close

Вход

Забыли?

вход по аккаунту

"Belarus" U. Nyaklyeu, "БЕЛАРУСЬ"

код для вставкиСкачать
"БЕЛАРУСЬ" стихи В. Некляева в переводе на русский и английский Леонида Зуборева
ULADZIMIR NYAKLYAEU
УЛАДЗIМIР НЯКЛЯЕЎ • ВЛАДИМИР НЕКЛЯЕВ
BELARUS
SELECTED VERSES
Tra n s l a t e d b y L e o n i d Z u b o r e v
БЕЛАРУСЬ
ВЕРШЫ
БЕЛАРУСЬ
СТИХИ
Перевел Леонид Зуборев
“JULIETTE”
New York, 2014
BELARUSIAN INSTITUTE OF ARTS AND SCIENCES
ISBN 0-9722020-3-X
© Uladzimir Nyaklyaeu
© Leonid Zuborev
Any part of this publication may be reproduced in any
form, without prior permission.
“JULIETTE”, New York & БІНі
Edited by Denis Corsalini, Steven Goodson,
Jan Zaprudnik & Vitaut Kipel’
Аўтар i перакладчык дазваляюць карыстацца зместам,
спасылаючыся на выдавецтва “JULIETTE”, New York i БІНіМ.
Автор и переводчик разрешают любое использование
материалов при ссылке на “JULIETTE”, New York и БІНіМ.
[email protected]
C O N T E N T S
BELARUS (SELECTED VERSES)………..pp. 7
БЕЛАРУСЬ (ВЫБРАНЫЯ ВЕРШЫ)……стар. 99
БЕЛАРУСЬ (ИЗБРАННЫЕ СТИХИ)........стр. 191
5
UL A DZ I M I R N YA K LYA EU
BELARUS
SELECTED VERSES
Tra n s l a t e d b y L e o n i d Z u b o r e v
7
C O N T E N T S
TRANSLATOR’S PREFACE ................................... 13
I. MY NATIVE LAND.............................................. 21
AT DAWN.................................................................
WHITE-WINGED ANGEL.......................................
MY NATIVE LAND..................................................
MY BELARUS..........................................................
IN A FOLK STYLE...................................................
A SAD SONG............................................................
PIGEON MAIL..........................................................
THE KITE..................................................................
RE-READING BAHDANOVICH............................
A LETTER FROM THE SON...................................
* * * When I cry about spring...............................
A LITTLE SPARROW...............................................
THE SWALLOW.......................................................
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
II. REMINISCENCE.................................................. 37
SMOKE......................................................................39
FIRE...........................................................................40
STANZA.................................................................... 41
MY DEBTS................................................................ 42
THE NINTH WEEPING........................................... 43
9
THE NIGHT IN KHATYN.................................... 44
SNOW.................................................................... 45
A WANDERING STAR......................................... 46
COSMOS...............................................................47
MY VISION........................................................... 48
THE WALKER...................................................... 49
* * * Prayers, oaths and confessions................ 50
* * * My road to God was hard........................ 51
HEBREW MELODY............................................. 52
A TURNING POINT............................................. 53
* * * I do not hide a hope for immortality........ 54
THE LAST VERSE............................................... 55
III. CONSTELLATION OF PISCES....................
57
CONSTELLATION OF PISCES........................... 59
* * * The sky is mysterious at night................. 60
* * * Hold me close, do not release me............ 61
BEFORE YOU...................................................... 62
* * * A breath of a cool November morning.... 63
* * * You came back at frosty dawn................. 64
* * * Our time flew quickly.............................. 65
* * * Doubt in your eyes................................... 66
* * * You were floating as a cloud.................... 67
* * * September’s early-dew has falling........... 68
* * * The girl I used to love.............................. 69
* * * The lilac leans to the house at dawn........ 70
IN THE GARDEN OVER THE RIVER............... 71
* * * At night the devil plays the fiddle ........... 72
10
* * * At the very edge of your pillow...................
* * * Willows sway in the wind............................
THE HARP................................................................
* * * I’ll go barefoot up to the border...................
TROCHEES & IAMBUS..........................................
73
74
75
76
77
IV. I CAME SO THAT YOU MAY PREVAIL!........ 79
* * * To plead guilty without a fault..................... 81
* * * When I was released.................................... 82
THE RAZOR............................................................. 83
YOU ARE NOT ALONE!......................................... 84
THE CHASE.............................................................. 85
FREEDOM................................................................ 86
FEAR.........................................................................87
* * * Everybody has a name................................. 88
BELARUSIANS........................................................89
THE BEAUTY OF THE SPRING............................. 90
WHITE-RED-WHITE FLAG.................................... 91
* * * After my release from prison....................... 92
IN KGB PRISON....................................................... 93
* * * The fools will be forgiven............................ 94
A DESIRE.................................................................. 95
UKRAINE.................................................................. 96
* * * Oh, my Motherland!..................................... 97
I CAME SO THAT YOU MAY PREVAIL!............... 98
11
TRANSLATOR’S PREFACE
A SINGER OF THE BLUE-EYED COUNTRY
In the poetry of Uladzimir Nyaklyaeu one can immediately perceive sincerity and uniqueness through a multitude of folk melodies.
The Belarusian poet writes with a type of inner purity, an aura of goodwill. He represents a Renaissance for Belarusian poetry, with a resolve
for decency and goodness. Uladzimir’s poems breathe with images of
forests, fields, and lakes of his native country. Along with fellow writers, he depicts a landscape for all corners of world literature.
In spring birds again are flying back to the native place.
Long live, my land of white-winged storks!
“MY BELARUS”
The future poet was born on July 11, 1946, in Smarhon’, Hrodna
region, Belarus. His father’s name was Prokop Nyaklyaeu, a Russian
who worked as a mechanic. The name of Uladzimir’s mother was Anastasya Maher and she was Belarusian.
Feeling an irresistible desire for creativity, the boy began composing poems.
His first lines already incorporated rhymes. From 1961 to 1966,
he studied at Minsk Communication College. After graduation, he
worked as a radio-mechanic until 1971. But the metropolitan life did
not dull feelings for his native village. Uladzimir frequently refers to
his childhood sensibilities,
Where does the pigeon carrier of my childhood fly?
“PIGEON MAIL”
The young man did not lose his admiration for Belarusian nature
and its people.
Eventually, Nyaklyaeu entered Minsk Pedagogical Institute, in
the Faculty of Philology. However his spirit, full of untapped potential, yearned to venture out to Moscow. There the young poet gained
knowledge of a new culture, but the absence of sounds and smells
of his native land caused him to quit the Literary Institute. In 1972,
13
ULADZIMIR NYAKLYAEU
Uladzimir returned to Minsk and began to write only in Belarusian.
The minor stream in Belarus, where his mother gave him life, meant
for the son more than the great Russian Volga River, where his father
was born.
Uladzimir’s innate talent didn’t go unnoticed. Nyaklyaeu was
seen as a Belarusian poet with a special voice. The depth and complexity of his poetic images and the sheer feeling for the Motherland
resonated in the hearts of the people of Belarus. It engulfed them in a
wave of real beauty.
Winter spreads white covers over the fields.
The snows are laid like cut down grasses.
Oh, White-winged angel!
From disasters and evils,
Please, protect my Belarus!
“WHITE-WINGED ANGEL”
In his native language Uladzimir Nyaklyaeu was able to occupy
his place in Belarusian literary society filled with many original
talents. In his poetry Nyaklyaeu professed passion for his nation’s
identity.
Here the rain is not just rain.
And the snow not just snow.
It’s the rain and the snow of my Motherland.
“MY NATIVE LAND”
Since childhood the poet was fascinated with the ambiance of his
native land. He shows reverence toward it through the melodies of his
ancestors.
However, I am satisfied, that at least for a moment,
I managed to fly above my country as a white goose.
“A SAD SONG”
Uladzimir Nyaklyaeu imparts upon his readers an intimate relationship with the Universe.
We will be gone with our despair and pain,
With blood and sweat as mere smoke with the wind.
“SMOKE”
The poet tries to comprehend the mystery of existence, to be closer to eternity, to the Creator. He also has the courage to admit his
14
BELARUS • SELECTED VERSES
mistakes:
All that remains is to pay debts
and to weep on the graves.
I hear far distant voices.
My vision is flying as a butterfly in the sky
or twirling as a snake on pitchforks.
“MY VISION”
There is a true passion in Uladzimir Nyaklyaeu’s emotional lyrics.
Stars are wandering and falling down
like pins from your long hair
on the silver atlas cover.
“CONSTELLATION OF PISCES”
In his stanzas – joy, delight, love, but also pain of separation and
loss.
His poetry presents explosive mixtures, unmistakable flare, and
unpredictable impulses. His verse has the ability to shock, to inflame;
verbal prose whose creativity is certain to be courage. Uladzimir
Nyaklyaeu’s whole life has been dedicated to literature.
1.“Discovering”, 1976
2.“The Finders of the Winds”,1979
3.“ A Sign of Defence”, 1983
4.“Local Time”, 1983
5.“Through”, 1985
6.“Pilgrimage Place”, 1996.
7.“Selected Verses”, 1998.
8.“Musician”, 2003.
9.“Yes!”, 2004.
10.“In the Center of Europe”, 2009
11.“Con” Mn., 2010.
12.“Soda Fountain. With or without Syrup”, 2012
13.“Punctuation Marks”, 2013
Uladzimir Nyaklyaeu started working for a newspaper, until he
became an editor at Belarusian TV station, then the Editor in chief
of the magazine “Krynitsa” (The Spring Source) and the weekly
15
ULADZIMIR NYAKLYAEU
“Litaratura & Mastatstva” (Literature & Art).
In 1978 Uladzimir Nyaklyaeu was accepted into the USSR Union
of Writers. Gradually he became a recognized literary professional;
his poems were uncompromisingly honest. But did they make his life
easier?
From 1998 to 2001, Uladzimir Nyaklyaeu, was elected as Chairman of the Union of Writers. But in this position, the poet had to communicate with the President of Belarus, Alexander Lukashenko, who
wanted to be the Writer’s Union supervisor. During this period Russia
and Belarus tried to establish a single union state, to which Nyaklyaeu
and other Belarusian writers reacted negatively. In 2001, at the Congress of Writers, on the eve of the presidential elections, Uladzimir
Nyaklyaeu actively supported an opposition candidate, attempting to
restore a sense of democracy. The poet claimed that President Alexander Lukashenko illegally retained power and did not have a right to
nominate himself as a candidate. Consequently, due the escalation of
the conflict, Uladzimir Nyaklyaeu was forced to leave the country for
several years.
Nyaklyaeu became the first Belarusian writer to have emigrated
for political reasons.
From 1999, he lived in Poland, then in Finland. Nostalgia for his
homeland filled Nyaklyaeu’s native land is suffering. During his exile
he had written numerous poems and also a novel named “Labukh”
(“Musician”).
It wasn’t for fear that his readers would forget him that the poet returned back to his homeland in 2003. In Belarus, Nyaklyaeu communicated with his peers not only through words, but also with his heart.
The poet had thousands of friends and enemies; for that is the nature of
being a true artist. His resentful foes edited his biography, convoluting
it with the lives of characters in his novels, accusing the poet of cruelty
to people and animals. But those were clear lies, for Nyaklyaeu is a
humanist, with a fervent desire to help his fellow people. For many, a
measure of success was power and money. For him it did not matter;
his job is poetry. As a result: his books reverberated in the hearts of
his readers. The poet passed the test of courage, responsibility, and
devotion to the Belarusian public. In 2005, literary peers had chosen
Uladzimir Nyaklyaeu as the head of the Belarusian Literary-Club.
In all eras of writing, poetry has been the outlet for a writer’s soul.
The poet must be a prophet, a thinker, a leader. He is an explorer in the
16
BELARUS • SELECTED VERSES
tangled secrets of spirit. People have always granted poets the ability
to influence the course of history. The poet does not tolerate unjust
rules, restrictions, or boundaries. He transcends all man made barriers,
whether they’re geographical, social or political.
Spiritual slavery is a contradiction to human nature; it is an affront against one’s birthright. Therefore, a great part of Nyaklyaeu’s
poetry is devoted to social ideas. He fights to awake his people from a
totalitarian coma; a repression under a nationwide cult. His country is
wounded, and the poet’s job is a measure of his devotion.
In 2010, Uladzimir Nyaklyaeu initiated a public movement “Tell
the Truth!”
He led a group of activists who wanted to be able to gather, to
talk and be heard. Soon Nyaklyaeu and his followers were harassed.
During presidential elections, police detained two vehicles belonging
to the staff of the presidential candidate, Nyaklyaeu. The authorities
falsely announced that there had been explosives onboard. Nyaklyaeu
was badly beaten, while most of his staff was arrested.
In the regime-controlled newspapers the candidate was named “an
alcoholic” and accused of numerous crimes. Although many famous
public figures throughout the world demanded for Nyaklyaeu release,
the court sentenced him to 2 years.
Now life in Belarus is difficult. The wind of change has spread
across the people’s consciousness. Nyaklyaeu’s soul is raging. Addressing his friend Ales’ Byalyatsky, the poet exclaimed:
Do you remember how a wind brought spring
through the prison lattice?
We’ll never forget tortured Christ or Martin Luther King,
or anyone who was carrying a spirit of humanity.
All on the Earth smell with blood, tear and urine
from the ancients Athens and Rome to Siberia!
But nobody smells with prison so much as we do.
“RIMTSELI”
Fear is the most powerful dictator. In our native land, common
sense has atrophied in public perception, shivering in front of light and
the truth. Good is weary in its fight against Evil. The poet’s duty is to
call upon his long-suffering people to fight on. He must lead them on
the way to liberty.
He, like any citizen, should have the right for free speech and
17
ULADZIMIR NYAKLYAEU
affirmation. He must not be kept silent. If someone’s life has been
ruined – he perceives it as an attack on his own. While suffering, he
helps others to overcome the destruction of their soul and mind. As
Belarus wavers, the poet constantly asks himself: is everything hopelessly lost? And his heart responds,
From our glorious past
The riders on horseback are approaching to help:
The Chase from our ancient coat of arms is coming!
The hooves loudly resounding like claps of thunder.
“THE CHASE”
The bloody fighting between brother nations in Ukraine the poet
took as his personal tragedy. The dramatic events took part in his poetry.
Nyaklyaeu’s life reflects the fate of his people. Though tired in
his fight for freedom, the poet does not quit. Along with his friends
he goes through fire and ice. The truth and its missing heroes are not
forgotten. The poet offers his life to the Motherland.
Oh, Belarus! You are our will and dream,
You are our faith and blood!
And when you’ll need a sacrificial lamb –
I offer myself.
“WHITE-RED-WHITE FLAG”
Rebelling against spiritual captivity, like the prophet Isaiah, the
poet warns his fellow citizens that it is a crime to be silent. He supports the presidential ex-candidate who is in prison,
You are not broken.
Your spirit is not grained for flour ground.
The wheel of history is revolving along the Square of Minsk.
Freedom will meet you, the Belarusian knight.
Belarus is alive!
Happy birthday to you, Micola!
“M. STATKEVICH”
Many defeated politicians, leave the public stage. The poet is not
in such a state of mind. His job is never ending, not even after his
death. The vigorous energy of Nyaklyaeu’s poetry is infinite. His heroes live forever. They are embodied in the trees, sky, clouds, flowers,
18
BELARUS • SELECTED VERSES
and mainly in his people. A Belarusian man must hold the future to his
country, living on equal terms with others.
Nyaklyaeu has also raised the level of Belarusian prose. The poet
R. Baradulin had noted that personal life exists, but there were not
enough words for it in the native language: “Nyaklyaeu has created
not so much a philosophical, but a dramatic novel about the Belarusian people in strife. Pride does not allow him to lose his Belarusian
identity. Nyaklyaeu must be discovered like America was; Columbus
is still searching.”
Reading poems by Nyaklyaeu is the same as listening to music or
enjoying fine art.
19
I. MY NATIVE LAND
21
I. MY NATIVE LAND
AT DAWN
In silent forests leaves are gone until spring.
The birds left empty nests.
They are flying south calling me to follow them.
Now my mother will see me in her worried dreams.
A winged dawn rises over the forest,
a star has fallen like a drop from an oar,
a stork is circling over our family’s dwelling
Where my mother is waiting for my return.
I drink from the well in this far distant land,
and a spicy taste has remained on my lips…
I look at the sky and I see a tiny white cloud
floating from my country.
This cloud is the kerchief my mother
has dropped while waiting for me
at the bank of the river.
23
ULADZIMIR NYAKLYAEU
WHITE-WINGED ANGEL
In the morning the stars drink from cool wells
and the silvery dew on the grass sparkles like bits of fire.
White-winged angel of Belarusian skies
is soaring high like a bird.
Winter spreads white covers over the fields,
and the snows are laid like cut down grasses.
Oh, White-winged angel!
From disasters and evils,
please, protect my Belarus!
24
I. MY NATIVE LAND
MY NATIVE LAND
The first thunder rolled down as if from a mountain.
And its echo near wells shakes the oaks.
Oh, the land of the oaks, lakes and forests!
My Holy land!
Here the tears are remembered,
and the laughter is with us,
and the songs of the birds are not silenced,
Because here the rain is not just rain,
and the snow not just snow.
It’s the rain and the snow
of my Motherland.
25
ULADZIMIR NYAKLYAEU
MY BELARUS
In spring birds again are flying back to the native place.
Long live, my land of white-winged storks!
Morning rises, and the fields begin to shine under the rays.
My mother’s land gives me blessing and strengths.
Be well, my land of white-winged storks!
From ancient time
clouds are flying over the fields.
In fact they are dreams of old hills.
I will transform myself into a bird.
I will fly south over our forests and rivers.
And next spring I will return to my beloved country –
good natured people of the land of white storks.
26
I. MY NATIVE LAND
IN A FOLK STYLE
People say: he who has no wings – never flies.
A handsome person could not be unpleasant.
But it occurs, that someone has wings, but lives a
wingless life.
And it happens, that a rich man is unpleasant.
Hey, misfortune!
Go away from us!
Hey you, folk musicians, play our good old folk music!
Call our old singers who do not care for silver and gold.
They sing honest songs only.
But don’t you, musicians, sing about the past hard years.
They blazed in Belarus with wars and fires.
The land was weeping.
My people ask:
– How many of us remained?
The answer is:
– Not many. Fewer than before.
27
ULADZIMIR NYAKLYAEU
A SAD SONG
What a sad song you sing, my Belarus!
This song grows in your rye fields as cornflowers.
I hear you singing,
“A white goose flies over…”
But I want to ask you,
“Where the white goose was flying to?
Why do only gray geese remain in your sky?”
From your distant fields a nice melody comes.
But I do not have a voice good enough to continue it.
However, I am satisfied, that at least for a moment,
I managed to fly above my country as a white goose.
28
I. MY NATIVE LAND
PIGEON MAIL
Pigeon flights reflect in cold puddle water.
Autumn comes,
and the return path to summer is covered with fallen leaves.
The rye field is now empty, the harvest gathered.
There barefoot kids run after the flocks of birds.
And if you know, please, tell me:
What season is it now?
Where does the pigeon carrier of my childhood fly?
29
ULADZIMIR NYAKLYAEU
THE KITE
With glue and paper, flight is enabled.
And everybody can see my creation,
a vision of a dragon floating above the earth.
My bright Kite! My dear winged friend,
guided by me through this strong cord.
Fly, my friend, hovering over the fields and gardens!
Hooray! Delight and fear!
The thrill of seeing my soaring kite as a dragon with six
tails!
It glides over hills and valleys.
The kite flies over the village and river, among the clouds,
severely straining the cord and burning my hands.
Yet it raises! higher and higher!
Circle upon circle, my flying Kite!
You reflect my spirit, which cannot be stifled.
Raise!
30
I. MY NATIVE LAND
RE-READING BAHDANOVICH
I understood this truth long ago.
If I mow the garden of my memories –
I will sink in uncertainty.
No one would call me back,
for there is no way back!
But nevertheless in early spring
I will return to Belarus
as newborn grave grass.
31
ULADZIMIR NYAKLYAEU
A LETTER FROM THE SON
My Mom went through the garden
not to the well for water,
but to check the mail box.
It is roped to the old wooden fence.
As she opened the box,
a yellow post-card dropped down.
