/низкий) по насилию
и пренебрежительному отношению к ребенку
Рекомендации:
- грудное вскармливание и прикормы
- техника массажа и гимнастики
- личная гигиена
- рекомендации по психосоциальному и моторному развитию
46
- уход за больным ребенком (ОРВИ и диарея): питание, поддержка водного
баланса, знание родителями терминов: «когда вернуться немедленно, общие
признаки опасности»
- профилактика детского травматизма, насилия и пренебрежительного
отношения к ребенку
5. Возраст ребенка 12-60 месяцев
Частота наблюдений:
Возраст
12-24 месяцев
25-60 месяцев
Форма
посещения
На дому
В ЛПО
На дому
В ЛПО
Кратность посещения
Врач
Медицинская
сестра
4
4
2
2
-
Основные задачи:
1. Оценка практики кормления.
2. Оценка статуса питания и анемии, профилактика анемии.
3. Оценка ухода в целях развития.
4. Приглашение на прививку.
5. Приглашение на прием к врачу и лабораторные анализы (общий анализ
крови, мочи)
6. Оценка здоровья ребенка и его семьи на наличие риска (высокий/низкий)
по насилию и пренебрежительному отношению к ребенку.
Рекомендации:
- рациональное, сбалансированное питание; активное и ответное кормление;
- продолжение грудного вскармливания до 2-х лет;
- адекватное по содержанию железа питание и прием препаратов железа
при необходимости
- рекомендации по стимуляции психосоциального развития ребенка;
- уход за больным ребенком (ОРВИ и диарея): питание, поддержка водного
баланса, знание родителями терминов: «когда вернуться немедленно, общие
признаки опасности»;
- профилактика травматизма и несчастных случаев;
- профилактика насилия и пренебрежительного отношения к ребенку;
- рекомендации по психосоциальному и моторному развитию.
47
ЗАКЛЮЧЕНИЕ
Дальнейшее развитие и укрепление первичной медико-санитарной помощи
является
приоритетной задачей Государственной программы
развития
здравоохранения Республики Казахстан «Саламатты Ќазаќстан» на 2011 – 2015
годы.
В ней предполагается усиление роли и расширение функций
медицинского персонала первичного звена в профилактике возникновения
основных социально значимых заболеваний и предотвращении их обострений,
а также поддержание и укрепление здоровья населения, и формирование
здорового образа жизни.
В
представленных
протоколах
профилактической
деятельности
медицинских работников ПМСП используется унифицированный подход к
оценке степени риска населения и профилактике поведенческих факторов риска
на индивидуальном
уровне при наиболее значимых заболеваниях. Это
позволит в дальнейшем дать объективные критерии оценки внедрения данных
протоколов и обеспечит мониторинг профилактической деятельности врачей
общей практики и среднего медицинского персонала.
48
Приложение 1
Виды медицинских профилактических услуг согласно Международной
статистической классификации болезней, травм и причин смерти
(МКБ) 10-го пересмотра:
1. Профилактическое
консультирование
(гигиеническое
обучение
и
воспитание) отдельных индивидуумов (класс XXI - Факторы, влияющие на
состояние здоровья и обращения в учреждения здравоохранения, Z30-Z31,
Z71- Z73 МКБ-10).
2. Профилактические медицинские осмотры с целью выявления ранних форм
заболеваний и факторов риска и проведение оздоровительных мероприятий
(см. класс XXI, обращения в учреждения здравоохранения для медицинского
осмотра и обследования, Z00-Z13, МКБ-1.
3. Иммунизация (вакцинопрофилактика) (класс XXI, потенциальная опасность
для здоровья, связанная с инфекционными болезнями, Z20-Z29, МКБ-10).
4. Диспансеризация (диспансерное наблюдение и оздоровление).
5. Профилактические оздоровительные услуги (занятия различными видами
физической
культуры,
санаторно-курортное
оздоровление,
физиотерапевтические медицинские услуги, массаж и др.).
49
Приложение 2
Пирамида питания и объемы порций
V группа (1-2 порции)
масло, жиры, сахар
IV группа (1-3 порции)
мясо, рыба, яйца,
бобы и чечевица
III группа (2-3 порции)
молоко и молочные
продукты
II группа (5-9 порций)
фрукты и овощи
I группа (6-11 порций)
крупы и макаронные изделия, рис,
картофель,хлеб и хлебопродукты
Объемы порций
I группа (6-11 порций в день)
Крупы и макаронные изделия, рис, картофель, хлеб и хлебопродукты
Размер одной порции
хлеб
30-40 г
1 баранка
3 сушки или небольших крекера
вареная каша (рис, гречка)
100 г
отварные макаронные изделия
100 г
1 средняя картофелина (размером с кулак взрослого человека)
100 г
готовый сухой завтрак
30 г
II группа (5-9 порций в день)
Фрукты и овощи
Размер одной порции
фруктовый или овощной сок
варенные или свежие овощи
зеленые лиственные овощи (шпинат, салат, капуста, зеленый
лук, кинза, укроп, петрушка)
1 средний помидор, огурец, болгарский перец (размером с кулак
взрослого человека)
1 средний фрукт
свежие ягоды, сушеные, свежезамороженные,
консервированные или вареные фрукты
III группа (2-3 порции в день)
160 мл
100 г
100 г
100 г
100 г
100 г
50
Молоко и молочные продукты
Размер одной порции
цельное или обезжиренное молоко, айран, катык или шубат
твердый сыр
творог, сузбе или домашний сыр
IV группа (1-3 порции в день)
Мясо, рыба, яйца, бобы и чечевица
Размер одной порции
отварное мясо или рыба
2 яйца
вареные бобы (фасоль, горох, маш)
орехи
220 мл
45 г
250 г
70-100 г
100-150 г
100-150 г
V группа (1-2 порции в день)
Масло, жиры и сахар
Размер одной порции
1 чайная ложка домашней сметаны или сливочного масла, маргарина
1 чайная ложка хлопкового или другого растительного масла
1 столовая ложка майонеза
2 чайных ложки сахара
1 полная чайная ложка меда или варенья (джема)
1 батончик шоколада
около 60 г
½ куска торта