close

Вход

Забыли?

вход по аккаунту

Поздравляем победителей первого розыгрыша Рекламной игры;pdf

код для вставкиСкачать
www.assalam.ru
www.islamdag.ru
[email protected]
№18 (382)
15 сентябрь 2013 c.
зул-къагIда 1434 с.
Газета биччала моцIида жаниб 2 нухалъ
ДАГЪИСТАНАЛЪУЛ БУСУРБАБАЗУЛ РУХIИЯБ ЛЪАЙ КЬЕЯЛЪУЛ ГАЗЕТА
НА АВАРСКОМ ЯЗЫКЕ
Ц I О Б Г I АТ I И Д А В, Г У РХ I УЛ ЕВ А Л Л А Г Ь АСУЛ  Ц I А РА Л Д А Л ЪУ Н!
ДугIаялъул къуват бихьанищ
Номералда
руго:
гьум. 4
Лъиде ва сунде ракIги гъун
гьум. 9
РачIа гIелму цIализе
Араб соналъ ЧIикIаса КIудияс (къ.с.)
тIарамагъадисеб мавлидалда гIадамалги
ракIарун гьабуна дугIа. Цо тайпаялда гьеб
квеш букIана, рекIелъ хIунчана: «Бегьилищ бусурбанчияс улкаялъул бетIерасе –
капурчиясе – дугIа гьабизе…?!» – ян абуна.
Дуниялалъул такъсир гьабураб кинигин
гIемерал тIасан кIалъаял гьаруна, хъвана,
бицана интернеталдасан.
автор: ХIалимат МухIаммадова
Гьев гIадазул каламалда жаниб загьириябги
батIиниябги магIна букIунеблъи лъаларел,
гьеб бичIчIичIел чагIаз гIайиб гIунтIизабуна.
Амма цо-цоязда магIу кквезе кIвечIо – гьеб
дугIа тIарамагъадисеб батизе бегьулеблъи
бичIчIун (кIалалъ абичIониги). (Гьебго жо
гьезда бичIчIана «МахIачхъала ТВялъул»
журналист МухIаммадрасул Абакаровас
КIудиясулгун (къ.с.) гьабураб (ахирисеблъун
ккараб) гара-чIвариялдасанги. «КIудияв,
тIаса лъугьа, дур гIемераб заманги
хвезабун, ниж гьанире рачIаралъухъ», –
МухIаммадрасулица гьаридал, КIудияс
(къ.с.) абуна: «КIваричIо, цIакъ лъикI
ккана нуж рачIин. Щайгурелъул, жакъа
мисалалъе нилъ гьадин гIодор чIун гарачIварулел ругониги, метерисеб къоялъ
щиб, кин ккелебали нилъеда лъаларо.
Дун херлъунги вуго, кигIан мехалъ гьанив
хутIилебалиги лъаларо, рачIун лъикI,
рачIун лъикI. ЦIакъ лъикI ккана рачIун», –
абун такрар гьабуна).
8
гьум. 10
МугIрузул гIадатал гIадахъги
росун…
КIудияб Экзаменалъул Къо
ЦIЦIЕ КIАНЦIАРАЛЪУСА КIАНЦIУЛА БУРУТI
Рии байбихьулеб заманалдаса нахъе нилъеда
бихьула гIун бачIунеб гIел ургъаликье ккун,
тIаде балагь бачIараб гIадин. Гьез бицунеб жоги
буго кинабалиго экзамен кьезе кколеблъиялъул. Школа лъугIулел цIалдохъабаз ЕГЭялъул,
институталде лъугьунез экзаменазул. Амма пикру гьабуни, нилъ киналго руго экзамен кьезе
кколел чагIи.
ЦIалдохъанас телефоналдасан ахIулеб буго
учительницаялъухъе:
– ЙорчIами, учительница.
– ВорчIами.
– Дие лъазе бокьун буго ЕГЭялъул багьа.
– Щуазарго гъурущ.
– ЛъикI буго, баркала.
автор: ХIабиб-хIажи ГIисаев,
Шамилхъалаялъул имам
Инна лиллагьи ва инна илайгьи ражигIун. Дица
нилъерго ватIан Дагъистаналда зигара балеб буго.
Учительницагун цIалдохъан рекъон росулел руго
ришватал. Гьелдаса хадуб цIалдохъанасул вахъунев
вуго тохтур ва жиндирго лъавукълъиялъ чIвазехъин
руго анцI-анцI чи, унтарал гIадамал.
Цо чияс мунагь гьабула рокъовги вахчун. Цогидас
мунагь гьабула загьирго, халкъалда цебе. Гьеб
кIиялдаго гьоркьоб кIудияб батIалъи буго.
Дагъистаналде балеб зигара
Босана учительницалъ гьесухъа щуазарго гъурущ.
Щиб гьеб гIарацалда гьабилеб? Базаралдеги ун
гьанги босун лъимадуе кин кьелеб? ХIарамаб
жо кванан гIураб гьан бухIизе бугелъул. Кинай
эбелалда кIолеб жиндирго рекIел тIуллъун кколеб
лъимералда жужахIалъул цIа кваназабизе? Ялъуни
тукадаса ретIел кин босилеб? Гьеб ретIел тIад ретIун
бараб как ва гьабураб дугIа къабуллъуларелъул.
Машинаялде жанибе гьеб гIарцухъ бензин тIун
сапаралде кин вахъинев? Нагагь авария ккани
щиб абилеб Аллагьасда? Диналъул вацал, щибха
гьабилеб гьагъаб щуазарго гъурщида? ГьедигIан
нахъегIанаб, къадараб пиша гIакълуги лъайги бугел
гIадамаз гьабизе ккани, щиб балагь бачIун бугеб?
Гьекъезе камунищ, квине тIагIунищ?
7
ГАЗ Е ТА Л ЪУЛ А Д А Б Т ЕЗ Е Х I А РА М А Б Б У ГО, Г Ь Е Л Д А А Я ТА Л Г И Х I А Д И СА Л Г И Р У ГО
2
Жиндиего бокьараб диналъул вацасе бокьичIесул иман камиллъуларо. (ХIадис)
www.assalam.ru
№ 18, сентябрь 2013
ХIежалде унезул халгьаби
байбихьана Сахлъи цIуниялъул
министерствоялъ
Аль-РТВ – бусурбабазул телеканал
идарабазда гьезул сахлъиялъул
мухIканго хал-шал гьабула ва
заманалда кумек гьабиялъул мурадалда
унтаби тIатинарула. Ункъо батIияб
компонент гъорлъ бугеб Менцевакс
ACYW вакцина гьабула, прививка
гьабуралдаса 10 сон гьоркьоб арал
гIадамазе дифтериялде данде уколги
гьабула. ХIинкъи бугезул къокъаялде
гъорлъе унезе, ай хроническиял унтаби
ругезе чара гьечIого гриппалде данде
прививкаги гьабула.
Сапаралъ рахъинелде хIажизабазухъе
кьола вакцина гьабиялъул
хIакъалъулъ баянал тIад хъвараб
халкъазда гьоркьосеб сертификат.
Ингилис мацIалда гьелда тIад хъван
букIуна киналго прививкабазул
цIарал. Гьелде тIадеги, хIажизабазул
нухда ругел Избербашалда,
Дербенталда ва МухIарамкенталда
хIажатазе хехаб кумек гьабиялъул
мурадалда медицинаялъул пунктал
гIуцIизеги ракIалда буго.
ХIажизаби рокъоре тIадруссун
хадуб, хасго гьезул нухда вабаъ
тIибитIарал бакIал рукIун ратани,
щуго къоялъ гьезул сахлъиялъул
халгьабизеги буго. Гьелъие гIоло
хасал анализал кьезаризе ракIалда
буго. ЦIа-кан бахарал ва черхалда
гъаргъар балеб бугилан гIарзахъдилел
хIажизабазулги бидул анализал
гьаризе руго: рокъоре щун хадуб
кIиго сордо-къоялъ гьелги медиказул
берзукь рукIине ккола.
ХIежалде ине заман тIаде
щвелалде рукIинесел хIажизабазул
сахлъиялъул халгьаби тIобитIулеб
буго ДРялъул Сахлъи цIуниялъул
минстерствоялъин бицана Динияб
идараялъул пресс-хъулухъалда.