“You have received a letter
from your son, haven’t you?” –
the old tree quietly asked.
32
I. MY NATIVE LAND
* * *
When I cry about spring
I see in my dreams a squirrel
running along a pine tree.
In vain I call the spring.
I hear neither voice nor echo…
I awake,
I cry,
again I fall asleep…
And the squirrel also falls asleep
dreaming about a nut-tree
with golden nuts.
33
ULADZIMIR NYAKLYAEU
A LITTLE SPARROW
It is cold at the dawn in autumn.
Hi, little sparrow! How are you doing!
Why do you shiver on the rowan,
if you do not eat rowans?
The little sparrow does not answer and just sings:
chik-chirik, chik-chirik…
Why are you here in this far foreign land
if your heart is sick?
Have you lost the road home, where you belong?
No answer.
The little sparrow just sings:
chik-chirik, chik-chirik…
34
I. MY NATIVE LAND
THE SWALLOW
The native land is dear.
My heart is crying.
I have unceasing grief.
Belarus is like a wounded swallow
who tries to reach the shores in vain.
35
II. REMINISCENCE
37
II. REMINISCENCE
SMOKE
All will pass on earth
like ancestors gone before us
and those who will come after.
Time will grind us in its mill.
We will be gone with
our despair and pain,
with blood and sweat
as mere smoke
with the wind.
39
ULADZIMIR NYAKLYAEU
FIRE
Present times repeat past years’ events.
Ghosts come in imaginations,
And we recall ourselves
As the fire recalls smoke.
40
II. REMINISCENCE
STANZA
To feel the birth of verse
At the beginning of composing –
As if to weave a carpet from a cloud.
But nevertheless I begin,
Although it is a useless plan:
No one will be able to read
Verses made of fog and air.
41
ULADZIMIR NYAKLYAEU
MY DEBTS
Life is only loaned to us.
At last I have repaid all debts completely.
Now I feel like a river after the flood
Seeking the old banks.
Hark!
The only debt I still may owe is to him
Who would dig a grave for me
And place some soil upon my coffin.
42
II. REMINISCENCE
THE NINTH WEEPING
To Vasil Bykov
When the war was over and soldiers returned,
their Commander in Chief said to them,
“It is not the end of your sufferings yet.
After the eighth weeping, the ninth will come.
All cries on earth will not soon be over!
War with its grief and loss is my guilt, because I lead you.
Nevertheless after the eighth weeping, the ninth will come.
All cries on earth will not soon be over!
Put down your guns and build homes!
Marry and give birth to children!
Anyway after the eighth weeping, the ninth will come.
All cries on earth will not soon be over!”
Puzzled, the soldiers thought,
“What does he mean?
We won the war, the enemy is defeated.
Why after the eighth weeping, the ninth one will arrive?”
The life says,
“Because all cries on earth will not soon be over!”
43
ULADZIMIR NYAKLYAEU
THE NIGHT IN KHATYN
The bell of death resonated across the Earth.
The Belarus village, Khatyn was burned by the enemy.
The children’ crying
and the smell of burnt rye penetrated the place.
The land was moaning,
as an endless stream of horror flooding all over.
The ghost of Ares, the God of war,
was seen with human blood
on his robe among the stars.
44
II. REMINISCENCE
SNOW
Snow comes as a guest.
Not as a noisy visitor, but a calm one.
Like a source of light for good thoughts
in the dark fields of longing and sadness.
Snow is a recollection of what?
Of yesterday’s doubts?
What kind of grief
comes to my shy heart?
Snow is all over my ideals and concerns.
The garden is a haven for fallen tree leaves,
the fence was built by me and
the trees planted by me ...
Snow fall covers the melancholy and laughter of my soul
with everything that was before snow
and perished after the blizzard.
45
ULADZIMIR NYAKLYAEU
A WANDERING STAR
A little star twinkled
at the edge of the world
and then faded away.
Neither track nor trace
nor sound remained.
Nowhere, nowhere, nowhere…
The world is full of noise
like the post office during the holiday.
But soon the noise subsides.
Our fate is like a path in the field.
It sways like a willow
under the wind.
What could be more important
than our fate?
46
II. REMINISCENCE
COSMOS
Having once awakened at night,
you will find out that you can fly.
After the Cosmos covers
you with a passion sleep,
This new feeling would confuse
your naive eyes
And you will teach your child
not only just to walk,
but also to soar.
47
ULADZIMIR NYAKLYAEU
MY VISION
A chill flows in my veins.
Time is running out.
The utmost is done.
The last verse is almost finished.
All that remains is to pay debts and to weep on the graves.
The white dove of hope no longer returns with good tidings.
It disappeared.
And only God looks down from the sky.
All that remains is to pay debts and to weep on the graves.
Now I can see the source of the river and its end.
The journey is over.
I sat down at the bank of the river to rest.
All that remains is to pay debts and to weep on the graves.
I hear far distant voices.
My vision is flying as a butterfly in the sky
or twirling as a snake on pitchforks.
48
THE WALKER
A man travels with a wooden staff,
and a knapsack behind his shoulders.
He looks like a clown, but he is not afraid of anybody.
He walks because he has chosen this way of life.
He feels that it his burden and obligation
to walk from village to forest, across hillsides and fields.
Day and night.
Hooligans shout at him: “Hey you! Where is your cross?
Where are the chains of penance?”
The walker pays no attention to them and keeps on his way.
He has chosen his path and would not turn from it.
It is known from old times:
All a human being needs for living is just a hunk of bread
and a glass of water.
And that’s it. Almost…What else?
Where does the pain come from?
The pain for what? For a rye field? For truth and freedom?
Is the memory of these so dear to his strange mind?
For all the spilled tears in his country where wind rushes at dawn
over the birches of Polotsk.
He listens to hunting horn blowing near Turov
and an echo responds in Krev.
The walker circles around, like the rings of a cut tree.
His duty is to keep going.
All his belongings he carries with him.
He does not need a lot, just a few things
to sparkle hope for the afflicted and despondent folk.
Whom particular? He is the only one that knows.
The walker goes on. Although it snows or rains ...
There is no way out of this cycle for such a prophet.
The messenger knows too little to be put to death
by the authorities
But he knows too much to go on living.
49
ULADZIMIR NYAKLYAEU
* * *
Prayers, oaths and confessions.
The Lord gives names to us reasonably,
for our diminishing nation to keep alive.
The ancient scripts are
on the cold cover of waters.
Condemnations and wars.
The Last Judgment approaches ever faster!
It is like a razor to the throat.
The Lord is traveling on waters.
He is coming!
And all the oaths and prayers
are reflected on the waves…
50
II. REMINISCENCE
* * *
My road to God was hard.
I was coming to Him in my own way.
In all corners I searched for God,
in everything and everywhere.
Indeed, because He is in everything.
My body and spirit wracked by different passions.
On the other hand,
I saw the Earth consumed by flame,
and the bottom of the pit was seen.
Above it, at the edge of fire, I asked:
“Whom will I meet there?”
And the bottom breathed out:
Me!!!
51
ULADZIMIR NYAKLYAEU
HEBREW MELODY
There was a Jewish woman,
more than a 100 years old,
aboard a plane.
She did not care where she flew.
She just wanted to die.
Her son caught my sight and said,
“I transport a living grave”.
A bit of dust from the house they lived in,
Some bread, salt and some water
were taken aboard flight to Israel.
Before boarding we drank some vodka,
we smoked and then
the engines started roaring.
The plane left the land behind its wings.
‘The living grave’ soared over
her former motherland,
which devoured its own children
and pushed out those not native to itself.
52
II. REMINISCENCE
A TURNING POINT
We’ve got a lot of moth-eaten dust lying about.
How to overcome today’s pain?
Maybe it’s better to keep my mouth shut
in these hard times?
How to keep myself out of hand-cuffs today
and to save elbows from the ropes tomorrow?
I believe that a turning point will come
and my voice will resonate again.
Well, if it does not happen, let it rain again,
and let the snow fall.
53
ULADZIMIR NYAKLYAEU
* * *
I do not hide a hope for immortality
because I do not believe in death.
I keep my heart safe
with fresh feelings of newly spoken words.
With fresh feelings of newly spoken words
of a song about spring and earth.
It is also written: ‘Man shall not live on bread alone,
but on every word of God.’
Although it is written:
‘but on every word of God’
still we have to plant and harvest,
because people need food.
Of course people need food.
But people also need a dawn as beautiful of
a young girl’s eyes,
a river, a flower, a sunset, and stars.
A river, a flower, a sunset, and stars,
a bird’s song and the laughter of children,
April showers, and May flowers,
the birth of spring and then its parting.
The birth of spring and then its parting remind us
that our connection with this life is tentative.
That’s why I have a secret thought
that there is life in the after-life.
54
II. REMINISCENCE
THE LAST VERSE
Long live life! I like the burden of verve!
I like the joy of meetings and separations.
But I feel that soon I shall see
The last dawn of my life.
Well, I accept this burden too.
I’ll will change my life for freedom.
Gradually I‘ll move, like a shadow on the wall,
and just for a moment
I’ll slow down my gait.
55
III. CONSTELLATION OF PISCES
57
III. CONSTELLATION OF PISCES
CONSTELLATION OF PISCES
One night and even thousands of nights
are not enough to kiss all sweetness of your eyes!
I can not close my lips and stop kissing your birth marks.
Constellation of Pisces
is sailing and growing in all directions.
Although all was pre-ordained,
still the Constellations are flying
embraced together with the other stars!
As the sky cares not for us –
neither we care for it.
So sweet (as if for the last time)
we too are flying embraced.
Stars are wandering and falling down
like pins from your long hair
on the silver atlas cover.
59
ULADZIMIR NYAKLYAEU
* * *
The sky is mysterious at night,
The danger is concealed.
Dear swallow! What have you noticed?
Was it a fiery meteorite?
There, among the constellations
a lot of shining stars
illuminate the clouds sewed by your beak.
Flying too high has burned your wings.
But what do you seek in the sky, my dear?
All that exists has already been done without you.
Oh, my dear seamstress with an injured burned wing!
60
III. CONSTELLATION OF PISCES
* * *
Hold me close, do not release me.
Keep your hands on my breast.
I am not worth enough of your condemning.
Curse me for the fact you lost everything.
I am guilty for all your troubles.
That is true. I am guilty. I admit, I am.
In the moment of the unavoidable departure,
after happy days are gone, do not forgive me.
Just curse me!
61
ULADZIMIR NYAKLYAEU
BEFORE YOU
The fighting for your love was hard!
At the time you fell in love with me
You exposed me not a fear of death,
but the fear of losing
my new joyful life.
And from that time on the way to Eternity
You became my soul mate.
Since then I do not ask you
to love me for my fighting.
I am just asking for your mercy.
62
III. CONSTELLATION OF PISCES
* * *
A breath of a windy cool November morning
means the winter is close.
There is no way back!
Walls are behind us.
Do not look back, my love!
Do not look back!
We must only go forward.
We cannot go back as though walls are behind us.
We are not mute and deaf.
The treason in the ambush is near.
But not for us!
Do not be frightened, my love:
that is not about us!
The time when honeycombs were filled is gone.
Lightning and thunders ceased.
Now in this cold early morning
the ghosts, specters and phantoms
are approaching us
among scattering leaves.
63
ULADZIMIR NYAKLYAEU
* * *
You came back at frosty dawn
so fresh and beautiful.
Thank God, the silver and golden years
are still ahead of us!
Though May honey bitters the lips with a spicy taste,
our love looks like the first snowflakes.
Though it is useless to be jealous,
I always fear your departure.
Fortune could show us face or back.
Who knows what is in our future:
More flights or more returns?
64
III. CONSTELLATION OF PISCES
* * *
Our time flew quickly.
Sometimes we did not even notice it.
The time came when you saw a name on your golden ring.
After having read my name, you realized that
we have not much time for a life together,
not really a lot.
I appeared as if from fog.
You hugged my shoulders,
having heard the echo of my heart.
And the kisses were like a burning fire.
You collected these moments and saved them up.
Later those moments turned out to be golden for us.
65
ULADZIMIR NYAKLYAEU
* * *
Doubt in your eyes doesn’t sleep even at night.
We are unable to cross the river of misunderstanding.
And there is no bridge between our two shores.
Farewell, my love!
We are on different coasts.
Only empty swan-boats ride the waves.
66
III. CONSTELLATION OF PISCES
* * *
You were floating as if a cloud
above the river and the garden.
Yesterday’s words were gone,
and tomorrow’s I have not yet spoken.
You were floating as if a cloud
between the covers of the days.
You flue in the sky and slowly sank.
We turned our magic page of desire.
‘The day of love’ was written on it.
67
ULADZIMIR NYAKLYAEU
* * *
September’s early-dew has falling on apple trees.
The dawn lit a ray over the sleeping garden...
What a pleasant peace I have in my soul!
It’s impossible to describe nature’s beauty!
The last apples fell onto the grass from fecund branches.
The autumn light, like a Nimbus of the Holy Spirit,
spun in my head...
No matter how long I was there, it was not enough for me.
Here I met my Muse.
The garden inspired me.
I was happy. You inquisitively looked at me and asked,
“But is it right to be with you?”
“Of course, it is not fair!” I answered.
Never the less our hearts met.
Your hair smelled of ripe rye...
I had no idea what to do.
Crazy dreams came to me every night.
I loved to spend time in this garden.
But gradually the dew became colder...
September ended, and the last apples
fell slowly onto the grass.
68
III. CONSTELLATION OF PISCES
* * *
The girl I used to love
was standing at the shore of the river.
The water was cold.
Then a shadow flashed!
It all turned out a great trouble.
Along the river stream I will wander.
My little Mermaid I’ll find.
As soon as I close her eyes Two snakes will craw after me.
The first snake would bite me like a lightning.
The second one would suck the poison out of my wound.
69
ULADZIMIR NYAKLYAEU
* * *
The lilac leans to the house at dawn.
Will you whisper,
“My darling”
at least while parting.
Sunset will glance into the window
of our unfinished house.
Forget me.
I‘m going too far.
In the future we’ll meet
somewhere in the sky...
70
III. CONSTELLATION OF PISCES
IN THE GARDEN, OVER THE RIVER
We didn’t match dates and our views were different.
The long forgotten snow returns now.
All that went away was not gone forever.
In the garden, over the river,
again we see the rowan-trees in red.
I‘ll put a brunch off of it, and again
I’ll notice a sparkle in your eyes.
Will old happy times come back?
71
ULADZIMIR NYAKLYAEU
* * *
At night the devil plays the fiddle,
accompanying shameless witches dancing.
I dare not describe my dreams to anyone.
And especially not to you!
I can confess it to myself only.
Not your golden birth marks
I counted in my sleep.
But how wonderful they dance
at night under the moon
these young devilish witches!
72
III. CONSTELLATION OF PISCES
* * *
At the very edge of your pillow I spend the night.
I really care for you!
We are in love.
Our blood and spirit merged,
But retribution awaits us on the edge.
Passion pulls the pillow out from under of my ear,
breaking my life.
73
ULADZIMIR NYAKLYAEU
* * *
Willows sway in the wind.
In fact, one can’t exist without the other.
But why do I not care for you?
Why do I not match
my fate with yours?
Does our love unravel
by the threads of Time?
74
III. CONSTELLATION OF PISCES
THE HARP
She played the harp when she was in high school.
Now she sells toys at a small store at the railway station.
I have not seen her for ages.
I bought a plane from her
and I asked, “How is your life? “
She replied: “Well, different”
- Do you have a family...
- Yes. Husband is an alcoholic unfortunately.
Though my children I enjoy.
- How many?
- Two!
And there was something in her voice, unearthly,
like a sound of a harp:
- You became famous!
- Yes, I did not expect it myself.
- You look and dress great.
- Come on...
And I recalled old times and her music…
A-B-C-D… I looked up…
And it seemed to me, near the kids’ planes,
there was an Angel flying with a harp.
75
ULADZIMIR NYAKLYAEU
* * *
I go barefoot to the border of my life
where I became grey-haired.
My last day will come as a normal one.
But being far from home I would not cry
neither about my dear wife nor about those women
whom I loved...
I’ll cry only of the one
I dreamed so much.
Whom I didn’t know at all.
Whom I did not kiss.
Whom I never met...
Because my Destiny
did not want me to meet her.
76
III. CONSTELLATION OF PISCES
TROCHEES & IAMBUS
I say to myself,
“What, Vlad?
Again, you are derailed off your life’s track?
Oh, how my heart pains!
Please, do not write boring songs, you stupid!
Sing about the everlasting!
Do not spoil slogans using rhymes.
Girlish eyes are the only things
worth writing about.
Sing, poet, about them,
using trochees and iambus!”
77
IV. I CAME SO THAT YOU MAY PREVAIL!
79
IV. I CAME SO THAT YOU MAY PREVAIL!
* * *
To plead guilty without a fault
is a travesty of justice!
When your soul is as if in jail
and you guard it,
do not convince yourself,
that you plead guilty because,
defense was useless and
there were many false accusations.
Enough words! Begin it from yourself.
Free yourself from the prison in your heart.
First of all destroy prison in your heart.
Overcome fear!
Because it is the most powerful
tool of repression.
81
ULADZIMIR NYAKLYAEU
* * *
When I was released
from prison,
the field shuddered.
I asked my darling,
“What is this?”
– It is freedom,
though a free person does not value freedom.
I was wandering, struggling and fighting…
At last I returned home.
And I feel as if I do not belong here.
“Say, my darling, what is this?”
– Fetters. You are free,
if you drop the fetters.
82
IV. I CAME SO THAT YOU MAY PREVAIL!
A RAZOR
Time of a depression.
Confusion and fear
I see in friends’
And enemies’ eyes.
I see in the mirror:
In the morning I’m afraid while shaving …
I lost self-assurance.
I feel confused and oppressed in depression.
Time is ticking in my temple.
A battle after battle.
The father’s razor in my hand
Becomes more weighty and weighty.
I feel like I’m crazy.
The time and the world brakes in two parts.
The blood calls for freedom
And looks for a way to get out.
May be it is better to cut across the throat
with a sharp blade of the razor.
83
ULADZIMIR NYAKLYAEU
YOU ARE NOT ALONE!
If you are a stranger among strangers
do not embrace them!
Although you are alone,
there is much promise for you.
You are not as a bird in the air,
as a fish in the deep,
you are a stranger in this world.
But once at night you will notice
the sparkling track of a comet.
And you’ll understand the secret of Space,
from which God created
the heavens and the earth.
And you will be able
to find the fate’s thread
to weave your life way.
Then you will begin this job.
But don’t stop.
You are not alone!
Almighty God will help you.
84
IV. I CAME SO THAT YOU MAY PREVAIL!
THE CHASE
Why are you, warriors, so sad as if at a funeral?
You lost your spirit, fellows, didn’t you?
Remember: the freedom is always inside us.
Whatever would happen with our Motherland –
it could hardly be worse than it is now.
Have a look, brothers!
Belarus lost its way.
Our Motherland cannot go out of three pine trees
as if from deep forest!
Like a pendulum the country rushes back and forth,
throwing our people from a jaw in the East
into the jaw in the West.
But maybe our descendant would be more resourceful?
Now there is no way out.
From our glorious past
The riders on horseback are approaching to help.
The Chase from our ancient coat of arms is coming!
The hooves loudly resounding like claps of thunder.
85
ULADZIMIR NYAKLYAEU
FREEDOM
To Z. Paznyak
Fighting for freedom ends with rivers of blood.
For whom and when was ever enough freedom?
Cursed slaves of the cursed life
who refused to fight
are not better than those
who had stolen freedom from them.
No one could be as free as freedom itself,
even if he embraced with the freedom.
A poet is not able to sing as a free bird.
On the other hand, the Tyrant fears to approach the people.
God tests us twice with freedom.
That is up to us: to keep it or to lose it.
Indeed each obtains freedom twice.
Once –
when you become a leader of people.
The second time –
when you disappear from public stage.
86
IV. I CAME SO THAT YOU MAY PREVAIL!
FEAR
For people in countries who suffered from wars
it is difficult to overcome fear.
That’s why it is difficult to find fighters
or true believers there.
There are just servants and slaves.
They are more acclimated
to threats and bribery
than for Freedom.
87
ULADZIMIR NYAKLYAEU
* * *
Everybody has a name.
