close

Вход

Забыли?

вход по аккаунту

код для вставкиСкачать
Сабақтас құрмалас 6 түрге
бөлінеді:
1. Шартты бағыныңқы сабақтас құрмалас сөйлем
2. Қарсылықты бағыныңқы сабақтас құрмалас сөйлем
3. Себеп бағыныңқы сабақтас құрмалас сөйлем
4. Мезгіл бағыныңқы сабақтас құрмалас сөйлем
5. Қимыл-сын бағыныңқы сабақтас құрмалас
сөйлем
6. Мақсат бағыныңқы сабақтас құрмалас сөйлем
түрі
ереже
Шартты
бағыныңқы
Бағыныңқы сөйлемі
басыңқы сөйлемінің
шартын білдіреді
Бағыныңқысы басыңқы
сөйлеміне қарама-қарсы
болып келеді
Қарсылықты
бағыныңқылы
Себеп
бағыныңқылы
Мезгіл
бағыныңқылы
Қимыл-сын
бағыныңқылы
Мақсат
бағыныңқылы
сұрағы
қайтсе? не етсе?
қайткенде? не еткенде?
қайтпейінше?
қайтсе де? қайткенмен?
не етпестен? не ете
тұра? қайткенше? не
еткені болмаса?
Бағыныңқысы басыңқы
неліктен? не үшін? не
сөйлемнің себебін білдіреді себепті? не деп?
Бағыныңқысы басыңқы
қашан? қай кезде?
сөйлемнің мезгілін
қашаннан бері?
білдіреді
Бағыныңқысы басыңқы
қайтіп? не етіп? қалай?
сөйлемде айтылған ісқимылдың қалай
орындалғанын білдіреді.
Бағыныңқысы басыңқы
не мақсатпен? не үшін?
сөйлемдегі ойдың
не етпек болып?
мақсатын білдіреді.
Сабақтас құрмалас сөйлемнің жасалу жолдары
Шартты бағыныңқылы сабақтас құрмалас
1 -са,-се + жіктік жалғауы
Ерте тұрсаң , бәріне
үлгересің.
2 -май, -мей, -пай,- пей, -бай, - Ерте тұрмай, бәріне
бей
үлгермейсің.
3 -майынша, -мейінше,Ерте тұрмайынша,
пайынша,
үлгермейсің.
-пейінше,-байынша,бейінше
4 -ғанда, -генде, -қанда,-кенде Ерте тұрғанда, үлгеретін
едің.
Қарсылықты бағыныңқылы сабақтас.
1 -са да, -се де
Мұғалім түсіндірсе де,
түсінбеді.
2 -ғанмен,-генмен,-қанмен,Мұғалім түсіндіргенмен,
кенмен
түсінбеді.
3 (-ғанына,-геніне,-қанына,Мұғалім түсіндіргеніне
кеніне)+ қарамай,қарамастан қарамастан, түсінбеді.
4 (-а,-е,-й) + тұра
Мұғалім түсіндіре тұра, ол
түсінбеді
5 (-ғаны,-гені,-қаны,Мұғалім түсіндіргені
кені)+болмаса
болмаса, ол түсінбеді
6 -ғанша,-генше, -қанша,Дүкен аралап бекерге ақша
кенше
құртқанша, үйде отыр.
 Шартты бағыныңқы сабақтастың басқа
сабақтастардан ерекшелігі — өз бастауыштарымен
қиыса байланысады.
1.Мен саған сенбесем, бұл сырды айтпас та едім ғой.
2. Сіз бұл кітапты оқып болсаңыз, еске түсіруіңіз
оңай.
Баяндауышы шартты райлы етістіктен болған
басыңқылар үнемі шартты білдіре бермейді, кейде
ондай формалы баяндауышы бар бағыныңқылар
қарсылықты бағыныңқы болуы да мүмкін. Мұндай
жағдайда ол шартты бағыныңқының қайтсе? деген
сұрағына жауап бермейді.

Ұқсастығы: шартты райдың жұрнағының
жалғануы.
Айырмашылығы: қарсылықты бағыныңқының
қайтсе? сұрағына да, де шылауының жалғануы.
Шартты бағыныңқының сұрағы қайтсе?
Қарсылықты бағыныңқының сұрағы қайтсе де?
Қимыл-сын бағыныңқылы сабақтас.
1
-а,-е,-й,-ып,-іп,-п
2
(-ма,-ме,-па,-пе,-ба,бе)+с+(-тан,-тен)
3
(-ған,-ген,-қан,кен)+күйі,қалпы,
бойы
(-ған,-ген,-қан,-кен)+
(-дай,-дей)+болып
4
Екі қолы дірілдеп,
Оспан ішке кірді.
Екі қолы
дірілдеместен,
Оспан ішке кірді.
Екі қолы дірілдеген
күйі, Оспан ішке
кірді.
Екі қолы
дірілдегендей
болып, Оспан ішке
кірді.
Себеп бағыныңқылы сабақтас құрмалас.
1
-ғандықтан,-гендіктен,қандықтан,-кендіктен
2
(-ғаны,-гені,-қаны,-кені)+үшін
3
(-ма,-ме,-па,-пе,-ба,-бе)+й
4
-ып,-іп,-п
5
ашық райлы етістікке + деп
6
(-ған,-ген,-қан,-кен) +соң
Күн жылы
болғандықтан, біз
серуенге шықтық.
Күн жылы болғаны үшін,
біз серуенге шықпадық
Оның уақыты болмай,
жиналысқа бара алмады.
Күн жылы болып, біз
серуенге шықтық.
Кешке теледидардан өзін
көрсетеді деп, барлық
достарын жинады.
Күн жылы болған соң, біз
серуенге шықтық.
Мақсат бағыныңқылы сабақтас құрмалас.
1 (-мақ,-мек,-пақ,-пек,- Ол оқымақшы
бақ,-бек)+ -шы,болып, қалаға
ші+болып
келді.
2 - у +үшін
Ол оқу үшін
қалаға келді.
3 (шартты,қалау,
Ол оқысам деп,
бұйрық райлар)+деп қалаға келді.
4 (-қы,-кі)+ тәуелдік
Ол оқығысы
жалғау + келіп
келіп, қалаға
келді.
Назар аударыңыз!
1.-са, - се:
- шартты бағыныңқы:
Егер ол үйленсе, той болады.
- қарсылықты бағыныңқы: Ол айтса да, тыңдамады.
- мезгіл бағыныңқы:
Мен үйге келсем, ол кетіп қалыпты.
2.-ғанда,генде,-қанда,кенде:
- шартты бағыныңқы:
- мезгіл бағыныңқы:
Егер ол дұрыс айтқанда, келер едім.
Ол үйге келгенде, той аяқталды.
3.-ып,-іп:
- себеп бағыныңқы:
- қимыл-сын бағыныңқы:
Күн суық болып, үйде отырдық.
Ол жүгіріп келіп, хабарды айтты
4.-ғанша,- қарсылықты бағыныңқы: Далада тұрғанша, үйде кірейік.
генше,
- мезгіл бағыныңқы:
Ол келгенше, сабақ аяқталды.
-қанша,-кенше
1/--страниц
Пожаловаться на содержимое документа