Рахунел унтаби тIиритIарал
(масала, малярия ва вабаъ) улкаби
хIажизабаз нахъа тезе кколеблъи
ва автотранспорталда Маккаялде
унел хIажизабазул сахлъиялъе
ккезе бегьулеб заралги хIисабалде
босун, ДРялъул Сахлъи цIуниялъул
миниcтерствоялъ санайилго малъула
хIежалде самолеталда рекIун айилан.
СагIудиязул ГIарабиязул
къираллъиялъул тIалабалда
рекъон, киналго хIажизабазе чара
гьечIого менингиталде дандечIолеб
Менцевакс ACYW вакцинаялъул
укол гьабизе тIадаб буго. Гьелдаго
цадахъ, гриппалде дандеги дару
гьабизе ккола. 2013 соналдаса
байбихьун СагIудиязул ГIарабиязул
къираллъиялъул Сахлъи цIуниялъул
министерствоялъ Дунялалъул сахлъи
цIуниялъул гIуцIиялда лъазабуна
цIияб бахунеб унтиялъ 11 чи
унтанилан ва гьезда гьоркьоса 9 чи
хванилан.
2013 соналда хIажизаби
медицинаялъул кумекалдалъун
хьезариялъул мурадалда ДРялъул
Сахлъи цIуниялъул министерствоялъ
хасал тадбирал хIадурана.
Республикаялъул медицинаялъул
ЦIИЯЛ ХАРБАЛ
зул-къагIда 1434 c.
КIазал чIван школалде хьвадизе ихтияр кьуна
Дагъистаналъул хIукуматалъ
цIалдохъабазул парталалъул
хIакъалъулъ малъа-хъваял хIадурана.
Гьезда рекъон, школалде ясал ботIрода
кIазалги чIван хьвадизе бегьула.
Гьединаб баян кьуна республикаялъул
Лъай кьеялъул министерствоялъул
вакилас.
«ДРялъул президент Рамазан
ГIабдулатIиповас Дагъистаналъул
дизайнеразе тIадкъай кьун букIана
киназего цогояб, амма миллияб
чIва гъорлъ бугеб цIалдохъабазул
парталалъул сипатал ургъеян. Гьединаб
чIвалъун лъугьана ботIрода чIвалеб
кIаз», – ан абуна гьес.
Бусурбабазе ва бусурбабазул
хIакъалъулъ бицунеб тIоцебесеб
федералияб телеканал хIалтIизе
байбихьана Россиялда. Гьеб хIалтIизе
буго спутникалъул ва кабелалъул
кумекалдалъун. Гьелъухъ балагьизе
бегьула Интернеталдасанги. Гьединал
баянал кьуна Россиялъул Динияб
идараялъул Европаялъулаб бутIаялъул
пресс-хъулухъалъ.
Телеканалалъе бакI батана www.
al-rtv.ru доменалда. Гьелдасан
рихьизаризе руго Россиялъул
бусурбабазул гIумруялъул, исламалъул
улкабазде гьарурал сапаразул,
диниял ва маданиябгун рухIияб
нахърателалъул хIакъалъулъ баянал
кьолел макъалабигун репортажал.
Рихьизаризе руго исламалъул
тарихалдаса, художествиялгун
документалиял фильмал, гьединго
гIуцIизе руго диниял церехъабазулгун
гара-чIвариял, исламиял
хIаракатчагIазулгун гьарурал бахIсал.
ХIалтIул аслиял мурадазда гьоркьоб
Аль-РТВ телеканалалъул нухмалъулез
рехсолеб буго исламияб бичIчIи
кьей, тарихалъулгун лъай-хъвай
гьаби, моралиябгун эстетикияб ва
ватIан бокьиялъул тарбия кьей. Гьеб
кинабго миллияб маданияталъул
кьучIалда ва жамагIат цолъизабиялъул
мурадалда гIуцIулеб бугилан абулеб
буго гьез. Исламияб умматалъул
хIакъалъулъ хIакъаб баян кьеялъ
ва гьелда церечIарал масъалабазда
тIасан бахIсал тIоритIиялъ, бегIерал
суалаздасан машгьурал гIалимазулгун,
политикиялгун ва къадруял
жамагIатчагIигун рагьараб гара-чIвари
гIуцIиялъ миллиялгун хъизаналъулал
гIадатал машгьурлъизариялъе
квербакъиялде хьул буго Аль-РТВялъул
редакциялъул.
Аль-РТВ телеканалалъул бетIерав
редакторлъун ва гьеб гIуцIаразул
цоявлъун ккола машгьурав журналист
Рустам ГIарифжанов. Телеканалалъул
редакциялъ гIуцIун буго ЖамгIияб
советги. Гьелда гъорлъ руго
Россиялъул бусурбабазул гIуцIабазул
вакилзаби.
Сириялдаса гочунезул къадар
цIикIкIана
Ахираб заманалда рагъулаб ахIвалхIал букIиналда бан, Сириялда
мадугьалихъ ругел, ай гьелъулгун
гIорхъицоял пачалихъазде гочунел
руго аза-азар гIадамал. ООНалъул
гочунел чагIазул тIалаб гьабулеб
отделалъул вакил Дана Сулейманица
бицухъе, Ливаналде Сириялдаса гочун
вуго 700 азаргоялдасаги цIикIкIун
чи. Гьадингоги лъикI гьечIеб ахIвалхIал Сириялда жегиги хашлъани
гьениса сверухъ ругел пачалихъазде
гочунезул къадар чанго нухалда
цIикIкIине бегьулин абулеб буго гьес.
«Сириялдаса цоги бакIазде гочунел
киналго чагIазе кумек гьабизе
кIоларо ООНалда. Гьелда аскIор ругел
пачалихъал гIисинал рукIиналда бан,
гIемерал гIадамал жидер ракьалде
рачIин бакIлъизе буго гьезие.
Кинабниги Сириялдаса къватIиве
лъутун вуго кIиго миллион чи. Гьезда
гьоркьоса 717 азарго чи – Ливаналде,
514 азарго чи – Иорданиялде ва 460
азарго чи – Турциялде.
СагIудиязул полициялда – руччаби
СагIудиязул ГIарабиялъул динияб
полициялъул мухъилъе къабул
гьарулел руго руччабиги. Гьеб
идараялъе нухмалъи гьабулев
ГIабдула ЛатIиф Аш-Шейхица
бицана СагIудиязул ГIарабиялъул
тIалъиялъ полициялъул мухъилъе
руччаби роси лъикIаб ишлъун
рикIкIанин. «Руччабазул кумекалде
хIажалъи ккараб заман гIемер
букIуна нижер. Чанги лъугьабахъин букIуна руччабазда хурхараб
ва бихьиназ гьабизе рекъечIеб.
Гьединлъидал, нижеца хIукму
гьабуна полициялде руччабиги
рачине. Аслияб къагIидаялда
гьел хIалтIизе руго ясазул
школазда, руччабазул тукабазда ва
больницабазда», – ян абуна гьес.
Миланалда МухIаммадал гIемер руго
Миланалъул Даран-базаралъулаб
палатаялъ гьарурал цIех-рехазда
рекъон, гьеб шагьаралда даранбазар гьабулел гIемерисезда
цIар буго МухIаммад. Гьезухъе
щварал баяназда рекъон, 2012
соналда Миланалъул компаниязе
нухмалъи гьабулеб букIун буго
1595 МухIаммадин цIар бугез.
Гьебго заманалда Италиялда
бищунго машгьураблъун рикIкIунеб
Жузеппе абулеб цIар бугел чагIазул
нухмалъиялда гъоркь букIун
буго 1383 компания. Лъабабилеб
бакIалда буго Маркъо абулеб цIар
бугел чагIаз нухмалъи гьабулеб
компанияби. Гьезул къадар буго
1131.