But those who did not earn a name
they are content with a moniker.
They were concerned only for food.
They spent their life for nothing.
Those who were not able to get dry land,
were happy to live in the marshland.
Everybody must have a name.
There is a choice when
we flock over this country.
East or West:
Freedom or prison.
A bloody revolt echoes in our temples.
Name yourself and others!
If nameless, Anonymous.
88
IV. I CAME SO THAT YOU MAY PREVAIL!
BELARUSIANS
Contrary to what our enemies say,
We are not below the ground
pushing up daises,
but we are still above the earth
picking and enjoying them!
89
ULADZIMIR NYAKLYAEU
THE BEAUTY OF THE SPRING
If you can hear raindrops ring in the field,
will you sing softly a gentle spring song for me?
And the soul wakes up in love,
and the soul will travel
where the new spring first brought raindrops.
Come spring, come!
You are a kindred sister of will.
Come spring!
You are eternal passion in the blood.
You are a magic fairy of love!
When the spring comes
we will go to the city-square with lights.
Will we stand there and
think of those who are not with us now,
the fighters, whom we’ll meet
with our white-red-white banner.
90
IV. I CAME SO THAT YOU MAY PREVAIL!
WHITE-RED-WHITE FLAG
White-red-white flag is like the shroud of Christ.
This flag is our sacred symbol. It streams above Belarus.
When the Lord breathed a soul into my body,
Motherland Belarus became my soul.
Oh, Belarus! You are our will and dream,
You are our faith and blood!
When you’ll need a sacrificial lamb –
I offer myself.
91
ULADZIMIR NYAKLYAEU
* * *
After my release from prison,
I would not seek revenge from God
to punish my enemies.
I will ask Him to transform me into a magnificent oak
with endless branches in a field.
And should a raven perch on one of my branches
cawing that he is my enemy
and evoking evil
I would not ask God to punish him.
That for the croaker’s purpose is:
Croaking and cawing
by making evil prophecies.
92
IV. I CAME SO THAT YOU MAY PREVAIL!
IN KGB PRISON
After crossing
the threshold
of the prison,
And after being confronted
with lies and false accusations
I refused to compromise my honor
that God gave me.
For this all great God
saved my life and kept my soul free.
93
ULADZIMIR NYAKLYAEU
* * *
The fools will be forgiven
and the executioners will be pardoned.
The future will count all the victims and build a temple.
But it will not be forgiven to me,
to my brother,
to the neighbor,
to all,
for the dreams that did not come true.
The brother,
the neighbor,
we all,
still don’t feel any guilt,
as if it were not we,
the people,
who said nothing
to save our Motherland?
94
IV. I CAME SO THAT YOU MAY PREVAIL!
A DESIRE
It is really hard to get to the light
through the wall of evil darkness.
Just as difficult for a butterfly
to get through fire;
The same way that water
forces its way out of the ground
to give birth to the Neman river.
The same way a seed tries to come up
through the stones to see the sun;
Thus the truth fights against rumors,
from confusion to understanding.
And will breathe out happily:
“I Live!”
95
ULADZIMIR NYAKLYAEU
UKRAINE
My heart wipes in mourning
And smiles when happy.
Oh, Ukraine! From my land
I stand on my knees before you!
No sadness about the unloved.
The sorrow keeps memory
Of the tragic events.
You suffer the blows of losses.
I can not help you,
But I do care.
You are like a blood spot on my lip.
96
IV. I CAME SO THAT YOU MAY PREVAIL!
* * *
Oh, my Motherland,
You are my life.
You are the beginning
and the end of my life’s way.
Only you are my existence.
Thank you for the roots!
Oh, my Motherland,
you are the truth.
You lead us from the darkness
and ignorance to light.
Oh, my Motherland,
you are my faith.
You were given by God to my people,
to birds and animals…
I am sure Freedom comes.
I believe in you, my Motherland.
I Believe!
I Believe!
97
ULADZIMIR NYAKLYAEU
I CAME SO THAT YOU MAY PREVAIL!
Between East and Westß
we are like grain caught between two millstones.
Each wants to thresh us.
And it was always so since time immemorial.
The Belarusian country-fellows asked me,
“Why did you, poet, go into politics?”
My answer is simple,
“I came that you could breathe free.
We will arise without fear
and never again
be like grain caught between two millstones.
You, people, will become masters
in you own country again!
As God rules heaven,
Truth must come to the earth.
Listen folk,
that all your dreams come true,
I came so that YOU may prevail!”
98
УЛАДЗIМIР НЯКЛЯЕЎ
БЕЛАРУСЬ
ВЫБРАНЫЯ ВЕРШЫ
99
ПРАДМОВА ЎКЛАДАЛЬНIКА
ПЯСЬНЯР СIНЯВОКАЙ КРАСЫ
У творчасцi Ўладзіміра Някляева адразу адчуваеш шчырасць
і самабытнасць яго паэзii, якая ўвабрала ў сябе рознакаляровы
вянок народных мелодый. У асобе паэта ёсць нешта ад бусла, ад
птушкi з чыстымі вачыма, нейкая ўнутраная прыгажосць. Ад яго
вершаў зыходзіць хваля добразычлівасці і суразмоўя. Яго паэзія –
Рэнесанс беларускага слова, элiксiр дабрачыннасцi.
Паэт суадносіць свае вершы з лесам, полем і азёрамі роднай
краіны. Разам са сваімі братамі-пiсьменнiкамi ён прадстаўляе
родны край ва ўсіх кутках літаратурнага Сусвету.
Птушкам з выраю, птушкам з выраю
Кожнай вясной вяртацца да тваiх дуброў.
Ты, зямля мая белакрылая,
Бераг высокi белых буслоў.
(ЗЯМЛЯ МАЯ БЕЛАКРЫЛАЯ)
Будучы пясняр сваёй зямлі, Уладзімір Някляеў нарадзіўся 11
ліпеня 1946 года ў Беларусі, у г. Смаргонь, Гродзенскай вобласці.
Бацька – Някляеў Пракоп Мікалаевіч, рускi, па прафесіі механік.
Маці – Магер Анастасія Іванаўна, беларуска. Адчуваючы
неадольнае імкненне да літаратурнай творчасці, юнак стаў
складаць вершы. Свае першыя стансы – суквецце слоў, злучаных
сувяззю рыфмаў, Валодзя пісаў па-руску. З 1961 па 1966 год хлопец
вучыўся ў Мінскім тэхнікуме сувязі. Потым да 1971 г. працаваў
радыёмеханікам. Але буйны мегаполiс не астудзіў першародства
пачуццяў вясковага хлопца. Ён увесь час звяртаецца да сваiх
дзіцячых уражанняў:
Скажыце: куды i навошта
Над пожняй, над полем густым
Гадоў галубiная пошта
Нясе расцярэблены дым?
“ГАЛУБIНАЯ ПОШТА”
101
УЛАДЗIМIР НЯКЛЯЕЎ
Юнак захаваў чыстае, нерастрачанае пачуццё да прыроды
і да людзей. Згодна прадыктаванаму звышпрароцтву, Някляеў
паступіў у педінстытут на філалагічны факультэт. Але шчодра
напоўненая талентам душа прагла далей, у Маскву. Там юны
вершатворца шмат чаму навучыўся, аднак адсутнасць гукаў і
пахаў роднай зямлі прымусіла яго кінуць маскоўскі Літаратурны
інстытут. У 1972 г. Уладзімір вярнуўся ў Мiнск і стаў пісаць толькі
па-беларуску. Невялiчкая рэчка Крэўлянка, на якой прайшло
жыццё маткі і маленства самаго паэта, перамаглi ў iм магутную
Волгу, дзе нарадзiўся яго бацька.
Прыроджаны талент не застаўся незаўважаным. У ім адразу
разгледзелі паэта са сваім, ні на каго не падобным, голасам. Глыбіня
і шматпланавасць вобразаў, пранізліва-лірычнае адчуванне свету,
– хутка знайшлі водгук у душах беларусаў, настроеных на хвалю
сапраўднай красы.
На пагоркi зiма сцеле белы абрус,
I кладуцца снягi, нiбы травы ў пракосы.
Ад бяды i ад зла захiнi Беларусь,
Белакрылы анёл беларускiх нябёсаў.
“БЕЛАРУСКI АНЁЛ”
Размаўляючы з зоркамі на роднай мове, Уладзімір Някляеў
змог вырвацца на тутэйшы літаратурны небасхіл, якi i цяпер
зiхацiць мноствам арыгінальных талентаў. У паэзii Някляева:
любоў да Радзімы, самабытнасць, шчырасць, жаданне зліцца з
матчынай прыродай
Тут дождж не проста дождж.
I снег не проста снег.
Бо гэта дождж і снег
Над берагам Айчыны.
‘РОДНАЕ’
Паэт з дзяцінства зачараваны водарам гасцінных ніў. Вось
ён кланяецца роднай зямлі продкаў, дзе падслухаў тужлівую
мелодыю, што шчымiць у сэрцы. У сваіх лірычных мініяцюрах
паэт шчаслівы быць травінкай у родным полі і птушкай у сiнiм
небе.
Дык суцешыцца б тым,
Што не толькi хацеў, што паспеў
102
БЕЛАРУСЬ • ВЫБРАНЫЯ ВЕРШЫ
Праляцець над табой,
Прамiльгнуць над табой белым гусем...
“ШТО ЗА СУМНЫЯ ПЕСНI”
Паэт жыве з адкрытым сэрцам, руплiва захоўваючы свае
інтымныя адносіны з Богам. У сваіх роздумах ён спрабуе
спасцігнуць загадку Быцця, наблізiцца да вечнасці, да Магутнага
Творцы.
I ўсё. I тое ж будзе потым,
Як і раней, як перад тым:
Адчай і боль з крывёй і потам, –
Як дым.
“ДЫМ”
Ёсць у паэта і мужнасць прызнаць свае памылкі:
Плачу даўгі і плачу на магілах.
Мне галасы гукаюцца здалёк –
I памяць на астылых небасхілах
То пырхае, нібыта матылёк,
То круціцца, нібы змяя на вілах.
“СТРУМЕНІЦЦА ПА ЖЫЛАХ ХАЛАДОК’
У любоўнай лірыцы Някляева ёсць першае каханне і вясновы
бэз пад акном... У яго стансах – радасць, захапленне; і побач: боль
расстання і страты. Ёсць і строфы, інтымныя, узнёслыя, агучаныя
Космасам:
Што нам да неба – i яму да нас?..
Так соладка, нiбы ў апошнi раз
Ляцiм у снах – абдымкамi ў абдымак.
I ў валасах, не выбраныя ў час,
Праменяцца сузор’i невiдзiмак
I сыплюцца, як срэбра на атлас.
“СУЗОР’Е РЫБ”
Паэта-мастака вызначае наяўнасць таямнічай выбуховай
сумесі, сонечных водбліскаў i непрадказальных імпульсаў. Удалы
верш – здольнасць ударыць маланкай, запаліць. Гэта і ёсць –
вялiкi дар, бо творчасць – адвага адзіночак. У Някляева такіх
вершаў мноства, усё яго жыццё – у паэзіі.
103
УЛАДЗIМIР НЯКЛЯЕЎ
1. «Адкрыццё». Мн., 1976
2. «Вынаходцы вятроў». Мн., 1979
3. «Знак аховы». Мн., 1983
4. «Местное время». М., 1983
5. «Наскрозь». Мн., 1985
6. «Галубіная пошта». Мн., 1987.
7. «Прошча», Мн., 1996.
8. «Выбранае», Мн., 1998.
9. «Лабух», СПб., 2003.
10. «Так», Мн., 2004.
11. «Цэнтр Еўропы», Мн., 2009
12. «Кон» Мн., 2011.
13. «Аўтамат з газіроўкай з сіропам і без», Мн., 2012
14. «Знакi прыпынку», 2013
Ён быў рэдактарам Беларускага тэлебачання, галоўным
рэдактарам часопіса «Крыніца», потым – штотыднёвіка
«Літаратура і мастацтва». У 1978 г. Уладзімір Някляеў быў
прыняты ў Саюз пісьменнікаў СССР. Паступова ён становіцца
прызнаным майстрам слова, мастаком, бо яго вершы заўсёды
злітыя з ім самім. У іх разам з лірызмам адгадваецца шчырасць i
бескампраміснасць аўтара. Ці аблягчала гэта яму жыццё?
З 1998 па 2001 год Уладзімір Някляеў – старшыня праўлення
Саюза пісьменнікаў. Але на гэтай пасадзе паэту прыйшлося
мець справу з прэзідэнтам Беларусі Александрам Лукашэнкам,
які ўспрымаў кіраўніка творчага саюза як «назіральнiка над
пісьменнікамі». У гэты ж час было падпісана пагадненне аб
стварэнні Саюзнай дзяржавы, да якога Някляеў, як і многія
беларускiя літаратары, ставiўся адмоўна. Ратуючы канаючы
карабель дэмакратыі, у 2001 годзе на з’ездзе Саюза пісьменнікаў,
напярэдадні выбараў прэзідэнта Беларусі, Уладзімір Някляеў
прапанаваў падтрымаць кандыдата ад апазіцыі. Паэт сцвярджаў,
што дзеючы прэзідэнт незаконна ўтрымлівае ўладу і не мае права
вылучаць сваю кандыдатуру. Гэта стала пачаткам канфлікту.
У выніку Някляеў быў вымушаны на некалькі гадоў з’ехаць з
краіны.
Абвясціўшы аб разрыве з уладамі, з 1999 года ён жыў у
Польшчы, потым у Фінляндыі. Настальгія па Радзіме не давала
104
БЕЛАРУСЬ • ВЫБРАНЫЯ ВЕРШЫ
яму супакою, бо вядома, што паэты танчэй за ўсіх адчуваюць,
як усё ў нашым свеце пульсуе, вібруе, як пакутуе родны кут.
Спявак роднай зямлі, паэт праводзіў праз сваё сэрца рыфмы
і рытмы беларускіх мелодый. У эміграцыйных вандраваннях
Някляеў склаў шмат вершаў і раман «Лабух». Не з боязі, што
яму пагражаюць знеслаўленне, забыццё і зайздрасць, вярнуўся
Някляеў у Мінск у 2003 годзе, бо дома са сваім народам ён мог
мець гаворку не толькі словам, але і сэрцам.
У паэта ёсць мноства сяброў і ворагаў, значыць – гэта
сапраўдны мастак. Ён – гуманіст.
Ён, сучаснік, ратуе людзей, і паказчык яго высокай паэзіі –
аголены нерв у электрычным полі жыцця. Сёння, для многіх,
вымярэнне поспеху – улада і грошы. Для яго – творчасць. Вынік:
кнігі раскуплены, водгук – у душах чытачоў. Так паэт здаў
экзамен на мужнасць, спеласць, годнасць. У 2005 годзе сябры
па літаратурным цэху абралі Ўладзімiра Някляева кіраўніком
Беларускага ПЭН-цэнтра.
Ва ўсе часы паэзія была ўладарніцай душ чалавечых. Паэт
– гэта прарок, правадыр. Ён – дарадца ў самых заблытаных
нетрах душэўных роздумаў. Народ заўсёды надзяляў сваіх
песняроў здольнасцю ўплываць на ход гісторыі, не пагаджацца з
несправядлівымі правіламі, забаронамі, межамі. Хоць стагоддзямі
робяць іх, але людзі пераадольваюць усялякiя абмежаваннi:
геаграфічныя, нацыянальныя, палітычныя...
Духоўнае рабства супярэчыць прыродзе. Чалавек не дзеля
гэтага народжаны. Таму вялікую ролю ў паэзіі Някляева
займаюць грамадзянскія матывы. Калі народ у коме, душы
разгублены ў шалёнай істэрыцы штучна створаных культаў,
тады слова паэта – велічыня аддачы. У 2010 г. Уладзімір Някляеў
ініцыяваў стварэнне грамадскага руху «Гавары праўду», каб мець
магчымасць сустракацца, быць пачутымі. Неўзабаве Някляеў з
дзесяткамі актывістаў кампаніі «Гавары праўду!» падпалі пад
пераслед.
Падчас выбараў міліцыя затрымала два аўтамабілі, якія
належалі штабу кандыдата ў прэзідэнты Някляева, і абвясціла,
што там нібыта была выбухоўка. Выбарчы штаб Някляева
быў арыштаваны амаль у поўным складзе. Самога кандыдата
жорстка збілі. У ноч міліцыянты вывезлі Някляева з бальніцы.
У праўладным друку кандыдат быў названы алкаголікам і
105
УЛАДЗIМIР НЯКЛЯЕЎ
абвінавачваўся ў розных грахах. Хаця многія вядомыя дзеячы ва
ўсім свеце патрабавалі вызвалення, суд прыгаварыў Някляева да
двух гадоў з адтэрміноўкай прысуду на два гады.
Жыццё ва ўсе вякi было складанае. Зрушваецца не толькі
зямная кара, трашчаць не толькі горы, але і чалавечая свядомасць,
ссоўваюцца арыенціры. Перамены да горшага прывялі людзей да
адчування тупіковасці. І тут роля паэта – сьвяціць. У глыбіні душы
Някляева стаіўся вулкан. Звяртаючыся да сябра, Алеся Бяляцкага,
які ў той час тамiўся за кратамі, паэт усклікаў:
Можна ўспомніць, калі зазвініць капяжамі адліга,
І за кратамі ценькне вяснова нараніцы птах,
Як ашчэрваўся свет на Хрыста і на Марціна Лютэра Кінга,
На любога і кожнага, хто чалавечынай пах.
Скрозь прапахла зямля потам, спермай, мачою, крывёю
Ад Афінаў і Рыма – і да Калымы,
Ды нішто і ніхто ў гэтым свеце не пахне турмою –
Толькі мы.
“РЫМЦЕЛІ”
Жах – самы моцны дыктатар у свеце. Гэтак і на родным
кавалку зямлі ў цэнтры Еўропы, дзе атрафія сэнсу замбуе
ампутаваныя душы, дрыжачыя перад святлом і праўдай. Дабро
стомлена ў барацьбе супраць Зла і патрабуе перадыху. Паэт не
толькi заклікае цярплівы шматпакутны народ, ён з сябрамi першы
ідзе на барацьбу за праўду. Ён, як кожны грамадзянін, павінен мець
права на слова і на споведзь. Ён дапамагае людзям пераадолець
зацьменне душы і розуму. Чыёсьці жыццё загубілі, а яму здаецца,
што гэта яго жыццё. Беларусь грымiць у ім царкоўным звонам. Ён
увесь час пытае сябе: ці так усё безнадзейна страчана?
Можа, вiдушчымi стануць нашчадкi?
Шляху няма. Нi канца, нi пачатку.
Прывiдам – у пустату з пустаты –
Рвецца Пагоня з дзяржаўнай пячаткi,
Непадкаваныя б‘е капыты.
“ШТО ЗАТУЖЫЛI, ВОI МУЖЧЫНЫ?”
Як асабiстае гора ўспрыняў паэт крывавую бойню братэрскiх
народаў на украiнскай зямлi. Гэта адбiлася i на яго творчасцi.
106
БЕЛАРУСЬ • ВЫБРАНЫЯ ВЕРШЫ
Паэт сэрцам перажывае за лёс народа, стомленага ў барацьбе
за волю. Ён не бяжыць ад удараў лёсу, а смела ідзе насустрач.
Носьбіту свабоды, святла, яму разам з сябрамi даводзіцца прайсці
праз лёд і полымя. Разадраныя і зніклыя без вестак героі не даюць
яму супакою. Паэт звяртаецца да Радзімы і прапануе ёй сваё
жыццё:
Ты, Воля беларуская, Ты, мара
Крывіцкая, Ты, крэўная мая!..
Калі Табе патрэбная ахвяра –
Ёй стану я.
“ЯК ПЛАШЧАНIЦА, БЕЛ-ЧЫРВОНА-БЕЛЫ”
Бунтар супраць духоўнага рабства, паэт, як прарок Ісайя,
папярэджвае супляменнікаў: злачынна пра гэта маўчаць. Судны
час надыдзе – і залунае вецер пераменаў:
Цябе не зламалі! Твой дух на муку не змалолі!
Праз Плошчу, праз краты ты крочыш дарогай да волі!
Па гэтай дарозе гісторыі коціцца кола…
Жыве Беларусь!
З днём народзінаў, рыцар Мікола!