Учредитель
Благотворительный фонд "Путь"
Газета печатается с согласования и одобрения
Духовного управления мусульман Дагестана
Редакциялъул совет
АхIмад-хIажи ГIАБДУЛАЕВ
ХIабиб-хIажи МАМАТХАНОВ
Магьди-хIажи МУТАГIИЛОВ
БетIерав редактор
Заурбек (ГIабдуллагь) ЯИКБАЕВ
Редактор
ГIабдуллагь-хIажи МУХIАММАДОВ
Къанунияв редактор
ХIабиб ХIАЖИГIАЛИЕВ
Корреспондентал
МухIаммад МУХIАМАДОВ
Исрапил МУХIУМАЕВ
Компьютералъул гIуцIи
ГIиса ГIУМАРОВ
Гульнара ГIАБДУЛАЕВА
МухIаммад МУСАЕВ
Литературияв редактор
ХIабиб МУХIАММАДОВ
Менеджер
ГIабдулсабир АХIМАДОВ
При перепечатке ссылка обязательна
Газета набрана и сверстана на компьютерной базе
«Ас-салам»
Газета зарегистрирована Федеральной службой по
надзору в сфере связи, информационных технологий и
массовых коммуникаций.
Свидетельство о регистрации ПИ № ФС 77-42079
от 24 сентября 2010 г. Индекс 51329.
Тираж 27 600 экз.
Заказ №2332
Отпечатано в филиале ГУП МО «КТ»
«Мытищинская типография» по адресу:
141009, Московская область,
г. Мытищи, ул. Колонцова, 17/2.
Сдано в печать 16 сентября 2013 г. в 10:30
Редакциялъул адрес:
367015 ДР, МахIачхъала шагьар,
Аскерхановасул цIаралда бугеб къватI, 13а
Телефон: 51-85-22. Реклама: 93-22-00.
E-mail: [email protected], web: www.assalam.ru
Макъалабазда рехсарал хIужжабазул, тарихазул ва цогидалги баяназул жаваб авторас кьола
ГАЗ Е ТА Л ЪУЛ А Д А Б Т ЕЗ Е Х I А РА М А Б Б У ГО, Г Ь Е Л Д А А Я ТА Л Г И Х I А Д И СА Л Г И Р У ГО
ГIадамазда гьоркьоб маслахIат гьабиялъе гIоло, лъикIалдалъун гьереси бицарав гьерсихъан гуро. (ХIадис)
НУЖЕР КАГЪТАЛ
Тавбу гьабизин
www.assalam.ru
№ 18, сентябрь 2013
зул-къагIда 1434 c.
3
Баракаталъул кунчIи
 АСАРАЛ
АВАРАГАСУЛ 
ХIурматиял бусурбаби! Арал
къоязда нилъехъе бачIараб
рохел буго цересел нилъер
умумул урхъун рукIараб
талихI. ТIокIабги щибха
букIинеб инсанасе рохел,
халкъалъулго хирияв
аварагасул  асарал бералда
рихьизе щвеялдасаги кIудияб!
Гьелде тIадеги, гьеб хирияб
рас БетIергьанас нилъехъ
тана, гьебги буго бицун
рагIалде бахъунареб рохел ва
байрам.
автор: ГIабдуллагь-хIажи
МухIаммадов
Дир пикруялда, нилъер
щивасе рекъола тIоцебе
тавбу гьабизе, мунагь-хатIа
камурав чиги вукIунарелъул.
БетIергьанас гьединаб
кIудияб нигIмат нилъее
насиб гьабидал рекъоларищ
нилъеда цере арал мунагьазда
унго-унгоги ракI бухIун тавбу
гьабизе, гъалатIал рацIцIине,
налъаби рецIизе, къварид
гьарураздаса тIаса лъугьин
гьаризе.
Тавбуялъул хиралъиги
гIемер бицунеб жо бугониги
цо дагьабгIаги рехсей
гьабичIогоги гIеларо. ХIисаб
гьабеха, диналъул вацал,
кинав чияс тIаса лъугьун
толеб жиндие гьабураб
заралалдаса, гIицго тIаса
лъугьин гьариялдалъун,
гьелде тIадеги гьелъухъ
кIудияб даражаги, хIатта
валиясул макъамги тIаде
жубалев чи вукIунищ? Кинаб
къанун бугеб дунялалда
цо чи ккараб такъсиралъе
мукIурлъун хадув, гьев
щибго тамихI гьабичIого
виччан толев. Гьаб дунял
гIаламги бижарав гьенир
нилъги рижарав, нилъее
ризкъи кьолев, нилъ
цIунулев, нилъеда кутакалда
гурхIулев Аллагьасул буго
гьединаб рахIмат Жиндирго
лагъзадерие.
Гьелде тIадеги, БетIергьан
вохулевцин вуго нилъеца
тавбу гьабиялдалъун. Хирияб
хIадисалда буго: «Жиндир
лагъасул тавбуялдаса Аллагь
вохула цо чиго сверун гьечIеб,
жиндир хIинкъи цIикIкIараб
ракьалда рещтIарав
нухлуласдасаги, жинда цадахъ
хIайванги бугеб тIад квентIех, лъим бухьараб. Гьенив
гIодов чIаралъув жив кьжунги
ккун аскIосан хIайван
билун унги батун, кигIан
балагьаниги гьебги батичIого,
вакъуцагун къечалъ хIалги
гьабун хвезегIаги вегун
лъикIинги ккун, берал
къанщун ворчIилалде аскIоб
жиндир хIайван батарав гьев
чиясдасаги вохула БетIергьан
лагъасул тавбуялдаса», – ян.
Балагьеха, вацал, гьев чиясул
кинаб рохел букIинареб,
хвезейин гурищ гьев вегун
вукIарав. Гьелдасаги вохулила
БетIергьан Аллагь нилъер
тавбуялдаса. Аллагьас
тавпикъ кьеги нилъее гьедин
Халикъ вохизавизе! Амин.
Дагъистаналда цониги чи хутIун
ватиларо свалат-салам лъеяв аварагасул асараз рекIее гIажаибаб асар
гьабичIев. Гьеб асар буго бицине лъалареб, амма жив-живасда
бичIчIулеб. Гьединго, цониги чи
хутIун ватиларо жиндица гIамал
лъикIлъизабизе ният гьабичIев.
Гьел талихIалъул бакъ кунчIарал
къоялги сардалги зияраталдаго
тIамизе рес щвеялъухъ хасаб щукру
гьабила ТIадегIанав Аллагьасе ,
иншаАллагь. Гьеб анкьида жаниб
дие Аллагьас  иргадулаб нухалъ
рагьана диналъул тIагIамалъул
каву, чорхолъе бачIана букIинчIеб
къуват, кIочана дирго гIемерал сонал рукIин ва гIумруялъго гьений
йикIине хIадурай йикIана. Амма
цогидазул ниятги, хIаракатги,
хIадурлъиги жеги цIакъаб букIана.
автор: ГIайшат НурмухIаммадова
Хасго руччаби руго жидер психикаги
загIипал, ракIги тIеренал, дагьаб
жоялдаса роххулел, дагьаб жоялдаса
пашманлъулел чагIи. Сордо-къоялъ
иргаялда чIезе кканиги, бакъалъ
рухIаниги, ракъун-къечон хутIаниги,
асаразде аскIоре гIагарлъулелъул
магIу чвахуларей чIужугIадан цIакъ
къанагIат йикIана. МоцI бачIел лъимал
кодор ккураздаса рахъарал нусго
сон барай кIододе щвезегIан гьение
ячIинчIей чIужугIадан хутIун ятиларо.
Гьезда гьоркьор вализабиги гIезегIан
рукIун ратила, иншаАллагь, гьениб
гьабураб дугIаги къабуллъиялде хьул
буго.
Гьел асаразул хIакъалъулъ бицунаро,
гьеб бичIчIизе ккола, гьеб чорхолъ
бессизе ккола, гьелъ ракI сорозабизе
ккола. Зиярат къабуллъиялъул
гIаламатлъун ккола, гьенире инелде
цебе букIараб шаргIалде данде
кколареб гIамал тей, масала, черх
бахчи, гъибат-бугьтан тей, чIухIи,
гIамал кIодолъи тей, как-кIал мухIкан
гьаби. Амма цо-цо щаклъизе бачIуна,
щайгурелъул, жидехъе гъеж-бох
бахчизе кьурал ретIунел жал цо-цояз
зияраталде щвелалдего гIодоре ран
ратиялъ.
Киналго цадахъ вализаби лъугьинаро,
гьединлъидал дагь-дагьккун нилъер
руччабаз шаргIияб нух махх гIадин
кквезе букIиналде хьул буго,
гIемерисезда релълъинчIого дагьал
рукIунаро, иншаАллагь. Зияраталъ
рачIарал унтаразги, загIипазги,
гьитIиназги, кIудиязги, хасго
Аллагьасукьа  хIинкъарал, берцинго
ретIа-къарал, гьитIинго иман рекIелъе
ккарал гIолохъанал ясазги чвахулаго
магIугун гьабураб дугIа къабуллъила.
КIиябго рукъалъул мурадалде
щваги Дагъистаналъул исламияб
университеталъул мугIалиматалги
мутагIилзабиги, зиярат лъугIизегIан
хIалхьи гьабичIого, квен-макьуялъул
хал гьабичIого сардал-къояз руччабазда
гьоркьоб низам гьабизе, гьезие вагIзахабар гьабизе рахъун чIарал. Зиярат
байбихьилалде гIемерал ругин кколел
рукIарал 120 яс, ралъдалъе реххараб
чIимих гIадин тIагIана гьенир
тIоцебесеб къоялъго. Киб гIанкъари
бихьаниги, кир унтарал рихьаниги,
кир загIипал рихьаниги, гьенир
ратулаан гьел. Сабруялде ахIи рекIее
гIечIел цо-цоял гьезде рагъана, хIатта
цоялда кьабурайцин ккана. Амма гьез
кинабго гьимун къабул гьабуна. Бищун
захIматаб бакIалда битIараб салават
гьезие букIана лъикIаб дарулъун.
Каранда хахулел лъималги рокъор тун
рачIана Гъизляралдаса МухIамадова
Зайнаб, Селимова Хадижат,
МахIачхъалаялдаса ГIалихIажиева
ПатIимат. Кинабгоги лъугIун, кисакибего рищни-къулги бакIарун
рокъоре инехъин рукIарал киналго
ясал Аллагьас  рачана зияраталъул
ахир бихьизе гьел къиматал асарал
ругеб бакIалде. Гьениб кумек гьабизе
бокьарал гIемерал рукIана, амма
Аллагьас  ахIун гьел ратана.
Дагъистаналъул тарихалда жиб
букIинчIеб ва хадубккун букIинги
щакаб бугеб талихIаб лъугьабахъиналъулъ гьитIинабго гIетIул
горо гиризабизе щвеялдаса роххарал
гьезул гьурмазда иманалъул кунчIигун
жубараб гьими букIана, бадисайин
абуни Аллагьасукьа  хIинкъиялъул
магIу чвахулеб букIана. Гьединал ясаз
цIейги Дагъистан!
АбичIого гIоларо, Аллагьасе  гIоло
гьенире рачIарал гIолохъабазул
хIакъалъулъги. Дир кIалдиб рухI
бугебгIан заманалъ дица дугIа гьабизе
буго гьезие, гьезул гьунаралъул
бицун дихъа бажаруларо. Цоги жо
бицинчIого, коляскаялда унтарал
руччаби раччана гьез, хIажатазе
кумек гьабуна, жиндир эбелалда,
яцалда малъулеб гIадин, зияраталъул
адабал малъулел рукIана. Гьардарал
гурищ гьезул эбел-эмен, гьединал
иман бугел васал жидер ругел, гIумру
халалъаги гьезие. Гьединал васаз цIеги
Дагъистан!
Я дир Аллагь! Дуца гьеб зиярат
сабаблъун ккезабе киназулго рекIелъ
иман щула гьабиялъе, гIамал
лъикIлъизабиялъе, цоцазулъ рокьимахIабат цIикIкIинабиялъе, рагъкьал, питна-балагьалдаса цIуниялъе,
киназулго рекIел мурадал тIураялъе,
бахчулеб букIараз черх бахчиялъе,
балареб букIараз как баялъе,
киназдаго хвезе рукIин лъаялъе ва
гьеб къойида жаниб къого нухалъниги
ракIалде щвезабиялъе.
Киназего къимат щуйилаб буго
 АСАРАЗЕ ХЪУЛУХЪАЛЪЕ РАХЪУН ЧIАРАЛ УНСОКОЛО РАЙОНАЛЪУЛ ГIОЛОХЪАБАЗЕ
АВАРАГАСУЛ 

ГЬЕЗУЛ НУХМАЛЪУЛЕЗ БАРКАЛА КЬОЛЕБ БУГО
Чангияз абула гьанже гIолилал
ГIоркьилал ругилан гIайибал чIвала.
Амма бакIги ккедал, къоги бачIиндал,
МугъчIвазе бегьулел гIемерал руго.
БатIаго рехсечIин гIайиб гьабуге,
Росдал цIар рехсечIин квешги бихьуге.
Гьенир гIахьаллъарал тIолго гIолилал,
Киназего къимат щуйилаб буго.
РакIал паналъулеб рохел бачIиндал,
КIанцIун цере арал, дандчIвай гьабурал.
Гьаваялда ругел гIодор щвелалде
Щулалъи кквеялъе гъоркьчIел гьабурал.
Киналго гIолилал вацал гIадинан
ЧIагояб сангарлъун нуж гьенир чIана,
Рохалил гьеб тадбир берцинго ине,
Нужер чIаголъиялъ рази гьаруна.
БахIарчиял васал, нужей баркала,
Ккараб къо борхана хIалги жанги кьун,
Ракъидал кваначIел, къечон – лъим тарал,
Свакан тараниги хIал лъазе течIел.
Гьаракь цIурмил васаз ахIараб назму,
РакIал хIайранлъана гьалбадерилцин,
Гьоркьоса къотIичIеб мавлидул гьаракь,
Баркала нужее, я гIолохъаби.
ГАЗ Е ТА Л ЪУЛ А Д А Б Т ЕЗ Е Х I А РА М А Б Б У ГО, Г Ь Е Л Д А А Я ТА Л Г И Х I А Д И СА Л Г И Р У ГО
4
Валлагьги иман лъоларо жиндир зарал щвеялдаса мадугьал хIалхьун гьечIев чияс. (ХIадис)
www.assalam.ru
№ 18, сентябрь 2013
ПИКРУ
зул-къагIда 1434 c.
Лъиде ва сунде ракIги гъун
РухIиял унтаби ва дару
ТАВБУ ГЬАБЕ, ГЬУДУЛ, ГЬАБУРАЛДАСА
Берцинаб гIамал-хасият – гьеб
буго мурсалиназул сайид, Бичасул аварагасул  букIараб сипат.
Сиддикъуназул гIамалазул бищун
хириябги гьеб буго. Диналъул
бащалъиги ккола гьеб. Дайламияс Анасидасан (р.гI.) бицараб
хIадисалда бачIана: «Берцинаб
гIамал-хасият диналъул бащалъи буго». Аллагьасдаса 
хIинкъаразул напсалде данде
къеркьеялъул хIассилги гьеб буго.
Сулукалъул агьлуялъул гъветIалъ
кьолеб пихъги гьеб буго.
автор: ХIабиб ХIажигIалиев
Квешаб тIабигIат – бетIергьанчи
чIвалеб загьруяб борохь буго.
Халкъалъул БетIергьанасдаса 
лагъ рикIкIад гьавулеб чороклъи
буго гьеб. МалгIун-щайтIаналъул
чотIролъ инсан ххолеб хасиятги буго
гьеб. РекIелъа жужахIалъул цIадабе
рагьараб нуцIаги буго гьеб.
Квешаб тIабигIат буго рухIияб
рекIел унти. Аллагьасул 
разилъиялда гъоркь абадияб гIумру
гьаби хвезабулеб унти буго гьеб.
ГIицIго черхалъул, заманалъул
гIумру хвезаби гурони гьабуларел
къаркъалаялъул унтаби гьелда
аскIор цIакъго гьитIинал жаллъун
ккола. Бугониги, черхалъул унтаби
сах гьари, гьелде кIвар кьолеб
тIиб гIелму лъазаби беццараб буго
шаргIалъ. Гьеб буго кIудияб кири
щолеб жо. Унтарав чиясеги жиндир
даражаялда рекъон, тохтурасухъе
ине бихьизабун буго. Унти ва щибаб
унтуе дару бижарав Аллагь  вуго.
Абу Дардаица бицана аварагас
 абунин: «Аллагьас  рещтIана
унтиги даруги. Щибаб унтуе даруги
бижана».