“М. СТАТКЕВІЧУ”
Шмат палітычных дзеячаў, пацярпеўшы паразу, сыходзяць са
сцэны, далейшае ім самім ужо нецікава. Паэт жа – стан душы, а
таму – служэнне яго бясконцае. Яно не завяршаецца нават канцом
жыццёвага шляху. Жыватворная энергія някляеўскай паэзіі –
невычэрпная. Яго героі адвечныя: гэта не толькі дрэвы, неба,
аблокі, кветкі. Галоўнае ў ёй: Чалавек – не быдла, а гаспадар у
сваёй краіне, якая існуе на роўных з іншымі. Сiнявокая Радзiма
паэта – частка велізарнай карціны, якую намаляваў Магутны Бог.
Народны паэт Беларусi Рыгор Барадулiн лiчыў: «Някляева
трэба адкрываць як Амерыку. Калумб яшчэ расце».
Чытаць гэтыя вершы – тое ж, што слухаць музыку ці
атрымліваць асалоду ад твораў выяўленчага мастацтва. За
кожным вершам – душа, якая адчыняе непаўторны, ciнявокi свет
някляеўскай паэзіі.
Леанiд Зубараў
107
I. ЗЯМЛЯ МАЯ БЕЛАКРЫЛАЯ
109
I. ЗЯМЛЯ МАЯ БЕЛАКРЫЛАЯ
СВIТАНАК
Птушкi ў вырай ляцяць,
Не пакiнуўшы ў гнёздах нiкога,
У знямелых лясах
ападае лiсцё да вясны.
Гэта наша пара –
Нас паклiкала з дому дарога,
А матулям пра нас
будуць снiцца бясконцыя сны.
Узняўся над лесам свiтанак крылаты,
I зорка упала, як крoпля з вясла...
Там кружыцца бусел над роднаю хатай,
Чакае матуля мая...
Ад крынiчнай вады
На губах застаецца гарчынка,
На суровай мяжы падае нам удача руку.
З краю ў край над зямлёй
Праплывае-плыве аблачынка,
Як хусцiнка плыве, што ўпусцiла матуля ў раку...
111
УЛАДЗIМIР НЯКЛЯЕЎ
БЕЛАРУСКI АНЁЛ
Са сцюдзеных крынiц зоркi п’юць на ранку,
I агнямі гараць серабрыстыя росы,
I высока ляцiць мой жураў-жураўку –
Белакрылы анёл беларускiх нябёсаў.
Цiха яснiцца дзень ад чырвоных калiн,
Над лугамi плыве спеў салодкагалосы,
Анiколi, нiдзе ты мяне не пакiнь,
Белакрылы анёл беларускiх нябёсаў.
На пагоркi зiма сцеле белы абрус,
I кладуцца снягi, нiбы травы ў пракосы.
Ад бяды i ад зла захiнi Беларусь,
Белакрылы анёл беларускiх нябёсаў.
112
I. ЗЯМЛЯ МАЯ БЕЛАКРЫЛАЯ
РОДНАЕ
Вясновы першы гром
Скаціўся, як з гары,
I рэха ля крыніц дубы хістае.
Бусліная зямля.
Азёры ды бары.
Акопы ды палын.
Зямля святая.
Тут не забыты плач.
I не забіты смех.
Не аціхае спеў
Чарод птушыных.
Тут дождж не проста дождж.
I снег не проста снег.
Бо гэта дождж і снег
над берагам
Айчыны.
113
УЛАДЗIМIР НЯКЛЯЕЎ
ЗЯМЛЯ МАЯ БЕЛАКРЫЛАЯ
Птушкам з выраю, птушкам з выраю
Кожнай вясной вяртацца да тваiх дуброў.
Ты, зямля мая белакрылая,
Бераг высокi белых буслоў.
Сiнi дым над пералескамi,
А над iм неба палескае,
Над усiм сiла нябесная,
Над усiм краем маiм.
З даўняй дáўнiны аблачынамi
Цiха плывуць у небе думы курганоў.
Ты, зямля мая белакрылая,
Бераг высокi белых буслоў.
Стану птушкаю i над пушчаю
Я паплыву у вырай, каб вярнуцца зноў
На зямлю маю беларускую,
На белы бераг белых буслоў.
114
I. ЗЯМЛЯ МАЯ БЕЛАКРЫЛАЯ
ГОРА ЗА ГАРОЙ
Не бывае, каб бяскрылы,
А лятацi можа,
Не бывае каб, нямiлы,
А такi прыгожы.
Ды бывае, што крылаты,
А не трэба крылы,
I бывае, што багаты,
А такi нямiлы...
Гой, гой – гора за гарой,
Гары яно гарам
Гора з бядой!
Гой вы, гуслi-самаграi!
Музы́кi сiвыя!
Вы спявайце ў родным краi
Песнi векавыя!
З небыцця гукайце, гуслi,
Гусляроў у зрэб’i,
Непадкупным, неспакусным
Золатам i срэбрам.
Не кранайце толькi, гуслi,
Успамiнаў хмары:
Як плылi над Белай Руссю
Войны ды пажары.
Як зямля мая стагнала,
Плакалi каменнi...
Як было i так нас мала –
I як стала меней.
115
УЛАДЗIМIР НЯКЛЯЕЎ
* * *
Што за сумныя песнi
Спяваеш ты, Белая Русь!
Як валошкi на ўзмежку,
Тужлiва яны прарастаюць.
«Ой, ляцеў белы гусь...»
А куды ён ляцеў, белы гусь,
Калi ў небе тваiм толькi шэрыя гусi лятаюць?
З далячыняў сiвых наплывае самотны напеў,
Я прадоўжыць яго –
нават голас мне дай – не вазьмуся...
Дык суцешыцца б тым,
Што не толькi хацеў, што паспеў
Праляцець над табой,
Прамiльгнуць над табой белым гусем...
116
I. ЗЯМЛЯ МАЯ БЕЛАКРЫЛАЯ
ГАЛУБIНАЯ ПОШТА
Блакiт галубiных палётаў.
Сiнеча настыглай вады.
Адчынены ў восень вароты.
Засыпаны ў лета сляды.
Iржышчам, па колiшнiм жыце,
Бяжыць басанож дзетвара...
I усё-ткi: хто знае – скажыце,
Якая ў сусвеце пара?
Скажыце: куды i навошта
Над пожняй, над полем густым
Гадоў галубiная пошта
Нясе расцярэблены дым?..
117
УЛАДЗIМIР НЯКЛЯЕЎ
ЛІНІЯ ЛЁСУ
Аэранаўтыкі законы найпростыя: бяры і клей...
I ўзвіўся над крутым адхонам
Размаляваны пад дракона
Лаветраны
Лятучы
Змей!
Неспадзяваны шлях крылаты,
Зямны непрадказальны шлях:
Да вышыні, струной напятай,
Уніз па ямах, камянях,
Дзядоўніку набіўшы ў пяты...
I захаплення крык! I страх!
О не ўпадзі, мой лёс, узняты
Драконам аб шасці хвастах!
У вёскі ўсёй навідавоку
Лунае ён, вогненнабокі,
Рве суравую нітку з рук.
Рубцом смыліць далонь пякуча, –
Вышэй! Вышэй, мой змей лятучы,
За кругам круг! За кругам круг!
...Супроць нябёс – зямля сырая,
І лёс – кругамі праз агонь.
Трываю. Вышыню трымаю,
Балюча нітка суравая ўрасла ў далонь.
118
I. ЗЯМЛЯ МАЯ БЕЛАКРЫЛАЯ
ПЕРАЧЫТВАЮЧЫ БАГДАНОВIЧА
Ведаю тое, што ведаў:
Вынiшчу памяцi сад –
I паплыву, i паеду,
I не паклiчуць назад.
I на зямлю Беларусi,
Наканаванай парой,
Толькi травою вярнуся,
Цёмнай магiльнай травой.
119
УЛАДЗIМIР НЯКЛЯЕЎ
* * *
Не па ваду, не па дровы
Мацi – да скрынкi паштовай,
Што за асiнай за плотам
Коса прывязана дротам.
Скрынку журба адчыняе –
Жоўты лiсток выпадае.
«Лiст прычакала ад сына?..» –
Цiха пытае асiна.
120
I. ЗЯМЛЯ МАЯ БЕЛАКРЫЛАЯ
* * *
Заплакаць мне па той вясне?
Як соладка... так горка...
Там з ночы ў ноч скакала ў сне
Агнём па залатой сасне
Чырвоная вавёрка.
Адзiн адну гукну вясну –
Нi голасу... нi рэха...
Прачнуся плакаць, зноў засну,
I мне ваверка снiць сасну
У залатых арэхах.
121
УЛАДЗIМIР НЯКЛЯЕЎ
ВЕРАБЕЙКА
На рабiне золак стыне.
«Верабейка, як жывеш?
Што робіш на рабiне,
Як рабiны не дзяўбеш?»
Верабейку на мякiне,
Чык-чырык, не правядзеш:
«Што ты робiш на чужыне,
Як жывеш i сэрца рвеш?
Як няма на ёй нічога,
Да чаго душой прывык?..»
Верабейка, птушка Бога,
Сок ды скок, чырык-чырык.
122
I. ЗЯМЛЯ МАЯ БЕЛАКРЫЛАЯ
ЛАСТАЎКА
Дарагое i ёсць дарагое.
Ува мне – там, дзе сэрца тугое
Ад скразной, невыноснай тугi –
Бьецца ластаўкаю берагавою
Беларусь аб свае берагi.
123
II. ЗГАДКА БЫЦЦЯ
125
II. ЗГАДКА БЫЦЦЯ
ДЫМ
Як дым - зямное на зямлі;
Як тым, што і да нас жылі,
I будуць жыць пасля.
У спраты прыбярэ зямля
Наш боль, што высахне асотам,
Адчай, што згоркне палыном
I зорным змелецца млыном.
I ўсё. I тое ж будзе потым,
Як і раней,
як перад тым:
Адчай і боль
з крывёй і потам, –
Як дым.
127
УЛАДЗIМIР НЯКЛЯЕЎ
АГОНЬ
Спапялiўшы былое ў былым,
Стаўшы ценямi, зданямi, снамi,
Мы сабе ўспамiнаемся самi,
Як агню ўспамiнаецца дым.
128
II. ЗГАДКА БЫЦЦЯ
РАДОК
Намацваць рух радка, якi ў зачыне,
Як шыць туман цi аблачыну ткаць...
I ўсё ж пачаць – хоць напачатку знаць,
Што слоў, напiсаных на аблачыне,
Нiкому i нiколi не чытаць.
129
УЛАДЗIМIР НЯКЛЯЕЎ
ДАЎГI
Жыццю, што займета ў пазыку,
Нiбыта сплацiў я даўгi,
I рэчкай з паводкi вялiкай
Шукаю свае берагi.
Даволi.
У роднай краiне,
Калi я камусьцi i вiнны,
Дык тым, хто ўскапае i скiне
Зямлю на маю дамавiну.
130
II. ЗГАДКА БЫЦЦЯ
ДЗЯВЯТЫ ПЛАЧ
Васiлю Быкаву
Калi з вайны вярнулiся салдаты:
«Дайшлi, – казаў iм маршал. – Дажылi.
Па восьмым плачы будзе плач дзявяты.
Яшчэ вам доўга плакаць на зямлi.
Вiна вайны i жах яе, i страты
На мне адным, бо вы за мной iшлi.
Па восьмым плачы будзе плач дзявяты.
Яшчэ вам доўга плакаць на зямлi.
Кiдайце зброю i стаўляйце хаты.
Бярыце баб, каб роду не звялi.
Па восьмым плачы будзе плач дзявяты.
Яшчэ вам доўга плакаць на зямлi».
«Пра што ён кажа? – думалi салдаты. –
Пра што ён плача? Мы ж перамаглi...»
Па восьмым плачы будзе плач дзявяты.
Яшчэ нам доўга плакаць на зямлi.
131
УЛАДЗIМIР НЯКЛЯЕЎ
НОЧ У ХАТЫНІ
Звон біўся ў звон.
Звон ападаў з нябёс.
Раскрыжаванае –
Лямантавала неба.
Дзіцячы енк,
Пах спаленага хлеба
Віхор счарнелы да яго узнёс.
Яму ў адказ
Зямля лямантавала,
Той лямант плыў ракой без берагоў!
Арэса здань, найстрашнага з багоў,
Людской крывёй на зорах праступала.
132
II. ЗГАДКА БЫЦЦЯ
СНЯГI
У госці прыходзяць снягі
He шумным застоллем,
Зацішшам,
Асветленых думак узвышшам
На цёмных раўнінах тугі.
Снягі —
успаміны: чаму,
Пра што сумавалася ўчора,
Якое ўяўлялася гора
Зацішнаму сэрцу майму?
Снягі —
над усёй мітуснёй
Даснежных маіх лістападаў,
Як вырай высокі над садам,
Дзе дрэвы пасаджаны мной.
Снягі —
каб напоўніцца зноў
Душы маёй сумам і смехам,
Усім, што было да снягоў
I не засталося пад снегам.
133
УЛАДЗIМIР НЯКЛЯЕЎ
ЗНIЧКА
Ля самай скронi свету
Слiзне i прападзе.
Нi водгуку, нi следу
Нiдзе, нiдзе, нiдзе.
А свет сабе гудзе,
Як перад святам пошта.
Слiзне – i прападзе.
Адкуль? Куды? Навошта?
Праз нiцы вербалоз –
Сцяжына ў вольным полi.
Адно i ёсць – што лёс.
... А што бывае болей?
134
II. ЗГАДКА БЫЦЦЯ
КОСМАС
Аднойчы, прачнуўшыся ўночы,
Ты ўспомнiш, што ўмееш лятаць,
I стане наiўныя вочы
Халодная бездань смактаць.
I зманлiвай згадкай быцця
Цябе працягне аж да поту, –
I роднае станеш дзiця
Вучыць не хадзе, а палёту.
135
УЛАДЗIМIР НЯКЛЯЕЎ
* * *
Струменіцца па жылах халадок.
Сплывае час па стылых небасхілах.
Завершана. Дапісаны радок.
Плачу даўгі і плачу на магілах.
Ужо надзеі белы галубок
Мяне не ўздыме на самлелых крылах.
Завершана. Гасподзь глядзіць з аблок.
Плачу даўгі і плачу на магілах.
Лучыць і блытаць вусце і выток
Ракі быцця мне болей не па сілах.
Завершана. Я сеў на беражок.
Плачу даўгі і плачу на магілах.
Мне галасы гукаюцца здалёк –
I памяць на астылых небасхілах
То пырхае, нібыта матылёк,
То круціцца, нібы змяя на вілах.
136
II. ЗГАДКА БЫЦЦЯ
ХАДОК
Уладзіміру Караткевічу
Біклага, кульба, торба на плячах —
Па нашым часе выгляд маскарадны.
Нікому і ні ў чым не падуладны
Хадок ідзе, таму што выбраў щлях.
З дубровы ў бор, з нізіны на грудок
Ідзе хадок, — а бэйбусы, барыгі
Крычаць: «Гэй ты! Дзе крыж твой? Дзе вярыгі?»
Хадок ідзе. Таму што ён Хадок.
Ён выбраў шлях — і ўжо не зверне ў бок
Ад ісціны, вядомае спрадвеку:
Амаль усё, што трэба чалавеку, —
Скарынка хлеба ды вады глыток.
Амаль усё. Амаль, амаль, амаль...
Але не ўсё, калі камяк у горле,
He ўсё, не ўсё — калі душу агорне
Па незабыўным непазбыўны жаль.
Па кім? Па чым? Ці не па ўсіх і ўсім:
Па каласах тых, што на ўзмежку поля,
Па тым — што праўда, і па тым — што воля,
Па самым любым, самым дарагім,
Па ўсіх, па ўсім — да слёз, да слёз, да слёз
Па самым крэўным у чужынным свеце,
Што княжым ветрам прашуміць у вецці
На спеўных вежах полацкіх бяроз
Ці паляўнічым рогам прагудзе
Ля Турава — і адгукнецца ў Крэве...
Хай шлях кружны, нібыта кольцы ў дрэве,
Бясконцы шлях. Але хадок Ідзе.
Усё сваё з сабой нясе... Яму
Таго даволі, больш чым неабходна,
Каб зратаваць сасмяглых і галодных.
Каго? Яму вядома аднаму.
Ідзе хадок. Над ім дажджыць, сняжыць,
Яму не выйсці з гэтай кругаверці:
Ён ведае так мала, каб памерці,
I гэтак многа ведае, каб жыць.
137
УЛАДЗIМIР НЯКЛЯЕЎ
* * *
Малiтвы. Клятвы. Споведзi. Законы.
I неназваным Бог дае iмёны,
Каб доўжыць род, асуджаны на звод.
Чытаюцца, але надварот
Нябёсаў таямнiчыя пiсьмёны
На стылай плынi раўнадушных вод.
Пракляццi. Здрады. Вераломствы. Бiтвы.
Хай Страшны Суд, нiбы да шыi брытва
Усё блiжэй – што будзе на Судзе?..
Калi па плынi сам Гасподзь iдзе,
Калi ўсе клятвы, споведзi, малiтвы
На хуткаплыннай пiшуцца вадзе.
138
II. ЗГАДКА БЫЦЦЯ
* * *
Да Бога дрогкая дарога...
Здарожаны, сабой самiм
Зняможаны, шукаў я Бога
Ва ўсiм, бо Ён i быў ва ўсiм.
Яго ў спакусах прагла цела,
I дух быў з целам заадно...
А неба ямiнай цямнела –
I праступала ў небе дно.
Над ямай неба стаўшы з краю
I ўбачыўшы сябе на дне,
Спытаўся я: «Каго шукаю?..»
I выдыхнула дно:
– Мяне!
139
УЛАДЗIМIР НЯКЛЯЕЎ
ГАБРЭЙСКАЯ МЕЛОДЫЯ
Стогадовай габрэйцы на “ІЛы”
Хоць куды, каб памерці скарэй.
“Перавозім жывыя магілы, –
Мне на позірк прамовіў габрэй. –
Жменьку горкага пылу з парогу,
Дробку солі ды кварту вады.
Гэта значыць - навечна ў дарогу,
Незваротна туды, назаўжды”.
Па цыгарцы мы з ім запалілі
І па чарцы кульнулі нагбом.
І маторы раз’юшана вылі,
І круціла зямлю пад крылом.
І ляцела магіла жывая,
І ўзвывала люцей і люцей
Над краінай, якая зжырае
І выплёўвае родных дзяцей.
140
II. ЗГАДКА БЫЦЦЯ
* * *
Точыць стачонае моль Хопіць трухі назапас.
Ператрываць - гэты боль.
Перамаўчаць - гэты час.
Вырваўшы пальцы з вузлоў
Локці не даць бы звязаць.
Некалі ж выпадзе зноў
Голасу голасам стаць.
Ну, а не выпадзе - што ж:
Зменаю знакаў і вех
Хай сабе цупае дождж,
Хай сабе шорхае снег.
141
УЛАДЗIМIР НЯКЛЯЕЎ
* * *
Не, не таю надзей на безсмяротнасьць,
Але і ў смерць паверыць не магу,
I, як ад кулі сэрца, берагу
I пачуцця і слова першароднасць.
I пачуцця і слова першароднасць,
I песні пра каханне і зямлю,
Пра зерне, што пасеена ў раллю,
Бо ёсць на свеце хлеба неабходнасць.
Я ведаю пра хлеба неабходнасць,
Але таксама ведаю не горш,
Як неабходны задуменны Сож,
Начных нябёс і вышыня і зорнасць.
Начных нябёс і вышыня і зорнасць,
Птушыны гоман і дзіцячы смех,
Дождж красавіцкі, сакавіцкі снег,
Шчымлівая іх першасць і апошнясць.
Шчымлівая іх першасць і апошнясць,
Што раптам прасякае пачуццём
Не вечнай нашай сувязі з жыццём
I тайнасцю надзей на безсмяротнасць.
142
II. ЗГАДКА БЫЦЦЯ
АПОШНІ ВЕРШ
Хай будзе жыццё! Гэта ноша па мне!
Па мне гэта доля сустрэч і расстанняў,
Я ведаю: зоймецца хутка ў вакне
Апошні сьвітанак майго існавання.
Ну што ж, гэта ноша таксама па мне.
Спакойна зьмяняю я
долю на волю –
I толькі хіснуся, як цень на сцяне,
I толькі на момант хаду запаволю...
143
III. СУЗОР’Е РЫБ
ё
145
III. СУЗОР’Е РЫБ
СУЗОР’Е РЫБ
За ноч адну i тысячы начэй,
Заплеценых абдымкамi ў абдымак,
Не наталiць да слодачы вачэй,
Не злашчыць губ – не сцалаваць з плячэй
Рассыпаных Сузор’ем Рыб pадзiмак.
А неба, дзе плыве Cузор’е Рыб,
Ушыркi рассыпаецца i ўглыб
Пустотамi мiжгалактычных дымак,
Хоць нанава нябёсы перасып,
Сузор’i ўсё – абдымкамі ў абдымак.
Што нам да неба – i яму да нас?..
Так соладка, нiбы ў апошнi раз
Ляцiм у снах – абдымкамi ў абдымак.
I ў валасах, не выбраныя ў час,
Праменяцца сузор’i невiдзiмак
I сыплюцца, як срэбра на атлас.
147
УЛАДЗIМIР НЯКЛЯЕЎ
* * *
Неба застаўлена пасткамi,
Глянеш – i цягне ў нябыт...
Што ты згубiла ў iм, ластаўка,
Блiскаўка, метэарыт?
Там, пад сiнечаю цупкаю,
Зор захiнаючы раць,
Воблакi, сшытыя дзюбкаю,
У блiскавiцах гараць.
Што ты шукаеш там, мiлая?
Там без цябе ўсё было,
Швейка мая хуткакрылая –
Спаленае крыло.
148
III. СУЗОР’Е РЫБ
* * *
Не дазволь пайсцi мне... Затрымай...
Рукi на грудзях скрыжуй стамлёна...
Хай сабе не варты я праклёну –
Праклiнай.
Праклiнай, галосячы праз страты,
Адзiноту, здраду i тугу.
Не магу я быць невiнаватым!
Чуеш. Не магу.
У iмя няўмольнага расстання –
Над бяздоннем, на апошнiм днi –
Не карай мяне ўсёдараваннем!
Злiтуйся...
Даруй мне...
Праклянi...
149
УЛАДЗIМIР НЯКЛЯЕЎ
ПЕРАД ТАБОЙ
...Я з лёсам бiўся на нажах,
Пакуль мяне ты не любiла.
Ты мне адкрыла смерцi жах...
Не. Жах жыцця ты мне адкрыла.
На мiг на росстанях Сусвету
Любоў знайшла маю душу.
Я не прашу кахаць за гэта...
Я лiтасцi тваёй прашу.
150
III. СУЗОР’Е РЫБ
* * *
Ветраны ранак апошняга дня лiстапада.
Першыя подыхi неасмялелай зімы.
Далеч наперадзе...
Сцены i лесвiцы ззаду.
Не азiрайся, каханая: гэта не мы!
Гэта не нас даганяе па лесвiцах здрада,
Гэта не мы сярод сцен, як з нямою нямы,
Гэта не з намi нянавiсць засела ў засаду, –
Ты не палохайся, любая: гэта не мы...
Гэта ў пару, калi мёдам набралiся соты,
Згаслi маланкi, бязладна грамы адгулi,
Раптам над ранкам,
Над ветрам, над снегам з лiстотай
Прывiды нашы, спалохаўшы нас, праплылi.
151
УЛАДЗIМIР НЯКЛЯЕЎ
* * *
Прыбегла з марозу, на вейках зара –
I хрумстка, i свежа, i снежна з парогу!
Яшчэ ў нас наперадзе, дзякаваць Богу,
I срэбная, i залатая пара.
Яшчэ майскiм мёдам гарчыш на губах,
I пахне каханне пралескай пад снегам,
I ў смех – раўнаваць, каб наяве i ў снах
Не верыць вяртанню, сачыць за пабегам.
Яшчэ не ў апёк дакрананне да болю,
I лёгка наш лёс вызначаецца тым,
Чаго перад чым назбiраецца болей:
Пабегам адным цi вяртаннем адным.
152
III. СУЗОР’Е РЫБ
* * *
Тым быў час і не тым, а затым
Нават часам не быў ён, затое
Праступала імя залатое
На пярсцёнку тваім залатым.
I калі, не ўтаіўшы імя,
Ты адкрыла яго і назвала,
Ты ўжо знала, што часу не мала
I не многа, а проста няма.
Ён з нічога, з малітвы тваёй
Узнікаў, як пустэча ў пустэчы,
I яго абняла ты за плечы I сышліся далонь з даланёй.
Ты ўжо знала: нікога няма
У абдымках тваіх,- ты ўжо знала
I пустое ў пустым абдымала,
I ў пустэчы блукала сама.
I збірала пустое ў пустым,
I складала пустое ў пустое,
I было залатым залатое I пустое было залатым.
153
УЛАДЗIМIР НЯКЛЯЕЎ
* * *
Вачэй тваіх сумненне.
Зноў ноч не спіць.
Рака неразумення.
Яе не пераплыць,
Калі гудуць вірамі
Мана, лухта,
Калі між берагамі
Ніводнага маста...
Бывай, мая чароўная!
Рака гудзе...
Бязвёсельныя чоўны
Сплываюць па вадзе.
154
III. СУЗОР’Е РЫБ
* * *
Ты хмаркаю плыла...
Высока...
He дастаць...
Свяцілася ледзь-ледзь
Над рэчкай і над борам.
Ад слоў маіх плыла,
што я сказаў учора, —
Да слоў маіх плыла,
што заўтра меў сказаць.
Ты хмаркаю плыла...
Пад поўняй...
Над зямлёй...
Між вокладкамі дзён
Наступных і мінулых
Мы дзіўную з табой
старонку адгарнулі:
«Дзень вашай цішыні» —
напісана на ёй.
155
УЛАДЗIМIР НЯКЛЯЕЎ
* * *
Густая вераснёўская раса.
Світаньня пошум над празрыстым садам...
Які ў душы спакой пад лістападам,
Якая невыказная краса!
Антонаўскія яблыкі ў траву
З галін цяжарных ападаюць глуха,
I светлы, нібы німб святога духа,
Асенні водар кружыць галаву...
Але, які ні доўгі гэты час,
Яго мне непазбежна не хапае.
I вось мяне жанчына сустракае,
I лістапад не закранае нас.
I я не разумею, што са мной.
Яна ў мяне ўглядаецца цнатліва:
– Ці ж гэта справядліва быць адной?..
– Вядома, – я кажу , – несправядліва...
I рукі яе плачуць на плячох,
I валасы шапочуць збажыною...
I зноў я не згадаю, што са мною,
I толькі ўспамінаю па начох,
Як водарам кружыла галаву,
Як паступова росы халадалі,
Быў верасень, і глуха ападалі
Антонаўскія яблыкі ў траву
156
III. СУЗОР’Е РЫБ
* * *
Жанчына...
Каханая ўстала над цёмнай ракой.
Жанчына...
Каханая доўга глядзела ў ваду,
На поплаве дальнім
Я потым русалку знайду,
Русалчыны вочы закрыю спакойнай
рукой.
Пасля я – аслеплы – па беразе
Буду
Ісці.
I будуць дзве чорных гадзюкі
За мною
Паўзці.
Дагоніць адна з іх –
Ударыць маланкаю лютай.
Дагоніць другая –
I высмакча з раны атруту.
157
УЛАДЗIМIР НЯКЛЯЕЎ
* * *
Туліцца бэз да зруба,
Росны, світальны.
Ты прашапчы мне: «Любы» –
На развітаньне.
Незбудаваны дом наш
Поўніцца золкам.
Блізка мяне ўспомніш –
Буду далёка.
Вочы твае, дзе ранне
Вечар знясіле,
Будуць балець чаканнем
На небасхіле...
158
III. СУЗОР’Е РЫБ
У САДЗЕ НАД РАКОЙ
Несупадзенне дат.
Несупадзенне вех.
Вяртаецца назад
Даўно забыты снег.
Узняў забыты дождж
Блакітнае крыло.
Усё было – і ўсё ж,
Што будзе – не было.
I ў садзе над ракой,
Чырвоным ад калін,
Пружынай
Пад рукой
Напружанне галін.
Галінку адпушчу –
Мільгне за далягляд,
I вернецца назад,
I вернецца назад.
159
УЛАДЗIМIР НЯКЛЯЕЎ
* * *
Ноч – i д’ябал грае нa трубе,
Пацяшае ведзьмаў-бессаромнiц...
Анiкому – і найперш табе
Я ўжо не расказваю бяссонiц.
Не маню, што на тваiм плячы
Снiў-лiчыў радзiмкі залатыя...
Ах, як граюць!.. Скачуць уначы!!
Д’ябал гэты... Ведзьмы маладыя...
160
III. СУЗОР’Е РЫБ
* * *
На ўскрайку самым, на краёчку
Таго ўсяго, чым даражу,
Я даначую гэту ночку,
Тваю падушку даляжу.
Мы родныя крывёй і духам,
Мы — духу і крыві зліццё...
А страсць падушку рве з-пад вуха,
Пераварочвае жыццё.
161
УЛАДЗIМIР НЯКЛЯЕЎ
* * *
Люляюцца вербы на ветры,
Цi вецер люляецца ў вербах –
Паводле закону зямнога
Не можа адно без аднога.
Чаму ж я цябе не люляю
I лёс мой з тваiм не спрадаю
На блiскаўках дзён-верацён?..
Парушыўся, мусiць, закон.
162
III. СУЗОР’Е РЫБ
АРФА
Яна на арфе ў маладосьці грала...
У шапіку цяпер (каля вакзала)
Гандлюе цацкамі... Я самалёцік «ЯК»
Купляю і пытаюся: «Ну як
Жывеш?..»
(Яна): «Ды ўсяк бывала...
Перажыла...»
(Сям’я... І муж байбак
І п’яніца... І дзеці...)
— Колькі?
— Двое.
Ды нешта ў ёй скразное, незямное,
Як арфы гук!..
— Ты знакаміты стаў...
Я не чакала...
— Сам я не чакаў...
Шыкоўна выглядаеш...
— Што ты!.. Што ты!..
Па ўсёй размове...
Соль... До... Рэ...
Ля... Фа... Мі...
Глядзім у неба. Бачым самалёты,
Хоць там ляцяць анёлы з арфамі.
163
УЛАДЗIМIР НЯКЛЯЕЎ
* * *
Басанож прайду па пожні
Да мяжы, дзе цёмны стаў...
Так настане дзень апошні,
Як і кожны наставаў.
I ў замежнай той старонцы,
Дзе я страчу ўсё і ўсіх,
Не заплачу я па жонцы,
Па каханках па сваіх.
А па кім жа я заплачу
На мяжы, дзе цёмны стаў?
А па Той, якой не бачыў,
Той, што ў свеце не застаў.
Па адной
нецалаванай,
Той, якой не цалаваць,
Па адзінай,
неспатканай,
Той, што Бог не даў спаткаць.
164
III. СУЗОР’Е РЫБ
ХАРЭІ
Што, Валодзька?.. Зноў, здаецца,
З каляіны выбіла...
Ах, як выбалела сэрца!
Ах, як выбалела.
Таргаваў на кірмашы
Весела ранетамі...
Вершаў сумных не пішы,
Дурань гэтакі.
Ах, зялёным лоннем вод
Вочы дзеўчыны!..
Не пішы святочных од.
Сні пра вечнае.
Вам – за вочы і касу –
Яблыкі найлепшыя...
Рыфмай лёзунгі ня псуй.
Смешна.
Пакацілася – трымай! –
Сэрца яблыкам...
Вось пра гэта і спявай
Ямбамі.
165
IV. Я ПРЫЙШОЎ, КАБ ВЫ ПЕРАМАГЛI!
167
IV. Я ПРЫЙШОЎ, КАБ ВЫ ПЕРАМАГЛI!
* * *
Прызнаць вiну, якой не варты вы, –
Адчэпка толькi для суда людскога...
Калi душа, як за сцяной астрога,
I сочыш ты за ёй, як вартавы, –
Не абвяшчай: я вiнаваты ў тым,
Што ёсць мана, што пыл яе i дым
Твар праўды захiнае, як аблога.
Не словамi, а справай пачынай:
Астрог паруш – i ў сэрцы паламай
Нож асцярогi, зброю вартавога.
169
УЛАДЗIМIР НЯКЛЯЕЎ
* * *
Выйшаў. Хiснулася поле
За небасхiл неадольны.
«Любая, што гэта?»
«Воля».
«Волi не ведае вольны».
Бiўся. Вяртаўся дахаты.
Голаў качаў на падоле.
«Любая, што гэта»?»
«Краты».
«Знаю. За кратамi – воля».
170
IV. Я ПРЫЙШОЎ, КАБ ВЫ ПЕРАМАГЛI!
БРЫТВА
Прыгнечанасць часу,
Разгубленасць часу і страх Нібыта ў сяброўскіх,
Нібыта ў варожых вачах.
На ранку галюся. Баюся.
Прад люстрам стаю Разгубленасць мрою,
Прыгнечанасць трызню сваю.
Час тахкае ў скроні.
Над бітваю дыбіцца бітва.
Цяжэе ў далоні
Вайсковая бацькава брытва.
Шалею ад болю.
Не трэшчына ў часе - разлом.
Кроў кліча на волю...
Упоперак горла - лязом.
171
УЛАДЗIМIР НЯКЛЯЕЎ
АДЗIН
Чужы чужым – яны знайшлi свайго,
Не свой сваiм – яны пайшлi з чужымi,
Не тузайся нi з тымi, нi з другiмi.
Як ты адзiн – ты больш за аднаго.
У высi птушка,
Рыба ў глыбiнi,
Вандроўнiк на фантомным небакраi,
Як ты адзiн – аднойчы ўночы ты,
Угледзеўшы iмгненны след каметы,
Уцямiш тямнiцу пустаты,
З якой Гасподзь саткаў усе Сусветы.
Як ты адзiн – ты боскай тканкi нiць
У вушка голкi зловiш i, быццам можа,
Пустое станеш ткаць, пустое шыць…
Як ты адзiн,
Як Бог у тым паможа.
172
IV. Я ПРЫЙШОЎ, КАБ ВЫ ПЕРАМАГЛI!
* * *
Што затужылi, воi мужчыны?
Волi ўдыхнулi – i дух заняло?
Як там i што там нi стане з Айчынай –
Горай не будзе, бо лепш не было.
Шлях свой зблукала Айчына ў трох соснах,
Збегала шлях чаўнаком, нiбы ў кроснах,
Кiдаючы невiдушчы народ
З пасткi на захадзе ў пастку на ўсход.
Можа, вiдушчымі стануць нашчадкi?
Шляху няма. Нi канца, нi пачатку.
Прывiдам – у пустату з пустаты –
Рвецца Пагоня з дзяржаўнай пячаткi,
Непадкаваныя б‘е капыты.
173
УЛАДЗIМIР НЯКЛЯЕЎ
ВОЛЯ
Зянону Пазняку
Рака крывi за волю – праз вякi..
Калi i хто той волi меў даволi?
Зацятыя рабы зацятай волi
Не лепей , чым яе рабаўнiкi.
Нiхто не змог, як воля, вольным стаць...
Хоць абдымайся з волею аберуч –
Паэту вольнай птушкай не спяваць,
Не паляваць тырану вольным зверам.
А вольны, можа, толькi плач сiрочы,
Няўцямны крык у прадсмяротны час, –
I кожны з нас здабудзе волю двойчы,
I двойчы згубiць волю кожны з нас.
Усiм на волю Бог дае iспыт –
I не займець збавення ад iспыту:
Адзiн раз воля – калi ты з нябыту,
Другi раз воля – калi ты ў нябыт.
174
IV. Я ПРЫЙШОЎ, КАБ ВЫ ПЕРАМАГЛI!
СТРАХ
У краях, збітых войнамі
Так, што страх не злячыць,
Нават воля не вольная
Вольна душы лучыць.
Там няма ў яе вернікаў,
А халопы адны, Прагнуць пугі і перніка,
А не волі яны.
175
УЛАДЗIМIР НЯКЛЯЕЎ
* * *
Не названых нас няма.
Колькi слоў-званоў нi гушкай Не здабыўшыя iмя
Абыходзяцца мянушкай.
Рот кармiлi — род звялi.
Значавалi лёс пад плотам.
Не здабыўшыя зямлi
Абыходзяцца балотам.
Не названых нас няма.
Над Радзiмай мы, як вырай.
А на ўсход i захад выбар Толькi воля цi турма.
Толькi цьмяны бунт крывi
Ў скронi кiнецца раптоўна:
Назавiся. Назавi.
Безназоўным. Безназоўна.
176
IV. Я ПРЫЙШОЎ, КАБ ВЫ ПЕРАМАГЛI!
БЕЛАРУСЫ
Што б нi казалi,
нi плялi –
Мы не ў зямлi,
а на зямлi.
177
УЛАДЗIМIР НЯКЛЯЕЎ
КРАСУНЯ ВЯСНА
Напрадвесні плачуць ледзяшы
Ручаіны звоняць на прадвесні.
Ты мне ціха – ціха для душы
Заспявай прадвеснякаву песню...
Хай душа ўскалышыцца да дна
І туды пакліча, дзе святая
На ўзлеску юная Вясна
Першыя пралескі рассыпае...
Красуня Вясна звініць ручаінамі ў полі.
Красуня Вясна сястра нашай Волі.
Красуня Вясна ў бела-чырвонам убранні.
Красуня Вясна чароўная фея кахання...
Ад Вясны нікуды неўцячы...
І праз вецер, што сцягі палошча,
Пойдзем мы с табою, каб ўначы
Запаліць агенчыкі на Плошчы...
Будзем мы стаяць і ўспамінаць
Тых, каго няма сягодня з намі
Тых, каго мы будзем сустракаць
З бел-чырвона-белымі Сцягамі...
178
IV. Я ПРЫЙШОЎ, КАБ ВЫ ПЕРАМАГЛI!
* * *
Як плашчаніца, бел-чырвона-бела
Лунаў над лёсам сымбаль Твой святы…
Калі ўдыхнуў Гасподзь душу мне ў цела –
Ёй стала Ты.
Ты, Воля беларуская, Ты, мара
Крывіцкая, Ты, крэўная мая!..
Калі Табе патрэбная ахвяра –
Ёй стану я.
179
УЛАДЗIМIР НЯКЛЯЕЎ
* * *
Калi я выйду
з турмы на волю,
не стану клясцi
Нi лёс, нi долю,
А стану дубам
У чыстым полi,
Зялёным веццем
Шумець на волi.
I калi сядзе
Нa вецце воран,
I калi каркне
Што ён мой вораг,
Не стану ў Бога
Вымольваць кары...
На тое й воран,
Каб жыць ды каркаць.
180
IV. Я ПРЫЙШОЎ, КАБ ВЫ ПЕРАМАГЛI!
* * *
Пераступiўшы праз парог
I убачыўшы, што за парогам
Няма нiчога, я бярог
Усё, што мне ў сумоўi з Богам
Паведана было, а Бог
За гэта ўсё
Мяне збярог.
181
УЛАДЗIМIР НЯКЛЯЕЎ
* * *
Прабачаць дурню і даруюць кату.
Ахвяры злічаць. Пабудуюць храм.
Ды не даруюць мне. Суседу. Брату.
За тыя сны, якія сняцца нам.
За казкі, што страшней за сны. За яву Жудзейшую за казкі і за сны.
Сусед і брат не ведаюць віны.
Нібы не мы, нібыта не яны Народ, што прамаўчаў сваю дзяржаву.
182
IV. Я ПРЫЙШОЎ, КАБ ВЫ ПЕРАМАГЛI!
НАМАГАННЕ
Прабіцца раптам з цемры да святла, –
Як матылю да лямпы, як вадзіцы
Прабіцца з-пад камлёў і стаць крыніцай,
Што нёманскім вытокам кроў дала.
Прабіцца, як травінцы скрозь каменне,
Як караням да сокаў скрозь жарству, –
Ад несвядомасці
Да разумення
I выдыхнуць шчаслівае:
«Жыву!»
183
УЛАДЗIМIР НЯКЛЯЕЎ
КРЫВIНКА
Журбую - помнiшся ў журбе.