Гьаб заманалда тIибалъул гIелму
цебетIун буго. ГIемерал унтаби
гIадамазда гъорлъа тIубанго
тIагIинарун руго. Цебе ракIалдецин
кколеб букIинчIел сах гьариялъул
къагIидаби ургъун руго. ПалхIассил,
тIубараб кIвар кьун буго гьеб
ишалде. Гьеб лъикI буго. Гьеб
кинабгоги буго инсанасул 70-80
сонил гIумру унтабаздаса гIицI
гьабиялъе гьабулеб жо.
РекIел, рухIиял унтабиян абуни ккола
ахираталда абадияб гIумруялъе
даимго зарал гьабулел жал. Гьездаса
живго сах гьавиялдеги инсанас
кIвар кьезе ккола тIоцебеселде
кьолелдаса гIемерго цIикIкIун.
Гьелде кIвар кьезе ккеялъул бицун
рещтIарал руго Аллагьас  тIахьал.
Киналго аварагзаби халкъалъухъе
ритIарал руго халкъ, рекIел рухIиял
унтабаздаса, ай квешаб гIамалалдаса
рацIцIад гьариялъе. Гьезул рекIел
бухIиги щулияб къасдги гьелде
буссараб букIана. Къиямасеб къо
щвезегIан Аллагьасул  ахIи тIагIине
гьечIо. Аварагзабазул хатам Бичасул
расул  накълулъун хадубги гьеб
ахIи гьоркьоб къотIичIо. Гьесул
ирсилал руго гьесго гIадин гIадамал
квешалдаса руссинарулел, лъикIалде
гьесизарулел. Аварагас  жидее
ирсалъе тараб, рухIиял унтабаздаса
гIадамал сах гьариялъул иш, цевесес
хадусесухъе кьун хIалтIизарулел.
Аллагьасе  рецц буго унти бихьун
дару жинца кьурав! Аллагьасе  рецц
буго черхалъул унтаби сах гьаризе
тохтурзаби кьурав! Аллагьасе  рецц
буго рухIиял унтаби сах гьаризе
устарзаби кьурав!
Ана иргадулаб соналъул рамазан
моцI. Аллагьас  киназулго ккурал
кIалалги, рахъарал сахIалги, гьабураб лъикIаб гIамалги къабул гьабун батаги. Гьабизе ният букIараб,
борчIун ккарабги гьабураблъун
хъван батаги. ТIадеялъулги сахлъиялда, гьоркьоса чи камичIого, гьеб
дандчIвазеги шаргIалъул парзал
тIоритIизеги нилъее тавпикъ
кьеги. Аллагьасе  рецц буго,
соналдаса-соналде лъикIлъулеб
буго диналдехун бугеб рокьиги
бербалагьиги. Цере-цересел саназ
гIадин рихьичIо росабалъ сигарет
бухIулелги, хIарамаб пиша – жа
гьекъеялда данделъаралги.
автор: Жаватхан ГIабдурахIимов,
КIуяда росу.
рагIулебги буго исламалъул. Жаниса
гIебеде гьеб чIунтизабизе камулел
гьечIониги, загьиралда гьукъараб
бакI гьечIо. ГIурусазул шагьараздацин
руго мажгиталги, ратула мадрасабиги.
Гьанже лъачIин абизе чиясе ресго
хутIун бугищ? ТIубараб моцIалъ
кIалги ккун, Аллагьасе  гIолоян
ниятги гьабун, ракъи-къечги
хIехьон, гIакъуба-къварилъиги
баччун, гъолъухъ Аллагьас  жиндие
кьолеб ажру-кири хвезабулев чиясда
щибиланха абилеб.
Цо пуланав чияс духъе кьуни
гамачIги, лъини-квартIаги, хIарщ
гьабизе ракьги, ялъуни цементсалиги, гьелъухъ жиндие къед байин,
мухьги хIалтIи лъугIун хадуб кьелин
къотIиги гьабун, гьелде тIадеги
берцинго, мухIканго ракIбатун
жиндирго жаналда, черхалда берги
щун, ракIги чIун, жакъа-метер хвел
тIаде бачIинарин, гIумруги цебе
бугин ватизе бегьулин. Амма гIумруги
бихьарав, гIакъуба-къварилъиги
лъарав, рагъул заманги бихьарав,
ракъи-къечги лъарав, лъималазул
лъималазулги кIудияв эменлъунги
вахъарав, ботIрол-магжил расги
хъахIлъарав, рарал соназ гьурмал
тIомги сокIкIарав, радал берцинго
вилълъине кIвани къадеялде лугбал
сородизе лъугьунев херав чиясги жа
гьекъолеб бугони, гьечIищха сурукъаб
пиша?
Балагье, гIин тIаме, калам гьабизин,
КантIи гьечIез пикру гьабуларищан.
Балагь бачIаниги, гIузру кканиги
ГIей гьабуларезда бичIчIуларищан?
БотIрол расал хъахIлъун санал аниги,
Амру рехун тарал, тавбу кIочарал.
Аллагь вукIин лъалел, хIинкъи лъаларел,
Лъаялъ рехун тарал рорчIуларищан?
РекIел гъафлаталда гIолохъанлъи ин,
ГIоларел хераца хивал гьабун лъикI.
Херлъиялъ гьурмада сукIелал лъедал,
Лъиде, сунде ракIгъун ругел кепалда?
Дица херлъиялъул хъатир гьабула,
ХъахIал расазулги хIурмат гьабула.
ХIайваналда релълъун, гьой гIадин гурун
Херав чи вихьидал вуцIцIун кин чIелев?
Дие, сонал арав херав чиясул,
Чагъир гьекъон вихьи рекIей гIоларо.
ГIолохъабазда гъорлъ кечI-бакъаналда
ГIодор рукIун чIейги гIадго букIуна.
ГIадлу низамалда гIакълу малъулел,
Рекъола хараби хиял гьабидал.
Хаба-чIабаралда, насихIаталда,
Наслаби куцайги берцин бихьула.
Кинабго хисараб гьаб дунялалда
Харабазул гIакълу къваригIун бугин.
Хвалица мугъ реххун мун гъоркь толарин,
Тавбу гьабе, гьудул, гьабуралдаса.
Амма xIop букIараб бакIалда
хIари камуларин абулелъул, цоцо камулел гьечIо кIалбиччаялъул
гIидалъул къо мехтелалдалъун кIодо
гьабулелги. Гьебжоялъул магIна дида
дол коммунистазул заманалдаги
бичIчIулароан, гьанжени киб гурин
бичIчIулеб. Рагьун диналде данде
балеб рагъ букIаниги, рукIана
доб заманалда как балелги кIал
кколелги. Аллагьасе  рецц буго,
гьединаз цIунана ва нилъехъе
щвана аслуялдаса жиб хисичIеб
бацIцIадаб ислам. Аллагьас  абун
бугелъулха: «Дица рещтIана ва
цIунизеги буго Къуръан», – абун.
Аллагьасда  данде къеркьон
бергьунев ккелищха Аллагьас 
бижараб махлукъаталъулъ. Дол
цересел соназ, дир лъимерлъуда,
цо гIадат билълъараблъун букIана
кIалбиччаялъул гIидалъул къоялъ жа
гьекъей. Гьебгиха, кIал ккуразгицин.
Гьелдалъун кколаан тунка-гIусиял,
хIатта чи чIварабцин. Абизе бегьила
гьеб кинабго лъангутIиялдалъун
букIун батизеги бегьулин доб
заманалдайин. Гьанже щибха бугеб?
Бокьаралъуб бицунебги, бихьулебги,
гьабурабгIан цIикIкIинеги гьабилин
абун, дуца лъиниялъ бикIун,
жоноца буцIун, гамачIги къачIан,
досул цемент-салиги багъарун, бана
берцинаб рукъ. Ана моцIги, цинги
долъухъ дос дуе мухь кьелалде
дуца доб биххани щибха ккелеб?
ТIоцебесеб иргаялда, долъухъ мухь
дуе щвеларо, бихьараб гIакъуба,
дур хIалтIи-квали ккела гIадада.