Святкую - у святочнай скрусе.
О, Украiна! Я табе
I за гарою пакланюся.
Наканавана помнiць двум,
Што па нялюбых не сумуюць,
Што зберагае толькi сум
Не памяць рэчы - рэч самую.
I калi б’юць наводмаш страты Каб нешта зберагчы,
Цябе
Прыкусваю, саланаватую,
Нiбы крывiнку на губе.
184
IV. Я ПРЫЙШОЎ, КАБ ВЫ ПЕРАМАГЛI!
* * *
Шлях мой зямны, Айчына...
На схіле кожнай вярсты.
Толькі ты за плячыма,
Наперадзе –
Толькі ты.
Існасць мая, Айчына...
Не дзякую за карэнні...
Дзякую за магчымасьць
Сумнення
У несумненным.
Праўда мая, Айчына...
З прыцемкаў сутарэнняў
Бачацца
Далячыні
Светлага разумення.
Вера мая, Айчына...
Дадзена
птушцы і зверу
Блакітна крычаць вачыма:
– Веру! Веру! Веру!..
Вера мая... Айчына.
185
УЛАДЗIМIР НЯКЛЯЕЎ
Я ПРЫЙШОЎ, КАБ ВЫ ПЕРАМАГЛI!
Мы ляжым снапамі на таках,
Нас малоціць кожны, хто ў руках
Мае цэп! І так ва ўсе вякі...
І яшчэ пытаюць землякі:
Што табе, паэту, да палітыкі?
Як пытанне – так адказ наўпрост:
Я прыйшоў, каб вы ўдыхнулі волі,
Каб без страху ўсталі ў поўны рост
І на ток не леглі ўжо ніколі!
Каб у родным краі валадарылі.
Бог на небе, праўда на зямлі,
Каб збылося ўсё, пра што вы марылі,
Я прыйшоў, каб ВЫ перамаглі!
186
З М Е С Т
ПРАДМОВА ЎКЛАДАЛЬНIКА............................. 101
I. ЗЯМЛЯ МАЯ БЕЛАКРЫЛАЯ............................
109
СВIТАНАК...............................................................
БЕЛАРУСКI АНЁЛ.................................................
РОДНАЕ...................................................................
ЗЯМЛЯ МАЯ БЕЛАКРЫЛАЯ................................
ГОРА ЗА ГАРОЙ......................................................
* * * Што за сумныя песнi.................................
ГАЛУБIНАЯ ПОШТА.............................................
ЛІНІЯ ЛЁСУ.............................................................
ПЕРАЧЫТВАЮЧЫ БАГДАНOВIЧА....................
* * * Не па ваду, не па дровы.............................
* * * Заплакаць мне па той вясне?....................
ВЕРАБЕЙКА............................................................
ЛАСТАЎКА.............................................................
111
112
113
114
115
116
117
118
119
120
121
122
123
II. ЗГАДКА БЫЦЦЯ...............................................
125
ДЫМ.........................................................................
АГОНЬ.....................................................................
РАДОК.....................................................................
ДАЎГI......................................................................
ДЗЯВЯТЫ ПЛАЧ....................................................
127
128
129
130
131
187
188
НОЧ У ХАТЫНІ.......................................................
СНЯГI.......................................................................
ЗНIЧКА.....................................................................
КОСМАС..................................................................
* * * Струменiцца па жылах халадок..................
ХАДОК ....................................................................
* * * Малiтвы. Клятвы. Споведзi. Законы..........
* * * Да Бога дрогкая дарога................................
ГАБРЭЙСКАЯ МЕЛОДЫЯ.....................................
* * * Точыць стачонае моль..................................
* * * Не, не таю надзей на безсмяротнасьць......
АПОШНІ ВЕРШ......................................................
132
133
134
135
136
137
138
139
140
141
142
143
III. СУЗОР’Е РЫБ...................................................
145
СУЗОР’Е РЫБ ........................................................
* * * Неба застаўлена пасткамi.........................
* * * Не дазволь пайсцi мне, затрымай............
ПЕРАД ТАБОЙ.......................................................
* * * Ветраны ранак апошняга дня лiстапада ..
* * * Прыбегла за марозу, на вейках зара ..........
* * * Тым быў час і не тым, а затым ..................
* * * Вачэй тваіх сумненне .................................
* * * Ты хмаркаю плыла.......................................
* * * Густая вераснёўская раса............................
* * * Жанчына.......................................................
* * * Туліцца бэз да зруба....................................
У САДЗЕ НАД РАКОЙ...........................................
147
148
149
150
151
152
153
154
155
156
157
158
159
* * * Ноч – i д’ябал грае на трубе.......................
* * * На ўскрайку самым, на краёчку.................
* * * Люляюцца вербы на ветры ........................
АРФА..........................................................................
* * * Басанож прайду па пожні...........................
ХАРЭІ........................................................................
160
161
162
163
164
165
IV. Я ПРЫЙШОЎ, КАБ ВЫ ПЕРАМАГЛI!.......... 167
* * * Прызнаць вiну, якой не варты вы.............. 169
* * * Вышаў – хiснулася поле............................. 170
БРЫТВА..................................................................... 171
АДЗIН......................................................................... 172
* * * Што затужылi, воi мужчыны?.................... 173
ВОЛЯ.......................................................................... 174
СТРАХ........................................................................ 175
* * * Не названых нас няма................................. 176
БЕЛАРУСЫ............................................................... 177
КРАСУНЯ ВЯСНА.................................................... 178
* * * Як плашчанiца, бел-чырвона-белы............ 179
* * * Калi я выйду з турмы на волю .................. 180
* * * Пераступiўшы праз парог........................... 181
* * * Прабачаць дурню і даруюць кату............... 182
НАМАГАННЕ .......................................................... 183
КРЫВIНКА............................................................... 184
* * * Шлях мой зямны, Айчына.......................... 185
Я ПРЫЙШОЎ, КАБ ВЫ ПЕРАМАГЛI!.................. 186
189
ВЛАДИМИР НЕКЛЯЕВ
БЕЛАРУСЬ
СТИХИ
П е р е в ел с белорусского
ЛЕОНИД ЗУБОРЕВ
191
ПРЕДИСЛОВИЕ ПЕРЕВОДЧИКА
ПЕВЕЦ СИНЕОКОЙ КРАСЫ
В поэзии Владимира Некляева сразу же бросается в глаза
его искренность и самобытность, вобравшая в себя разноцветье
народных мотивов. В облике поэта есть что-то от аиста с
лучистыми глазами, какая-то внутренняя красота. От Владимира
исходит волна доброжелательности и сопережевания. Его
творчество – Ренессанс белорусского слова, эликсир добра. Эти
стихи дышат лесом, полем, озёрами родной страны. Наряду со
своими собратьями по перу он взялся представлять родной край
во всех уголках всемирной литературной Галактики.
Вновь на родину свою милую
Птицы мчатся весной, будто в рай.
Ты – земля моя белокрылая,
Аистов белых приветливый край!
«ЗЕМЛЯ МОЯ БЕЛОКРЫЛАЯ»
Будущий певец белорусской земли, Владимир Некляев
родился 11 июля 1946 года в Сморгони, Гродненской области,
БССР. Отец - Некляев Прокофий Николаевич, русский, по
профессии механик. Мать - Магер Анастасия Ивановна,
белоруска.
Чувствуя неодолимое стремление к творчеству, юноша сначала
увлёкся музыкой, а потом стал сочинять стихи. Свои первые
стансы – соцветья слов, соединенные узами рифм, Владимир
писал по-русски. С 1961 по 1966 г. парень учился в Минском
техникуме связи. Затем до 1971 года работал радиомехаником. Но
мегаполис не остудил первородства чувств деревенского хлопца.
В нём жива его детская впечатлительность:
Скажи мне, куда днём и ночью
Над нивой, над лесом густым,
Моя голубиная почта
Несёт детства сказочный дым?
«ГОЛУБИНАЯ ПОЧТА»
193
ВЛАДИМИР НЕКЛЯЕВ
Юный горожанин сохранил чистое, нерастраченное
восхищение природой и людьми. Повинуясь продиктованному
свыше пророчеству, Владимир поступил в пединститут на
филологический факультет. Но щедро наполненная талантом
душа рвалась еще дальше, в Москву. Там юный поэт многому
научился, однако отсутсутвие звуков и запахов родной земли
заставило его бросить Литературный институт в столице СССР.
В 1972 году Владимир вернулся в Минск и стал писать только побелорусски. Незаметная речушка Кревлянка, на берегу которой
прошла жизнь его матери и детство самого поэта, превозмогла
в нём великую русскую Волгу, где вырос его отец. Врождённый
талант юноши не остался незамеченным. В Некляеве сразу
разглядели стихотворца со своим, ни на кого не похожим
голосом. Глубина и многоплановость его поэтических образов,
пронзительное ощущение Родины – нашли отклик в душах
белорусов, настроенных на волну подлинной красы.
На луга и поля я душою стремлюсь,
Где сверкают снега голубой поволокой.
От беды и несчастий спаси Беларусь,
Добрый ангел-хранитель страны Синеокой!
«АНГЕЛ-ХРАНИТЕЛЬ»
Разговаривая с солнцем и звёздами на родном языке,
Владимир Некляев смог вырваться на белорусский литературный
небосвод, сверкающий множеством оригинальных дарований. В
непреходящей любви к материнской земле Некляеву присущи:
народность, самобытность, желание слиться с родной природой.
Здесь дождь – не просто дождь.
И снег – не просто снег.
Ведь это всё - краса
Родимой Беларуси.
«РОДНОЕ»
Поэт с детства очарован ароматом родимых нив. Вот он
кланяется милой земле, где подслушал щемящую сердце
тоскливую мелодию предков. В своих лирических миниатюрах
бард счастлив быть травинкой в родном поле и птицей в родимом
небе.
194
БЕЛАРУСЬ • С Т И Х И
Я утешусь лишь тем,
Что хотя бы, немножко успев,
Промелькнул над землёй,
Над тобой, Беларусь, белым гу́сем.
(ГРУСТНАЯ МЕЛОДИЯ)
Владимир живёт с открытым сердцем, свято храня свои
отношения с мирозданием, с Богом.
Вселенная, судьбы юдоль,
Нас в звёздной мельнице размелет
И в мирозданье нашу боль
Как горькую полынь развеет.
(ДЫМ)
В своих раздумьях поэт пытается постичь загадку Бытия,
рассуждает о вечном и святом. Есть в нём и мужество признать
свои заблуждения:
Уж тлеет мой последний уголёк,
И память, воскрешая сердцу милых,
То вьётся над костром как мотылёк,
То вертится змеёй на острых вилах.
«ПОСЛЕДНИЙ КОСТЕР»
В любовной лирике Владимира Некляева есть и первая
страсть, и полыхающая под окном сирень. В стансах служителя
Муз – радость, восторг любви, боль разлуки и потери. Есть
строфы интимно-возвышенные, озвученные Космосом:
За ночь одну и тысячу ночей,
Заплетенных со звёздами в обнимку,
Не насладиться ясностью очей,
Губ не сомкнуть на родинках плечей, –
Созвездье Рыб горит в прозрачной дымке!
(СОЗВЕЗДЬЕ РЫБ)
Творчество поэта-художника определяется наличием
таинственной взрывной смеси, непостижимыми солнечными
вспышками, непредсказуемыми импульсами. Удачный стих – это
способность ударить током, зажечь. Все это и есть – дар.
У Владимира Некляева таких стихов много. В литературе вся
195
ВЛАДИМИР НЕКЛЯЕВ
его жизнь:
1. «Адкрыццё». Мн., 1976
2. «Вынаходцы вятроў». Мн., 1979
3. «Знак аховы». Мн., 1983
4. «Местное время». М., 1983
5. «Наскрозь». Мн., 1985
6. «Галубіная пошта». Мн., 1987.
7. «Прошча», Мн., 1996.
8. «Выбранае», Мн., 1998.
9. «Лабух», СПб., 2003.
10. «Так», Мн., 2004.
11. «Цэнтр Еўропы», Мн., 2009
12. «Кон» Мн., 2010.
13. «Аўтамат з газіроўкай з сіропам і без», Мн., 2012
14. «Знакi прыпынку», 2013
Владимир Некляев работал в газетах, затем редактором
Белорусского ТВ, главным редактором журнала «Крыніца» и
еженедельника «Літаратура і мастацтва». В 1978 году Владимир
Некляев был принят в Союз писателей СССР. Постепенно он
становится признанным мастером слова, художником образа;
его стихи всегда слиты с ним самим. В них, наряду с лиризмом,
угадывается и бескомпромиссность автора, его прямота.
Облегчало ли это ему жизнь?
С 1998 по 2001 год Владимир Некляев – председатель
правления Союза писателей. На этой должности литератору
пришлось общаться с президентом Беларуси Александром
Лукашенко, который хотел, чтобы поэт был провластным
руководителем творческого союза, «начальником над писателями».
В это же время было подписано соглашение о создании Союзного
государства, к которому Некляев, как и многие белорусские
литераторы, отнёсся отрицательно.
Спасая тонущий корабль демократии, в 2001 году на съезде
Союза писателей накануне выборов президента Беларуси,
Владимир Некляев предложил поддержать кандидата от
оппозиции. Поэт утверждал, что действующий президент
196
БЕЛАРУСЬ • С Т И Х И
Александр Лукашенко незаконно удерживает власть и не имеет
права выдвигать свою кандидатуру. Это стало началом конфликта.
Объявив о разрыве с властями, Некляев стал первым деятелем
культуры, эмигрировавшим по политическим мотивам. С 1999
года жил он в Польше, затем в Финляндии. Ностальгия по родине
не давала Некляеву покоя. Ведь известно, что творческая душа
тоньше всех чувствует, как всё в мире пульсирует, вибрирует,
как страдает спотыкающийся, кровоточащий родной край.
Певец родной земли проводил через свое сердце рифмы и
ритмы белорусских мелодий. В эмиграционных скитаниях было
написано много стихов и роман «Лабух».
Не из боязни, что ему грозят хула, забвенье и зависть, вернулся
Некляев в 2003 году, ибо дома со своим народом он мог общаться
не только словом, но и сердцем. У страстного стихотворца есть
тысячи почитателей, значит – это настоящий художник. Некляев –
гуманист. Оголённый нерв в электрическом поле жизни является
показателем его высокой поэзии. Сегодня для многих мерило
успеха – власть и деньги. Для него – творчество. В результате: книги
раскуплены, отклик – в душах читателей. Так поэт-современник
выдержал экзамен на мужество, зрелость и преданность своему
народу. В 2005 году сотоварищи по литературному цеху выбрали
Владимира Некляева руководителем Белорусского ПЕН-центра.
Во все века поэзия была властительницей душ человеческих.
Поэт – пророк, мыслитель, вождь. Он – проводник в самых
запутанных дебрях душевных раздумий. Народ всегда наделял
своих песняров способностью влиять на ход истории, не мириться
с несправедливыми правилами, ограничениями, нелепыми
заборами: географическими, национальными, политическими...
Духовное рабство противоречит природе человека. Не для
этого он рожден. Поэтому большую роль в поэзии Некляева
занимают гражданские мотивы. Когда народ в коме, души мечутся
в стадной истерике преклонения перед липовыми культами и
земля ранена, тогда слово поэта – мера отдачи.
В 2010 году Владимир Некляев инициировал создание
движения «Говори правду!», чтобы иметь возможность
встречаться, общаться и быть услышанными. Вскоре Некляев
и десятки активистов кампании «Говори правду!» подверглись
преследованиям. Во время президентских выборов милиция
задержала два автомобиля, принадлежавшиx штабу кандидата в
197
ВЛАДИМИР НЕКЛЯЕВ
президенты Некляева, и объявила, что там якобы была взрывчатка.
Избирательный штаб Некляева был арестован почти в полном
составе. Сам кандидат жестоко избит. В ночь на 20-е декабря
сотрудники милиции силой увезли Некляева из больницы. В
провластной печати кандидат в президенты был назван «бывшим
алкоголиком» и обвинялся вo всевозможных грехах. Хотя многие
известные деятели во всем мире требовали освобождения, суд
приговорил Некляева к двум годам с отсрочкой приговора на 2
года.
Жизнь сложна. Сдвигается не только земная кора, трещит
и человеческое сознание, смещаются ориентиры. Перемены к
худшему привели к ощущению тупиковости. И здесь возросла
роль поэта – светить и, как призывал великий Пушкин – глаголом
жечь сердца людей!
В глубине сострадающей души Некляева притаился вулкан.
Обращаясь к Алесю Беляцкому, другу, находившемуся в
заключении, поэт восклицал:
Ты помнишь, как молодую травинку
Весной сквозь решётку нам ветер принёс?
Как окрысился плебс на Исуса Христа
И на Мартина Лютера Кинга,
На любого, кто дух человечности нёс?
Земля пахнет кровью, слезой и мочою
Со времен древнего Рима до лагерей Колымы.
Но никто и ничто так не пахнет тюрьмою –
Как мы!
«РИМТЕЛИ»
Страх – самый властный диктатор, верно это и на родном
отрезке земли в центре Европы, где атрофия здравого смысла
зомбирует души, дрожа перед светом и правдой. Устало Добро
в борьбе против Зла. Оно требует передышки. Поэт защищает
терпеливый многострадальный народ и первым идёт на костёр за
истину, за право на слово и исповедь. Страдая сам, он помогает
людям преодолеть затмение разума. Беларусь в нём стучит
непреходящим набатом. Он постоянно спрашивает себя: так ли
всё безнадёжно потеряно? И сердце поэта отвечает:
198
БЕЛАРУСЬ • С Т И Х И
Новое племя не знает ущерба.
Cимвол родной засияет сквозь вербы:
Призраком древних веков на коне
Рвётся «Пагоня» с державного герба,
Громко копыта гремят в вышине!
«ПОГОНЯ»
Тяжело переживает поэт трагические события на украинской
земле – кровавые столкновения братских народов. Это отражено
и в его творчестве.
Жизнь Некляева – судьба его народа, утомлённого борьбой за
волю. Поэт не бежит от ударов судьбы, а смело шагает им навстречу.
Предвестнику свободы, ему вместе с друзьями приходится идти
сквозь лед и пламень. Растерзанные истины и пропавшие без
вести герои не дают покоя. Стихотворец обращается к Родине и
предлагает свою жизнь:
Ты – воля Белорусская. Ты – вера.
Всем кривичам Ты кровная родня.
Когда Тебе понадобится жертва –
Возьми меня!
«БЕЛАРУСЬ»
Бунтарь против духовного рабства, поэт, как пророк
Исайя, предупреждает соплеменников, что преступно молчать.
Мастерски скроенная маска падёт. Судный час настанет – и
взметнётся ветер перемен:
Тебя не сломали.
Твой дух на муку не смололи уроды.
На Площади рыцаря встретит Свобода.
По этой дороге кто в ад унесётся, кто в рай.
Жыве Беларусь!
С днём рожденья тебя, Николай!
«Н. СТАТКЕВИЧУ»
Многие политические деятели, потерпев поражение, сходят
со сцены. Поэт же – состояние души, а потому – служение
бесконечное. Оно не завершается даже концом жизненного пути.
199
ВЛАДИМИР НЕКЛЯЕВ
Животворная энергия некляевской поэзии неиссякаема. Его
вечные темы: деревья, небо, облака, цветы. Но главный его герой
– Человек. Народ – не быдло, он –хозяин в своей, существующей
на равных с другими, стране. Синеокая Отчизна поэта – часть
огромной картины мироздания.
Народный поэт Беларуси Р. Бородулин считал, что Вл.
Некляев поднял и уровень белорусской прозы: «Некляев создал
драматический роман про то, что быть белорусом – беда, но
гордость не позволяет стать кем-либо другим. Некляева нужно
открывать как Америку. Колумб еще растет».
Читать стихи Некляева – то же, что слушать музыку или
наслаждаться изобразительным искусством. В каждом его
творении – страстная душа, ведущая в неповторимый мир
некляевской поэзии.
200
I. ЗЕМЛЯ МОЯ БЕЛОКРЫЛАЯ
201
I. ЗЕМЛЯ МОЯ БЕЛОКРЫЛАЯ
РАССВЕТ
(песня)
Птицы к югу летят,
Ветер веет в пустующих гнёздах.
В онемевших лесах опадает листва до весны.
Это наша пора –
В путь зовут нас осеннние звёзды.
Матерям же о нас будут сниться тревожные сны.
Растaет туман, и на зорьке крылатой
В лучах засверкают родные края,
Где кружится аист над милою хатой,
Где ждет меня мама моя...
От криничной воды
на губах остается горчинка.
В трудный час нам удача помашет рукой.
И плывёт над землей
в небе облачко светлой косынкой.
Той, что мать уронила, грустя над рекой.
203
ВЛАДИМИР НЕКЛЯЕВ
АНГЕЛ-ХРАНИТЕЛЬ
Из студёных криниц звёзды пьют синеву,
Отражаясь в росинках на зорьке далёкой.
Опустился с небес на траву-мураву
Добрый ангел-хранитель страны Синеокой!
Вот от красных калин засиял древний гай,
Над лугами мотив льётся светлым потоком.
Я молю, чтобы ты не покинул мой край,
Добрый ангел-хранитель страны Синеокой!
На луга и поля я душою стремлюсь,
Где сверкают снега голубой поволокой.
От беды и несчастий спаси Беларусь,
Добрый ангел-хранитель страны Синеокой!
204
I. ЗЕМЛЯ МОЯ БЕЛОКРЫЛАЯ
РОДНОЕ
Весенний первый гром
Скатился как с горы.
Раскаты грозные дубы шатают.
Здесь – аистов земля,
Озёра и боры,
Окопы да полынь, –
Земля святая.
Не позабыт здесь плач,
И не убит здесь смех,
И с юга вновь вернутся гуси.
Здесь дождь – не просто дождь.
И снег – не просто снег.
Ведь это всё – краса
Родимой Беларуси.
205
ВЛАДИМИР НЕКЛЯЕВ
ЗЕМЛЯ МОЯ БЕЛОКРЫЛАЯ
(песня)
Вновь на родину свою милую
Птицы мчатся весной, будто в рай.
Ты – земля моя белокрылая,
Аистов белых приветливый край.
В дымке синь над перелесками,
За рекой – луга полесские.
Засияй, лазурь небесная,
Над всем краем моим!
На полях родных с вешней силою
Зашумит молодой урожай.
Ты – земля моя белокрылая,
Аистов белых приветливый край.
Стану птицею быстрокрылою,
Полечу в детства сказочный май.
Ты – земля моя белокрылая,
Аистов белых приветливый край!
206
I. ЗЕМЛЯ МОЯ БЕЛОКРЫЛАЯ
ГОРЕ ЗА ГОРОЙ
Не бывает, что бескрылый –
На орла похожий.
Не бывает, что немилый,
А такой пригожий.
Но бывает, что крылатый,
А живёт бескрылым.
И бывает, что богатый,
А такой не милый...
Гой, гой – горе за горой!
Гори оно гаром,
Горе с бедой!
Гой вы, гусли-самограи,
Музыканты наши!
Все у нас в родимом крае
И поют, и пляшут!
Очаровывайте, гусли,
Пеньем золочёным –
Неподкупным и искусным
Гусляровым звоном.
Но не вспоминайте, гусли,
Грозных звёзд стожары:
Как пылали в Белой Руси
Войны да пожары,
Как земля тряслась и выла...
Сколько ж нас осталось?
Нас и так не много было –
Ещё меньше стало.
207
ВЛАДИМИР НЕКЛЯЕВ
ГРУСТНАЯ МЕЛОДИЯ
Что за грустные песни
ты поёшь мне, о Белая Русь?
Как тоскливо во ржи
васильками они прорастают!
«Ой, ляцеў белы гусь...»
А куда ж полетел белый гусь,
если в небе твоём
только серые гуси летают?
С дальних нив дорогих
долетает печальный напев.
Но продолжить его
– даже голос мне дай –
не возьмусь я.
И утешусь лишь тем,
что хотя бы, немножко успев,
промелькнул над землёй,
над тобой, Беларусь, белым гусем.
208
I. ЗЕМЛЯ МОЯ БЕЛОКРЫЛАЯ
ГОЛУБИНАЯ ПОЧТА
Восторг голубиных полётов
Дрожит в отраженье воды.
Распáхнуты в осень ворота,
Засыпаны в лето следы.
За стаей стрелой и поныне
Бежит босиком детвора.
И если ты знаешь, скажи мне:
Какая на свете пора?
Скажи мне, куда днём и ночью
Над нивой, над лесом густым,
Моя голубиная почта
Несёт детства сказочный дым?
209
ВЛАДИМИР НЕКЛЯЕВ
БУМАЖНЫЙ ЗМЕЙ
Аэронавтики законы
Просты: бери и клей.
И, взмыв, летит под небосконом
Мой разрисованный, с драконом,
Бумажный
Яркий
Змей!
Воздушный
Ты – крылатый самый.
Веду тебя впервые в путь
До высоты струной упрямой.
Бегу по кочкам и по ямам,
Мозолей мне не обминуть!
Паришь над полем и над садом.
Ура! Восторг и страх:
Не упади, трудов награда!
Моя судьба с тобою рядом –
Драконом о шести хвостах!
210
I. ЗЕМЛЯ МОЯ БЕЛОКРЫЛАЯ
Над речкой реешь и над тучей,
Рвёшь нить суровую из рук.
Хоть мне ладонь жжёшь, Змей могучий,
Лети же
Выше, друг летучий!
За кругом круг!
За кругом круг!
Тебе, как мне, не жить в неволе!
Мчи сквозь огонь!
Вокруг – небесное раздолье.
И только нить мне сладкой болью
Впилась в ладонь.
Вросла в ладонь.
211
ВЛАДИМИР НЕКЛЯЕВ
ПЕРЕЧИТЫВАЯ БОГДАНОВИЧА
Горькая правда и честность:
Вырублю памяти сад –
И поплыву в неизвестность.
Нету дороги назад!
Но на поля Беларуси
Ранней весенней порой
Свежей травою вернусь я.
Мягкой могильной травой.
212
I. ЗЕМЛЯ МОЯ БЕЛОКРЫЛАЯ
* * *
Не за водой, просто снова
Мать за оградой садовой
В тонкой косынке пуховой
Вновь смотрит в ящик почтовый.
Он, неприметный для взора,
Просто привязан к забору.
Ящик печаль отворила,
Жёлтый листок уронила.
«Писем нет долго от сына?» –
Тихо спросила осина.
213
ВЛАДИМИР НЕКЛЯЕВ
* * *
Когда грущу я о весне,
То огненною стрелкой
В моём печально-сладком сне
По изумрудной мчит сосне
С хвостом пушистым белка.
Напрасно снится мне весна:
Ни голоса, ни эха.
Проснусь – и вновь в объятьях сна...
А белке грезится сосна,
Вся в золотых орехах.
214
I. ЗЕМЛЯ МОЯ БЕЛОКРЫЛАЯ
ВОРОБЫШЕК
На рябине зорька стынет.
Воробьишко, как живёшь?
Что ты зябнешь на рябине,
Раз рябину не клюёшь?
Воробьишку на мякине,
Чик-чирик, не проведёшь.
Отчего ты на чужбине
И зачем здесь сердце рвёшь?
Отыщи домой дорогу,
Где всё мило, где привык.
Воробьишко, пташка Бога,
Скок да скок, чирик-чирик.
215
ВЛАДИМИР НЕКЛЯЕВ
ЛАСТОЧКА
Дорогое и есть дорогое.
А в груди стонет сердце больное –
Неизбывного горя пурга:
Бьётся ласточкой береговою
Беларусь о свои берега.
216
II. РЕМИНИСЦЕНЦИИ
217
II. РЕМИНИСЦЕНЦИИ
ДЫМ
Пройдёт земное на земле
Как предки, что когда-то жили.
Мы все растаем в дымной мгле,
Чтоб искры над костром кружили.
Вселенная, судьбы юдоль,
Нас в звёздной мельнице размелет
И в мирозданьи нашу боль,
Как горькую полынь, развеет.
219
ВЛАДИМИР НЕКЛЯЕВ
ОГОНЬ
Согревая былое былым,
Привидения кажутся снами.
Мы себе вспоминаемся сами,
Как огню вспоминается дым.
220
II. РЕМИНИСЦЕНЦИИ
СТРОФА
Нащупать слабый пульс строфы,
В тумане разглядев узор –
Как ткать из облаков ковёр
Для сказочной софы.
Но всё же вдруг её начать.
Не тщетен мой тщеславный план,
Стихов воздушный караван
Сумею я собрать.
221
ВЛАДИМИР НЕКЛЯЕВ
ДОЛГИ
Всем, кто взаймы мне давали,
Вернул все долги я давно.
А в песнях, стихах и печалях
Вернул, что мне Богом дано.
Я должен на родине милой
Тебе лишь, земляк-землекоп.
Ты, выкопав яму-могилу,
Землицу положишь на гроб.
222
II. РЕМИНИСЦЕНЦИИ
ДЕВЯТЫЙ ПЛАЧ
Василю Быкову
Когда с войны домой пришли солдаты,
Сказал им маршал с думой на челе:
– За плачем, за восьмым, придёт девятый.
Ещё вам долго плакать на земле!
Вина войны, всё горе и утраты –
На мне одном, а вы – в другой петле.
За плачем, за восьмым, придёт девятый.
Ещё вам долго плакать на земле!
Бросайте ружья и рубите хаты,
Женитесь и плодитесь в том числе.
За плачем, за восьмым, придет девятый.
Ещё вам долго плакать на земле!
«О чём он, братцы? – думали солдаты. –
Повержен враг, а мы – верхом, в седле!»
За плачем, за восьмым, придёт девятый.
Ещё нам долго плакать на земле!
223
ВЛАДИМИР НЕКЛЯЕВ
НОЧЬ В ХАТЫНИ
Бил колокол, и звон набатный рос.
Распятое врагом стонало небо.
И детский плач, и жжённый запах хлеба –
Всё чёрный вихрь клубами к звёздам нёс.
Тот ужас плыл рекой без берегов,
Над огненной деревней разливался...
Сам бог войны на небе удивлялся
Кровавым преступлениям врагов.
224
II. РЕМИНИСЦЕНЦИИ
СНЕГА
В гости приходят снега
He шумным застольем – затишьем.
Но голос возвышенных мыслей
Глушит равнины тоска.
Веют снега. Почему?
В чем сомневался вчера я,
Мелодии прошлого мая,
Сердцу близки моему.
Снега над моей головой,
Предснежные дни листопада,
Ограда любимого сада,
Деревья посажены мной...
Снега наполняют мой кров
Душевной тоскою и смехом,
Что жило во мне до снегов –
Не пропадёт и под снегом.
225
ВЛАДИМИР НЕКЛЯЕВ
БЛУЖДАЮЩАЯ ЗВЁЗДОЧКА
Пошла гулять по свету,
Мелькнёт – ищи везде.
Ни звука, ни привета
Нигде, нигде, нигде...
За облачком и лето
Мелькнёт – ищи везде.
Ни звука, ни привета
Нигде, нигде, нигде...
Гнёт иву буйный ветер.
Спросить бы у неё.
В судьбу свою поверить?
А что важней её?
226
II. РЕМИНИСЦЕНЦИИ
КОСМОС
Однажды, проснувшись, ты ночью
Увидишь, что можешь летать.
И станет наивные очи
Холодная бездна смущать.
Тебя прошибёт аж до поту
Восторженный сон, не шутя.
Учить не ходьбе, а полёту
Ты станешь родное дитя.
227
ВЛАДИМИР НЕКЛЯЕВ
ПОСЛЕДНИЙ КОСТЁР
Течёт по жилам жизни холодок,
Но время я сдержать не в силах.
Срок наступает подвести итог:
Плачу долги и плачу на могилах.
Уже надежды белый голубок
Исчез в былых мечтаньях сизокрылых.
И смотрит с неба синеглазый Бог.
Плачу долги и плачу на могилах.
Не перепутать б устье и исток,
Чтоб отличить любимых от постылых.
Всё кончено. Я сел на бережок.
Плачу долги и плачу на могилах.
Уж тлеет мой последний уголёк.
И память, воскрешая сердцу милых,
То вьётся над костром как мотылёк,
То вертится змеёй на острых вилах.
228
II. РЕМИНИСЦЕНЦИИ
ХОДОК
Вл. Короткевичу
Сума да посох; сам седой как мел, –
Вид маскарадный и до боли ясен.
Но никому на свете не подвластен,
Ходок идёт, ходьба – его удел.
На юг, на запад, север и восток
Ходок бредёт, а олухи-барыги
Кричат: «Эй, ты! Где крест твой? Где вериги?»
Раз крест его – ходить, идёт ходок.
Он выбрал путь – и не свернёт он вбок.
Известно в мире каждому от века,
Всего для жизни нужно человеку:
Краюха хлеба да воды глоток.
Зачем ходьба? И боль по чём?
По колоскам ржаным родного поля?
По том – что правда и что воля?
По памяти о самом дорогом?
229
ВЛАДИМИР НЕКЛЯЕВ
По всем, по всём – родном от слёз до слёз,
По сокровенному на чуждом свете,
Что вольным ветром мчится на рассвете
По нежным кронам полоцких берёз.
Когда охотничий раздастся рог
У Турова и отзовётся в Креве,
Путём окольным, словно кольца в древе,
Пророк бредёт, хоть злой известен рок.
И всё своё с собой несёт. В суму
Сложил не много, чтоб подать безгласным
Надежды искру. Страждущим, несчастным...
Кому? Ему известно одному.
Ходок идёт. Над ним снега, дожди...
Нет выхода из этой круговерти.
Он знает мало, чтоб подвергли смерти.
Но знает слишком много, чтобы жить.
230
II. РЕМИНИСЦЕНЦИИ
* * *
Молитва, клятва, исповедь, законы –
Господь нам имена дает резонно,
Чтоб длился род, рождённый на извод.
Читаются всегда наоборот
Святые письмена на небосклоне
Среди холодных равнодушных вод.
Проклятья, вероломства, войны, битвы.
И Страшный Cуд, как будто к горлу бритва,
Всё ближе: скоро Суд придёт!
По водам сам Господь грядёт!
А клятвы, покаянья и молитвы
Написаны на волнах этих вод.
231
ВЛАДИМИР НЕКЛЯЕВ
* * *
До Бога – тяжкая дорога...
Я шёл к Нему своим путём.
Во всех краях искал я Бога
Во всём: ведь Он и есть во всём.
И в искушеньях билось тело,
И дух был с телом заодно.
А небо пламенем горело,
И проступало в небе дно.
И в яме, в раскалённой жиже,
Свой лик узрев на дне огня,
Спросил себя: «Кого увижу?»
И выдохнуло дно: «Меня!»
232
II. РЕМИНИСЦЕНЦИИ
ЕВРЕЙСКАЯ МЕЛОДИЯ
А столетней еврейке на «ИЛе»
Всё равно: лишь бы к Богу скорей.
«Перевозим живые могилы!» –
На мой взгляд мне ответил еврей.
Письма, фото старинное от мамы,
Хлеб, горсть соли, и море скорбей –
В Израиль, с собою, на память
Взяты с бывшей отчизны своей.
Перед взлётом мы с ним закурили,
Опрокинув по стопке вдвоём.
И моторы, взъярившись, завыли,
Оставляя года под крылом.
И летела могила живая
По-над родиной бывшей своей.
Над страной, что, своих пожирая,
Чуждых ей изгоняла детей.
233
ВЛАДИМИР НЕКЛЯЕВ
* * *
Точит без устали моль.
Хватит трухи про запас.
Перетерпеть эту боль.
Перемолчать этот час.
Вырвав себя из узлов,
Локти не дать бы связать.
Верю, что выпадет вновь
Голосу песней звучать.
Ну, а не выпадет – что ж:
Сменою знаков и вех
Пусть себе капает дождь
И пусть шуршит себе снег.
234
II. РЕМИНИСЦЕНЦИИ
* * *
Надежда на бессмертие – юродство.
Поскольку в смерть поверить не могу,
Я, как от пули, в сердце берегу
И свежесть чувств, и слова первородство.
И свежесть чувств и слова первородство,
И песни про зерно, и про весну...
Но мысль крамольную храню одну:
Не в хлебе ведь едином превосходство!
Не в хлебе ведь едином превосходство.
Доподлинно известно: наравне
Нужны цветы, река, закат в окне,
Зарниц с красою девичьею сходство.
Зарниц с красою девичьею сходство
И птичий разговор, и детский смех,
И дождь апрельский, и ноябрьский снег, –
Щемящее природы благородство.
Щемящее природы благородство,
Ночные звёзды в небе, рай и ад –
О связи с бренной жизнью говорят:
Надежда на бессмертье – дон-кихотство.
235
ВЛАДИМИР НЕКЛЯЕВ
ПОСЛЕДНИЙ СТИХ
Да здравствует жизнь! Эта ноша по мне!
Лиру свою посвящаю Отчизне.
Но чувствую: скоро займётся в окне
Последняя зорька земной моей жизни.
Ну что ж, эта ноша ведь тоже по мне!
Долю на волю сменил я намедни.
Слегка шелохнусь, словно тень на стене,
И на мгновенье походку замедлю.
236
III. СОЗВЕЗДИЕ РЫБ
237
III. СОЗВЕЗДИЕ РЫБ
СОЗВЕЗДИЕ РЫБ
За ночь одну и тысячу ночей,
Летя со звёздами в обнимку,
Не насладиться ясностью очей,
Губ не сомкнуть на родинках плечей.
Созвездье Рыб – в прозрачной дымке!
А небо, где Cозвездье Рыб плывёт
Среди ночных лазурных дымок,
Стремится вширь и вглубь растёт.
Не остановишь нас – летим вперёд
Во сне с созвездьями в обнимку!
Что нам до неба? и ему до нас?
Летим со звёздами в обнимку.
А из волос распущенных – вприпляс,
Лучи - заколки-невидимки,
Как серебро, струятся на атлас.
239
ВЛАДИМИР НЕКЛЯЕВ
* * *
Небо ночное загадочно,
Всюду опасность таит.
Что ты узрела в нём, ласточка,
Огненный метеорит?
Там, средь созвездий, забытая
Ноченька ткёт звездопад.
Зарева, клювом прошитые,
Нежно в зарницах горят.
Что же ты ищешь в нём, милая?
Там всё сбылось и прошло.
Швея ты моя быстрокрылая –
Раненое крыло!
240
III. СОЗВЕЗДИЕ РЫБ
* * *
Руки на груди – сильней объятий.
Удержи меня, не отпускай!
Пусть не стою я проклятий,
Просто проклинай!
Прокляни за то, что было свято.
Я за всё перед тобой в долгу.
Не могу я быть невиноватым.
Слышишь? Не могу!
В миг неотвратимого прощанья,
Мы в небытие отправим дни,
Не карай меня своим прощеньем.
Лучше прокляни!
241
ВЛАДИМИР НЕКЛЯЕВ
ПРЕД ТОБОЙ
С судьбой я бился на ножах!
Когда меня ты полюбила,
Нет, не фатальный смерти страх,
Но жизни страх ты мне открыла.
И с той поры по белу свету
Твой образ я в душе ношу.
Я не прошу любить за это –
Пощады я твоей прошу.
242
III. СОЗВЕЗДИЕ РЫБ
* * *
Ветреным утром
в ноябрьской тревожной прохладе
Слышно дыханье
и шорохи близкой зимы.
Нету возврата!
Лишь стены виднеются сзади.
Не озирайся, любимая!
Это – не мы!
Это не нас
окружают высокие стены.
Это не мы,
словно тени, глухи и немы.
Это не нас
ожидает в засаде измена.
Ты не пугайся, любимая:
Это – не мы!
В час, когда полны медовые соты,
Молнии сникли
и громы утихли вдали, –
Вдруг ранним утром,
рассыпав листвы позолоту,
Призраки,
нас напугав, побрели...
243
ВЛАДИМИР НЕКЛЯЕВ
* * *
Вернулась с мороза ко мне ты с утра
Красна и свежа, и снежна у порога!
Ещё впереди у нас есть, слава Богу,
С серебряной и золотая пора.
Еще майским мёдом горчишь на губах,
И пахнет любовь, как подснежники снегом.
Не веря в возврат, ожидая побега,
Смешно ревновать наяву и во снах.
Судьба повернётся к нам боком любым,
Пока ещё можно дотронуться боли.