КIиабилеб, дуца досул хвезабураб
сали-цементалъухъ яги ракьалъухъ
дуца досда тIаса лъугьинги гьаризе
ккела, ялъуни доб аслуялда букIараб
хIалалъ досул сурсат досда цебе лъезе
ккела. Гьеб хIалалъулъ дурго кодоб
букIарабги хвела. Гьанже Аллагьас
 дуе кьураб хIалалаб нигIматги
кванан, кIалги ккун, ракъи-къечги
хIехьон, сахаб моцIалъги хьвадун,
цинги хIарамалда гIидалъул къоги
тIамун, дуе щибха хутIараб? Дуе
хутIана ракъиги, къечги, гьелде
тIаде Аллагьсул  ццим бахъинги.
Мунги релълъуна Якубовичасул
хIаялда лъикIаланго очкабиги щун,
тIарамагъада банкрот бачIарав
чиясда. Аллагьас  цIунаги гьелдаса.
ГIолохъанчини, нилъеца абила,
Халкъалъул аби буго, жиндир
гIумруялда жаниб щивав чияс гъветIги
чIезе кколин, васги гIезавизе кколин
ва ригьги базе кколин. Гьелъул магIна
кколаро, кинаб букIаниги ригьги,
кинав вукIаниги васги, сундул
букIаниги гъветIги абураб. Гьаб щибаб
цоялъул букIине ккола пайдаги
магIнаги цогидазе. Гьаб паналъулеб
дунялалда нилъеца бала щивас
ригь, гьебги берцин гьабун къачIала.
Аллагьас  наслулъун кьуни гIезавула
васги, гьевги хIалкIун нилъедасаго
лъикIав. Цинги гьветI чIечIого чи
вукIуневго ватиларо, гьебги лъикIаб
тIагIамаб пихъил. Гьаб кинабго
пиша гьабун нахъе тарасе бараб
ригьалъулги, чIараб гъветIалъулги
гьелдаса цогидаз пайда босулеб
бугебгIан мехалъ гъов хварасеги буго
пайда. Амма гIезавун тарав гIелмуги
бугев, гIелмуялда рекъараб гIамалги
бугев васасулин абуни, ахираталъеги
буго жиб лъугIиго гьечIеб пайдаги
баракат-хайирги.
Аллагьас  нилъ киналго
гьареги гьединал пайдаял васал
гIезарулеллъун, жиндие вас
гьечIевги ругезе мисалиявлъун.
Дора ахираталъул абадияб рокъор
рорхатал минаби нилъее ратизе
гьелда рекъолел гIамал гьабулеллъун.
Аллагьас  нилъер мацIги ракIги
ругьун гьабеги алжаналъур
гъутIби чIолел, абизеги бигьаял:
СубхIаналлагь, АлхIамдулиллагь,
Аллагьу Акбар абурал рагIаби абизе.
Амин.
ГАЗ Е ТА Л ЪУЛ А Д А Б Т ЕЗ Е Х I А РА М А Б Б У ГО, Г Ь Е Л Д А А Я ТА Л Г И Х I А Д И СА Л Г И Р У ГО
ЦIакъ лъикIаб лъикIлъи буго васас инсуе рокьулел рукIаразулгун гьоркьоблъи кквей. (ХIадис)
ВАГIЗА
www.assalam.ru
№ 18, сентябрь 2013
зул-къагIда 1434 c.
5
ЖужахIалдаса цIунила, сиратIалдаса хъущтIиларо
КЪАСИ ГIИБАДАТАЛЪЕ РАХЪИНАЛЪУЛ ХИРАЛЪИ
Нилъеда бихьулеб буго жакъасеб къоялъ мунагьаздаса
цIунун чIей цIакъ захIматго букIин. Кинаб рахъалде ралагьаниги берал хIарамалде речIчIула, кинаб данделъиялде
щваниги гъибат-бугьтан камун батуларо. Нилъеца щибха
гьабилеб гьединаб хIалалда? Хирияв аварагас  абулеб
буго: «Мунагьал гIемерлъараб мехалъ, тавбуги гьабун,
мунагьал чурулеб гIамал гIемер гьабе», – ян. Бищунго гьел
мунагьал чурулеб гIамалаздасан ккола, гIадамал кьижараб
мехалъ сардилъ рахъун гIибадат гьаби.
автор: Исрафил-хIажи, Гьамущиб росу
Щайгурелъул, гьеб буго
макьуги тун, рияалдасаги
цIунун, щайтIан-напсги
къезабун, гIицIго Аллагьасе
 гIоло гьабулеб гIамал.
Гьединго, гьеб буго Аллагьас
 гьарараб жоялъе жаваб
гьабичIого толареб гIужги.
Жинда свалат-салам лъеяв
аварагас хIадисалда абулеб
буго: «Нужеца сардилъ тIаде
рахъиналда тIадчIей гьабе,
нужеда цере рукIарал салафусалихIуназ, ай диналъул
агьлулъун ругел лъикIал
гIадамаз, тIадчIей гьабулеб
букIараб гьезул гIадатги буго
гьеб. Гьеб сардилъ тIаде рахъин
нуж ТIадегIанав Аллагьасде
гIагар гьарулеблъунги
буго, нужер мунагь-хатIаъ
чурулеблъунги буго, нуж
мунагьалде ккеялдаса
нахъчIвалеблъунги буго,
нужер черхалдаса унтаби
нахъе иналъе сабаблъунги
буго», – ян. ТIадегIанав
Аллагьас  аварагасде хитIаб
гьабун абулеб буго: «Къаси
тIаде вахъин, как базе,
гIибадат гьабизе, цIалараб
жо ракIалда чIезе, рекIелъ
хIузур цIуниялъе цIакъго асар
гьабулеб буго, хIакълъунго,
къад къоялъ я МухIаммад! Дур
гIемерал шугълаби, тIуразе
кколел къваригIелал руго,
гьединлъидал, мун къад
гIибадаталде, Къуръан цIализе
регIуларо, дуца гьелда тIадчIей
гьабе къаси тIаде вахъун, дуца
дурго БетIергьан Аллагьасул
цIарги рехсе Къуръан цIалулеб
мехалъ, ай Бисмиллагь
бахъе», – ян. Цогидаб аяталда
буго: «Мун ТIадегIанав Аллагь
рехсеялда даимлъе, авараг,
батIалъи гьечIо къад букIана,
къаси букIа, ай даимго Аллагь
рехсеялда тIадчIей гьабе
кинаб къагIидаялъ бугониги,
ай тасбихIалдалъун букIа,
алхIамдулиллагь абиялдалъун
букIа, как баялдалъун букIа,
гIелму-Къуръан цIалиялдалъун
букIа», – ян.
Жинда Аллагь разилъаяв
Абугьурайратида хирияв
аварагас  абуна: «Я
Абугьурайра! Дуе бокьилищ
дунялалдаги, ахираталдаги,
хабалъги, мунгун цадахъ
Аллагьасул рахIмат букIине?»
– ян. Гьес жаваб гьабуна:
«Бокьила, я Бичасул авараг»,
– ан. Цинги аварагас  абуна:
«Къаси тIаде вахъа ва Аллагьасе
гIоло, гьесул разилъи тIалаб
гьабун какал рай», – ян.
Хадубги аварагас  абуна:
«Я Абугьурайра! Дуца дурго
рукъалъул бокIназда какал
рай, гьеб рокъосан зобалазде
щвезегIан цIвабзазул гIадаб,
гвангъараб нур букIина»,
– абун. Цогидаб хIадисалда
абулеб буго: «Аллагь гурхIаги
сардилъ тIаде вахъун жинца
как барав, хадуб йорчIизе гьаюн
жиндирго хъизаналдаги как
базе гьабурав чиясда», – ан.
Хирияв аварагас  Абу-Зарр
абурав асхIабасда абуна: «Я
Абу-Зарр! Дица дуда бицинищ
къиямасеб къоялъул халатаб
сапаралда дуе пайда гьабулеб
жо», – ян. Абу-Заррица абуна:
«Бице, дир эбел-эмен дуе
кьовудлъаяв авараг», – ан.
Аварагас  абуна: «БухIараб
бакъги хIехьон кIал ккве тIаде
рахъунеб къоялъ дуего кумек
букIине, бецIаб сардилъ вахъун
как бай, хабал бецIлъиялдаса
хIинкъичIого вукIине,
Аллагь  кIодо гьавун хIежги
гьабе, мискин-пакъирасе
садакъаги кье, квешаб
хабаралдаса цIунун, хIакъаб жо
бицуневлъунги вукIа», – ян.