Чем бредить во снах и чем жить нам поболе?
Побегом, возвратом? Иль тем и другим?
244
III. СОЗВЕЗДИЕ РЫБ
* * *
Тем был час и не тем, а потом
Даже часом он не был порою.
Стало имя, тебе дорогое,
На колечке блестеть золотом.
И когда ты открыла секрет,
Моё имя увидев, ты знала:
У нас времени даже не мало
И не много, а попросту – нет.
Я возник как в тумане густом.
Услыхала ты отзвук сердечный
И меня обняла ты за плечи –
Поцелуи горели огнём.
Всё хранила в лукошке простом.
Положила пустое в пустое.
Это время, для нас дорогое,
Золотым оказалось потом.
245
ВЛАДИМИР НЕКЛЯЕВ
* * *
В очах твоих – сомнения
Мне за ночь не испить.
И недоразумения
Реку не переплыть.
Гудят-бурлят над нами
Обман и суета.
Меж нами-берегами –
Ни одного моста...
Прощай, моя любимая!
Мы – к разным берегам.
Лишь лодки лебединые
Гуляют по волнам.
246
III. СОЗВЕЗДИЕ РЫБ
* * *
Ты тучкой плыла, нe достать.
Светилась над речкой и садом.
Вчерашние сны были рядом,
А завтрашних нам не видать.
Ты тучкой плыла меж огней.
А звёзды нам книгу читали.
Страницы её мы листали...
«Любовь» – была надпись на ней.
247
ВЛАДИМИР НЕКЛЯЕВ
* * *
На яблонях – сентябрьская роса.
Рассвет зажёг лучи над спящим садом...
Какой в душе покой под листопадом!
Невыразима осени краса!
Антоновские яблоки в траве
С беременных ветвей спадают глухо,
И лёгкий, словно нимб святого духа,
Осенний хмель кружится в голове...
Как дорог мне заветный этот час!
Его мне неизбежно не хватает.
Порою этой Муза посещает,
И листопад здесь не коснулся нас.
«Но разве справедливо быть с тобой?» –
Она смотрела на меня пытливо.
– Конечно, – говорю, – несправедливо!
И вновь не понимал я, что со мной.
Кружилось всё, упал на мураву.
Но постепенно росы холодали.
Сентябрь кончался, глухо опадали
Антоновские яблоки в траву.
248
III. СОЗВЕЗДИЕ РЫБ
* * *
За тёмной речкою кончался день,
Моей разлюбленной мелькнула тень.
Стояла, зачарована водой,
А обернулось всё большой бедой.
Вдоль по течению я побреду,
Мою русалочку я там найду.
Закрою очи ей своей рукой –
И две гадюки поползут за мной.
От слёз русалочьих не убежать.
За поцелуи надо отвечать.
Укус одной – как молнии разряд.
Другая – высосет из раны яд.
249
ВЛАДИМИР НЕКЛЯЕВ
* * *
Ветке черёмухи любо
Рассвета дыханье...
Ты прошепчи мне, что любишь.
Хоть на прощанье.
В дом недостроенный глянешь
лучом одиноким.
Близко меня помянешь –
буду далёко.
Вижу, как наше свидание
в предвечность уходит –
Болью и ожиданием
на небосводе...
250
III. СОЗВЕЗДИЕ РЫБ
В САДУ НАД РЕКОЙ
Несовпаденье дат.
Несопаденье вех.
Вернется ли назад
Давно забытый снег?
Помял забытый дождь
Небесное крыло.
Всё было, всё – и всё ж,
Что было – не прошло.
В саду, где над рекой,
Червонной от рябин,
Куст гнётся под рукой,
И аж в глазах рябит.
Я ветку отведу –
Мелькнёт любимой взгляд,
Вернётся ли назад,
Или вернёт назад?
251
ВЛАДИМИР НЕКЛЯЕВ
* * *
Ночь, играет дьявол нa трубе,
Зазывая песней ведьм-бесстыдниц.
Никому, и прежде всех – тебе,
Не узнать бессонниц и бессмыслиц.
Нет, не на твоём плече во сне
Родинки считал я золотые...
Ах, как пляшут ночью при луне
Дьяволицы – ведьмы молодые!
252
III. СОЗВЕЗДИЕ РЫБ
* * *
На самом краешке платочка,
Которым вправду дорожу,
Я доночую эту ночку,
Твою подушку долежу.
Сроднились кровью мы и духом.
Но плата ждёт нас на краю.
Страсть рвёт подушку из-под уха,
Круша, ломая жизнь мою.
253
ВЛАДИМИР НЕКЛЯЕВ
* * *
Колышутся вербы под ветром
Иль ветер запутался в вербах,
В пределах закона земного
Не может одно без другого.
Чего ж я тебя не лелею,
С судьбой не сверяю своею?
На нитях времён-веретён
Нарушился, видно, закон?
254
III. СОЗВЕЗДИЕ РЫБ
АРФА
На арфе в юности играла –
Теперь в киоске у вокзала
Она игрушки продаёт.
Я самолетик «ЯК»
У ней купил. Спросил:
«Ну как Живёшь?..»
Она: «Да всяк бывало...
Так... Переживала...»
– Семья?..
– Муж неплохой, но алкоголик только.
Хоть дети в радость.
– Сколько?
– Двое!
И что-то в ней болюче-неземное,
Как арфы звук:
– Ты знаменитым стал!
– Да я и сам не думал, не гадал.
– Шикарно выглядишь.
– Ну брось ты, что ты...
До-Ре-Ми-Фа… я слышу ноты.
Шар голубой кружит за шарфом...
– Дай самолётик, ангел с арфой!
255
ВЛАДИМИР НЕКЛЯЕВ
* * *
Босиком пройдусь по следу
До межи, где сед я стал.
Так настанет день последний,
Как обычный наступал.
Но в далёкой стороне я
Не заплачу средь могил
Ни о нынешней жене я,
Ни о тех, кого любил...
Я о той заплачу только
На меже, где сед я стал,
О которой грезил столько –
Той, что вовсе я не знал.
Той, целованной не мною,
Той, что мне не обнимать.
Той, невстреченной. Судьбою
Предначертано: не знать!
256
III. СОЗВЕЗДИЕ РЫБ
ХОРЕИ И ЯМБЫ
Что, Володька?.. Вновь из серой
колеи повыбило?
Ах, как выболело сердце!
Ах, как выболело!
Торговал на ярмарке
весело ранетами...
Скучных песен не пиши,
дурень этакий!
Девичьих очей разлёт –
Ох, сердечное!
Не пиши хвалебных од.
Пой про вечное.
Чувством сны облагородь.
Яблочки-то – спелые!
Рифмой лозунги не порть.
Пиши белые.
Ты катись люби вослед
сердце, яблоком...
Вот об этом пой, поэт –
Ямбами!
257
IV. Я ПРИШЕЛ, ЧТОБ ПОБЕДИЛИ ВЫ!
259
IV. Я ПРИШЕЛ, ЧТОБ ПОБЕДИЛИ ВЫ!
* * *
Признать себя виновным без вины?
Сей суд от дьявола, а не от Бога!
Когда душа, как за стеной острога,
Ты стереги её от сатаны.
Известно всем: не виноват ты в том,
Что был в суде обмана толстый том...
Ведь справедливость правду обнаружит!
Ты не с других – с себя, мой друг, начни:
Разрушь тюрьму и в сердце разгони
Боязни страх – охранников оружье!
261
ВЛАДИМИР НЕКЛЯЕВ
* * *
Вышел – и вздрогнуло поле
За голубым небосводом.
– Милая. Что это?
– Воля.
Вольный не ценит свободы.
Бился. Опять в доме пусто.
Горькая доля сурова.
– Милая, что это?
– Путы.
Вольный, коль сбросишь оковы.
262
IV. Я ПРИШЕЛ, ЧТОБ ПОБЕДИЛИ ВЫ!
БРИТВА
Гнетущее время:
Растерянность, страх
И в дружеских зреет,
И в вражьих глазах.
Я в зеркале вижу
И бриться боюсь:
Развязка всё ближе,
Я к бритве тянусь.
Вновь с лезвием битва.
В висках – тик-огонь.
Отцовскую бритву
Сжимает ладонь.
По горлу до боли
Резнуть остриём –
Кровь хлынет на волю
Червонным ручьём.
263
ВЛАДИМИР НЕКЛЯЕВ
ОДИН
Чужой среди чужих – не свой среди своих.
Не обнимайся же ни с теми, ни с другими!
Надежд святых и подвигов больших,
Хоть ты один, достойно твоё имя.
Как в выси птица, рыба в глубине,
Блуждают в небе звёзды неприметно.
Но вот, однажды, ночью ты в окне,
Заметишь искромётный след кометы.
Всё ж, наконец, найдёшь судьбины нить,
В игольное ушко пролезть ты сможешь.
Пустое перестанешь ткать и шить.
Пусть ты один, но Бог тебе поможет!
264
IV. Я ПРИШЕЛ, ЧТОБ ПОБЕДИЛИ ВЫ!
ПОГОНЯ
Что затужили как будто на тризне?
Духом слабы, мужики? Воля – в нас!
Как бы и что б ни случилось с Отчизной –
Хуже не будет, чем стало сейчас.
Глянь, Беларусь заблудилась в трёх соснах!
Маятник мечется... Время несносно
Носит мой бедный народ как челнок
Из пасти на Западе – в пасть на Восток.
Новое племя не знает ущерба.
Cимвол родной засияет сквозь вербы:
Призраком древних веков на коне
Рвётся «Пагоня» с державного герба,
Громко копыта гремят в вышине!
265
ВЛАДИМИР НЕКЛЯЕВ
СВОБОДА
Зенону Позняку
В борьбе за волю с плеч слетала голова.
Когда и кто имел довольно воли?
Заклятые рабы проклятой доли
Не лучше, чем тирана булава.
Никто не смог, как песня, вольным стать,
Хотя гулял в обнимку со свободой.
Тирану страшно подойти к народу!
Поэту вольной птицей не летать!
Но к Богу, в смертный грозный час,
Доходит только крик отважных.
Ведь каждый получает волю дважды –
Вот так Всевышний проверяет нас.
Найти иль потерять всё у черты?
Всем испытанье Бог дает Cвободой:
Один раз получив – герой народа.
Второй – свободен от Cвободы ты!
266
IV. Я ПРИШЕЛ, ЧТОБ ПОБЕДИЛИ ВЫ!
СТРАХ
Из раба подневольного
Страх не просто изгнать:
Лень за волюшку вольную
Мужикам восставать.
Не свободы изгнанники,
Лишь холопам сродни,
Ждут кнута или пряника,
А не воли, они.
267
ВЛАДИМИР НЕКЛЯЕВ
* * *
Сколько их со всех сторон
С прозвищами, непристойных,
Не добившихся имён,
Только кличек и достойных!
Род пропив, поразвели
Подзаборных идиотов.
Не обретшие земли
Радуются и болоту.
Безымянная сама
Шла Отчизна по этапам.
Воля или же тюрьма.
Выбирай: восток иль запад.
Но внезапно бунт в крови
Застучит в висках буянно:
Назовись и назови!
Безымянным. Безымянно.
268
IV. Я ПРИШЕЛ, ЧТОБ ПОБЕДИЛИ ВЫ!
БЕЛОРУСЫ
Что б ни плели...
Хоть мы в петле,
Но не в земле,
А на земле!
269
ВЛАДИМИР НЕКЛЯЕВ
ВЕСНА-КРАСНА
(песня)
Спой, как льдинки шепчутся в тиши,
Как звенит капель на ниве вешней.
Ты мне тихо-тихо для души
Спой веснянку – ласковую песню.
И душа проснется влюблена,
И потянет душу, где святая
На просёлках юная весна
Первые подснежники роняет.
Приди же, весна,
И разлейся по полю.
Приди же, весна –
Сестра нашей воли.
Приди же, весна,
Вечной страстью в крови.
Приди же, весна –
Волшебная фея любви!
Бережно огарок взяв свечи,
Когда ветер флаги заполощет,
Принесём его чтобы в ночи
Огоньками осветилась Площадь...
Будем мы стоять и вспоминать
Тех, кого нет нынче с нами рядом.
Тех борцов, кого пойдём встречать
С бел-червонно-белым нашим стягом.
270
IV. Я ПРИШЕЛ, ЧТОБ ПОБЕДИЛИ ВЫ!
* * *
Как плащаница, бело-красно-белый
Флаг реет – символ Твой святой.
Когда Господь вдохнул мне душу в тело –
То Ты, Отчизна, стала мне душой.
Ты – воля Белорусская, Ты – вера.
Всем кривичам Ты кровная родня.
Когда Тебе понадобится жертва –
Возьми меня!
271
ВЛАДИМИР НЕКЛЯЕВ
* * *
Когда я выйду
Из тюрьмы на волю,
Не стану клясть я
Ни судьбу, ни долю.
А стану дубом
Я в чистом поле,
Качать ветвями
Под ветром вольным.
И если сядет
Нa ветку ворон,
И каркать станет,
Что он мой ворог,
Не стану Бога
Молить о каре:
На то он ворон,
Чтоб злобно каркать.
272
IV. Я ПРИШЕЛ, ЧТОБ ПОБЕДИЛИ ВЫ!
В ТЮРЬМЕ
Переступив тюрьмы порог,
Увидел темень я в остроге.
Но в сердце я хранил, как мог,
Заветы, что даны нам Богом.
За это Всемогущий Бог
Меня от гибели берёг.
273
ВЛАДИМИР НЕКЛЯЕВ
* * *
Простится дуракам и палачам,
Сочтут все жертвы и построят храм.
Но не простится мне, соседу, брату –
За сны, что нам приходят по ночам.
За сказки страшные про старину.
Сосед и брат, мы все идём ко дну,
Словно и не мы, и будто не они –
Народ, что промолчал свою страну.
274
IV. Я ПРИШЕЛ, ЧТОБ ПОБЕДИЛИ ВЫ!
СТРЕМЛЕНИЕ
Пробиться к свету
через стену зла,
как мотыльку к лампаде.
Как водице,
из-под земли пробившись,
стать криницей,
что неманским истокам
кровь дала.
Пробиться, как травинке
сквозь каменья.
Как стебельку,
как правде сквозь молву.
От непонятия –
до разуменья.
И выдохнуть
счастливое:
«Живу!»
275
ВЛАДИМИР НЕКЛЯЕВ
КРОВИНКА-УКРАИНА
В тоске-печали сердце ноет.
В веселье – помнит твою грусть.
О, Украина, пред тобою
И вдалеке я поклонюсь!
А двум сердцам – других не жаль:
О нелюбимых не тоскуют.
И сберегает лишь печаль
Само событье, вещь, поступок.
Когда наотмашь бьют утраты,
Тогда, наперекор судьбе,
Тебя прикусываю, солоноватую,
Словно кровинку на губе.
276
IV. Я ПРИШЕЛ, ЧТОБ ПОБЕДИЛИ ВЫ!
* * *
Путь мой земной – Отчизна!
Ты мне жизнь продлеваешь.
Позади – укоризна.
Впереди – ты сияешь.
Сущность моя – Отчизна!
Благодарствую снова
За дарение присно
Белорусского слова!
Правда моя – Отчизна.
Россказни – от невежды.
Вижу не в разных «измах»
Светлые дни надежды.
Вера моя – Отчизна,
Птице дана и зверю...
Прокричу и на тризне:
– Верую! Верю! Верю!..
Верю в Отчизну.
Верю!
277
ВЛАДИМИР НЕКЛЯЕВ
Я ПРИШЁЛ, ЧТОБ ПОБЕДИЛИ ВЫ!
Мы лежим снопами на токах.
Нас молотит каждый, кто в руках
Держит цеп. И так во все века...
Белорус, спроси у земляка:
Что тебе, поэту, до политики?
Может плахой обернуться критика!
Как вопрос, так и ответ мой прост:
– Я пришёл, чтоб ожила Свобода.
Мы без страха встанем в полный рост,
И воспрянет снова дух народа.
Зря вы ложь за правду принимаете,
Не сносить обману головы!
Чтоб сбылось всё то, о чем мечтаете,
Я пришел, чтоб победили ВЫ!
278
С О Д Е Р Ж А Н И Е
ПРЕДИСЛОВИЕ ПЕРЕВОДЧИКА............................ 193
I. ЗЕМЛЯ МОЯ БЕЛОКРЫЛАЯ................................ 201
РАССВЕТ..................................................................... 203
АНГЕЛ-ХРАНИТЕЛЬ................................................. 204
РОДНОЕ....................................................................... 205
ЗЕМЛЯ МОЯ БЕЛОКРЫЛАЯ.................................... 206
ГОРЕ ЗА ГОРОЙ ......................................................... 207
ГРУСТНАЯ МЕЛОДИЯ.............................................. 208
ГОЛУБИНАЯ ПОЧТА.................................................. 209
БУМАЖНЫЙ ЗМЕЙ ................................................... 210
ПЕРЕЧИТЫВАЯ БОГДАНОВИЧА............................ 212
* * * Не за водой, просто снова.............................. 213
* * * Когда грущу я о весне .................................... 214
ВОРОБЫШЕК............................................................... 215
ЛАСТОЧКА................................................................... 216
II. РЕМИНИСЦЕНЦИИ............................................... 217
ДЫМ............................................................................. 219
ОГОНЬ.......................................................................... 220
СТРОФА ...................................................................... 221
ДОЛГИ.......................................................................... 222
ДЕВЯТЫЙ ПЛАЧ......................................................... 223
НОЧЬ В ХАТЫНИ....................................................... 224
СНЕГА........................................................................... 225
БЛУЖДАЮЩАЯ ЗВЕЗДОЧКА ................................ 226
КОСМОС ..................................................................... 227
ПОСЛЕДНИЙ КОСТЕР............................................... 228
279
ХОДОК........................................................................... 229
* * * Молитвы, клятвы, исповедь, законы............. 231
* * * До Бога – тяжкая дорога................................ 232
ЕВРЕЙСКАЯ МЕЛОДИЯ............................................ 233
* * * Точит без устали моль.................................... 234
* * * Надежда на бессмертье – сумасбродство..... 235
ПОСЛЕДНИЙ СТИХ................................................... 236
III. СОЗВЕЗДИЕ РЫБ.................................................. 237
СОЗВЕЗДИЕ РЫБ......................................................... 239
* * * Небо ночное загадочно................................... 240
* * * Удержи меня, не отпускай.............................. 241
ПРЕД ТОБОЙ................................................................ 242
* * * Ветреным утром.............................................. 243
* * * Вернулась с мороза ко мне ты с утра............ 244
* * * Тем был час и не тем, а потом....................... 245
* * * В очах твоих – сомнения................................ 246
* * * Ты тучкою плыла............................................ 247
* * * На яблонях – сентябрьская роса................... 248
* * * За темной речкою кончался день ................. 249
* * * Клонит сирень к клёну................................... 250
В САДУ НАД РЕКОЙ ................................................. 251
* * * Ночь, играет дьявол на трубе......................... 252
* * * На самом краешке платочка .......................... 253
* * * Колышутся вербы под ветром....................... 254
АРФА............................................................................. 255
* * * Босиком пройдусь по следу........................... 256
ХОРЕИ И ЯМБЫ ......................................................... 257
IV. Я ПРИШЕЛ, ЧТОБ ПОБЕДИЛИ ВЫ!............ 259
* * * Признать себя виновным без вины.............. 261
* * * Вышел – и вздрогнуло поле.......................... 262
280
БРИТВА......................................................................
ОДИН..........................................................................
ПОГОНЯ.....................................................................
СВОБОДА...................................................................
СТРАХ.........................................................................
* * * Сколько их со всех сторон...........................
БЕЛОРУСЫ ...............................................................
ВЕСНА-КРАСНА.......................................................
* * * Как плащаница, бело-красно-белый...........
* * * Когда я выйду из тюрьмы на волю.............
В ТЮРЬМЕ.................................................................
* * * Простится дуракам и палачам....................
* * * СТРЕМЛЕНИЕ.............................................
КРОВИНКА-УКРАИНА............................................
* * * Путь мой земной – Отчизна........................
Я ПРИШЕЛ, ЧТОБ ПОБЕДИЛИ ВЫ!......................
263
264
265
266
267
268
269
270
271
272
273
274
275
276
277
278
281
1/--страниц
Пожаловаться на содержимое документа