Абугьурайратица бицараб
хIадисалда абулеб буго:
«Паризаял каказда хадуб
бищунго хирияб как, къаси
тIаде вахъун балеб как буго», –
абун. Абубакар абурав кIудияв
гIарифуназул цояс бицана:
«Нижеца гIумруялъ тIалаб
гьабуна ункъо жо, нижеда
гьеб батана ункъо жоялъулъ.
Нижеца тIалаб гьабуна
ТIадегIанав Аллагь разилъи,
нижеда гьеб батана Аллагьасе
мутIигIлъиялъулъ; нижеца
тIалаб гьабуна магIишаталъулъ
гIатIилъи, нижеда гьеб батана
зухIаялъул как баялъулъ;
нижеца тIалаб гьабуна дин сахсаламатго, бацIцIадго цIуни,
нижеда гьеб батана кIал-мацI
цIуниялъулъ, нижеца тIалаб
гьабуна хабалъ нур батиялъе
сабаб, нижеда гьеб батана
сардилъ тIаде рахъун ралел
каказулъ», – ан. РабигIат алГIадавият абурай Аллагьасул
 кIудияй валиялъ, щибаб
сордоялъ какиеги чурун,
жиндирго росасда абулаан:
«Дуе хIажатаб жо бугищ?» –
ан. ГьечIин гьес абуни, гьей
рогьинегIан гIибадаталда
чIолаан. Сардил авалалда, ай
как базе лъугьиналде, гьелъ
абулаан: «Я дир БетIергьан
Аллагь! ГIадамалги кьижана,
зодор цIвабиги тIерхьана,
дунялалъул ханзабаз жидерго
рагьабиги къана, ай жанире
руссана. Дур тавбуялъул гъафу
къалареб буго БетIергьан,
Дуца дир мунагьал чуре», –
ян. Цинги как балеб бакIалда
хIатIалги чIун абулаан: «Я
БетIергьан Аллагь! Гьаб
хIалалда дун Дуда цее чIезе
йиго рогьинегIан, дун чIаго
йигебгIан мехалъ», – абун.
Абу-Жувайратица бицана:
«Дица имам Абу-ХIанифалгун
гьудуллъи гьабуна анлъго
моцIалъ, гьениб цониги сордо
букIинчIо гьес жиндирго
хьибил ракьалда лъураб», –
ян. Ибрагьим бин Адгьам
абурав Аллагьасул  кIудияв
вали, цо сордоялъ Масжидул
Акъсаялъув кьижун вуго,
цинги гьесда рагIун буго
Аллагьасул  рахъалдасан
бачIунеб гьатифалъул гьаракь:
«Сардилъ гIибадаталъе тIаде
вахъиналъ жужахIалъул
рахъиналда нужер кверщел
батила», – ян.
2) Къоялъ мунагьаздаса
рикIкIалъи.
Мунагьаз ракIалде къасават
лъугьинабула, Аллагьасул 
рахIматалдаги лагъасдаги
гьоркьоб пардавлъунги
букIуна. Цо пуланав чияс
жинда Аллагь  разилъаяв
ХIасанида абуна: «Дун унти-
тIаде вахъине кумек букIуна»,
– ян.
4) Дунялалде хьулал
къокъ гьарун, ахираталъул захIмалъабазул ва
жужахIалъул бухIиялъул
пикру гьаби. Сугьайб
абун цIар бугев гIабид
вукIун вуго Басраялдаса, цо
чIужугIаданалъул лагъ. Гьев
тIубараб сордоялъ гIибадаталда
цIаялъул бухIи свинабула,
сиратIалъул кьодасан унеб
мехалъ хIатIалги хъущтIизе
толаро. Мун сардилъ тIаде
вахъине кIвахIаллъуге», – ян.
Гьелдаса хадуб хвезегIан
Ибрагьимица сардилъ тIаде
вахъин тун гьечIо. Салат Бин
Ашим абурав салихIуназул
цояс боголил как баралдаса
хъахIлъи базегIан какилъги
вахъун чIун, какдаса
ватIалъидал абулаан: «Я дир
Аллагь! Дуца дун жужахIалдаса
цIуне, дун гIадав чиясе алжан
гьари рекъараб гьечIо», – ян.
къварилъи гьечIого какие
чуриялда кьижула ва кидаго
къаси тIаде вахъине бокьунги
букIуна, кинниги дир гьелда
хIалкIоларо, гьелъие бугеб
сабаб щиб?» – ан. Цинги
ХIасаница абуна: «Гьелъие
сабаб, дуца къоялъ гьарурал
мунагьал руго, гьел мунагьаз
мун вухьарав чи гIадин
чIезавула», – абун. Адгьамил
вас Ибрагьимида цо пуланав
чияс гьикъана: «Дида сардилъ
тIаде вахъине кIолеб гьечIо,
гьелъие гьабизе дару бице»,
– ян. Ибрагьимица гьесие
гьадинаб жаваб гьабуна:
«Мун къад ТIадегIанав
Аллагьасе гIасилъуге, ай
мунагьал гьаруге, Аллагьас
мун къаси жиндаго цеве
чIезавила. Сардилъ тIаде
вахъун ТIадегIанав Аллагьасда
цеве чIей бищунго хирияб,
тIадегIанаб жо ккола. Къоялъ
БетIергьанасе гIасилъарав чи,
гьеб тIадегIанаб хиралъиялъе
мустахIикъав вукIунаро», – ян.
3) Къаде какалда цебе къайлулат гьабун кьижи. Гьеб
суннатаб буго, гьелдалъун
къаси тIаде вахъине кумек
букIиналдалъун. Ибну
ГIабасидасан бицараб
хIадисалда абулеб буго:
«Къаде кьижиялдалъун къаси
вукIун кьижулев вукIун гьечIо.
Цо къоялъ гьесда жиндирго
хважаиналъ абун буго: «Даимго
сардал рорчIиялдалъун, къад
дие гьабулеб хидматалъе
зарал кколеб буго», – ян.
Сугьайбица жаваб гьабун буго:
«Дица щибха гьабилеб, жужахI
ракIалде щведал дир макьу
тIурула», – ян.
5) Бусурбабаздехун хIасад гьабиялдаса ракIбацIцIад гьаби,
гьединго, бидгIаялдаса,
къваригIел гьечIел харбаздаса рикIкIалъи. Кидаго
дунялалъул ургъалида,
диналъул вацаздехун
хIасадалда вугев чиясе къаси
тIаде вахъине захIмалъула.
ТIаде вахъаниги гьесда Аллагь
 ракIалде щоларо дунялалъул
пикрабазда вукIиналъ.
Гьединав чиясда абула:
«Якъзаталдаги кьижарав», –
абун.
6) Къад къоялъ къаси тIаде
вахъине кIолареб хIалалъ
хIалтIун черх сваказе
гьабунгутIи. ЗахIматаб
хIалтIи гьабиларо, гьелъ тIаде
макьу цIала ва къаси вахъине
захIмалъула.
Аллагьас  киназего гIибадат
гьуин гьабеги ва чIахIиял
вализабазул баракат камун
тогеги. Амин.
Сардилъ тIаде рахъине
бигьалъиялъе сабабал
1) Къад къоялъ кваналеб
квенги, гьекъолеб лъимги
дагь гьаби.
Инсанасул кванирукъ бакIго
бугебгIан мехалъ гьесда тIаде
макьу цIала ва тIаде вахъине
захIмалъула. Цере рукIарал
табигIуназ абулаан: «Ле
гIадамал! Нуж гIемер кванаге,
гIемераб лъимги гьекъоге,
гьелъ нужеде тIаде макьу
цIала ва рухI бахъиялда аскIоб
пашманаллъунги гьарула», –
ян. Жинда Аллагь  разилъаяв
Суфяну Саврияс абуна:
«Нужеца квен дагь гьабиялда
тIадчIей гьабе, сардилъ тIаде
ГАЗ Е ТА Л ЪУЛ А Д А Б Т ЕЗ Е Х I А РА М А Б Б У ГО, Г Ь Е Л Д А А Я ТА Л Г И Х I А Д И СА Л Г И Р У ГО
6
Чи гьалмагъасул диналда вукIуна. Лъилгун гьалмагълъи гьабулебали ххал гьабе нужер щивас. (ХIадис)
www.assalam.ru
№ 18, сентябрь 2013
БАЯН
зул-къагIда 1434 c.
Мискинлъи бачахъулеб гIамал
МАЛЪАЛ КЪУНЦIИ
хирияб буго. Малъал къунцIиялъул
суннатлъи, гьел чIахIиял гIеялъул
хал гьабун букIуна. Щибаб анцIго
къоялдаса халат бахъине лъикIаб
гьечIо, дагьалги хехго гIолел ругони,
хехго къунцIизе суннатаб буго.
Исламалда ва гьединго, дунялалъул хьвада-чIвадиялъулъ бищунго
кIвар кьезе кколеб жоялдасан ккола рацIцIалъи цIуни. ТIадегIанав
Аллагьас  Къуръаналда абулеб
буго: «ХIакълъунго, Аллагьасе
рацIцIалъи гьабулел рокьула», –
ян. Аварагасул  хIадисги буго:
«РацIцIалъи гьаби иманалъул
бащалъи буго», – ян. РацIцIалъи
абураб рагIиялъ гIемераб жоялде
щвей гьабуниги, гьелъул бищун
кIвар бугездасан ккола малъал
къунцIи.
Малъал къунцIизе хирияб
гIуж
килщиде щвезегIан къунцIила,
хадуб кIудияб килищалъул малъги
къунцIила. Хадуб квегIаб квералъул
гьитIинаб килщидасан байбихьун
кIудияб килщиде щвезегIан
иргаялда къунцIила. ХIатIазул,
тIоцебе кваранаб хIатIил гьитIинаб
килщидасан байбихьун кIудияб
килщиде щвезегIан къунцIила, хадуб
квегIаб хIатIил кlудияб килщидаса
байбихьун гьитIинаб килщиде
щвезегIан къунцIила. Малъал
къунцIун рахъаралго кверал чуризе
гIедегIел гьабила, какие чурани
цIакъго лъикIабги буго. Щайгурелъул,
кверал чурилелде лагаялда хъарсани
барас унти ккеялда хIинкъи буго.
КъунцIарал малъалги ракьулъ рукъизе
Малъал къунцIизе бищунго
хирияблъун рузман къо бихьизабун
буго. Хамиз ва итни къоязги
къунцIизе бегьула, амма хутIарал
къояз къунцIизе бихьизабун гьечIо.
Абу Гьурайратица бицараб хIадисалда
буго: "Свалат-салам лъеяв авараг
вукIана малъал къунцIулевлъун
рузман къоялъ, ай какде вахъиналде
цеве», – ян. Жинда Аллагь разилъаяй
ГIаишатидасан бицана: «Щив чи
вугониги рузман къоялъ малъал
къунцIун, Аллагьас  гьев нахъисеб
рузман щвезегIан квешлъабаздаса
цIунула», – ян. Ибну ГIабасица
бицараб хIадисалда буго: «Щив чи
вугониги рузман къоялъ малъал
къунцIун, ТIадегIанав Аллагьас гьев
чиясул чорхолъа унти бахъила ва
гьесул чорхолъе дару лъугьинабила»,
– ян. Абу Гьурайратидасан бицараб
хIадисалда абулеб буго: «Щив
чи вугониги беццлъиялдасаги
мискинлъиялдасаги божун вукIине
бокьун, гьесда малъал къунцIейин
абе хамиз къоялъ бакъанидаса
хадуб», – ан. Амма арбагI къоялъ
малъал къунцIизе цIакъго какараб
буго, гьелдалъун барас унти ккеялда
хIинкъи бугин абула.
нужеда кватIизе кIварабилан
гьезухъ рокьукъго валагьула. Гьеб
бихьула къираласдаги ва дур пайда
гьечIиланги абун, сапар бухьуна
кIиабилесухъе.
КIиабилев гIолилас байбихьула
живго веццизе, жиндиего щварал
шапакъатал рихьизе. Гьел хIажат
гьечIин, эбел-эмен ахIейилан
буюрула къиралас. РачIуна гIолиласул
эбел-эмен ва къираласда аскIоб цо
столалда нахъа гIодор чIола кванагьекъезелъун. БитIун чай гьекъолаго,
тохлъукьего эбелалъухъа ханасул
гордеялде чай тIун уна. Гьеб бихьарав
вас эбелалде ахIдезе лъугьуна дуца
гьабураб щибин, кинин кIвараб
къираласул хIурмат рехараб жо
гьабизе.
ГIолиласул гьединаб калам рагIарав
къирал хехго тIаде вахъуна ва гьесие
бадибчIвайги гьабун, эбел-инсудехун
рокьукъго кIалъалесда ханлъи
бихьулареблъиги бичIчIизабун, сапар
бухьуна лъабабилесухъе.
Лъабабилев гIолиласги жиндирго
гьунаразул бицуна, бугеб-гьечIеб нигIмат
къватIибе бахъула. Дур эбел-эмен кир
ругелин къиралас цIехедал, гIолилас
абула квалквал гьабичIого букIинелъун
дица гьел росулъе щвезарун рукIанин.
Гьанже херлъунги ругеб мехалда гьезие
гьениб лъикIаб букIинарищин.
БаркалагьечI вихьулин муниланги
абун, къиралас сапар бухьуна
ункъабилесухъе. Гьесул рагьде
лъугьунаго, ханасда ва ханасул чукъарухьеналда дандчIвай гьабула ирсилас
гуреб гьесул эбел-инсуца. Столалда
нахъаги гьел цадахъ гIодор чIола ва
къираласда бихьула васас эбел-инсул
гьабулеб бугеб хIурмат.
Къиралас гьесда гьикъула дур
бечелъи щибин бугеб, щиб бицунин
веццарилевин абун. Дир бечелъи
Аллагьасда божи ва гьал эбел-эмен
ругин жаваб кьола ункъабилес.
ХIакъикъаталдаги, гьав вихьулин
божилъи гьабизе мустахIикъав
гIолилавиланги абун, къираллъун
тIамула ункъабилев.
ГIолилав ханлъун вугеб заманалда
улкаги цебетIола, гьарзалъиги букIуна
ва халкъги гьесдаса цIакъ разиго
хутIула.
автор: Исрапил МухIумаев
Малъал къунцIизе суннатаб буго
бихьиназеги руччабазеги. Ибну
ГIарабияс хъвалеб буго: «Малъал
къунцIизе суннатаб буго, амма
гьенибе араб чороклъиялъ тIомалде
лъим щвеялдаса нахъчIвалеб
бугони, гьел къунцIизе тIадаб буго»,
– ян. БатIалъи гьечIо, кверазулги
хIатIазулги. Щайгурелъул, малъазде
гъоркье лъим щвечIони какие чуриги
ва гьединго, черх чуриги рикIкIунаро.
Малъал рахине тей шаргIалда цIакъго
какараб буго. Абу ХIасан ГIали абурав
асхIабас бицунеб буго: «Дун ана Абу
Аюбихъе, дир квер бачиндал гьесда
рихьана дир халатал малъал, цинги
гьес дида абуна: «Свалат-салам лъеяв
аварагасухъе вачIана пуланав чи,
зобаласдасан хабар цIехон. Цинги,
хирияв аварагас  гьесда гIайибчIван
абуна: «Нужер цоял рачIуна зобалазул
хабар цIехон, гьезул малъалги рукIуна
хIанчIил гIадин халалъун, гьезда
гъоркь чороклъи чIезе букIине", – ян.
Исламалда какараб букIин гуребги,
малъал рахине теялъул медицинаялъ
чIезарурал гIемерал заралал руго.
Гьединго, гьелъулъ буго гIадамазул
ракIкъай. РакIкъачIогоги кин
букIинеб, малъал халалъараб мехалъ
щайтIабаз гьезда гъоркь жидерго
хIажат тIубалеб бугелъул.
Малъал кин къунцIилел?
Малъал къунцIиялъул тартибалъулъ
гIалимзабазул гIемерал рагIаби
руго. Фикъгьиялъул гIалимзабазул
бищун бергьараб рагIи буго,
кваранаб квералъул ишараялъул
килщидасан байбихьун, гьитIинаб
БИ Ц ЕН
Адабалдалъун щвараб ханлъи
АДАБАЛЪУЛ ДАРСАЛ
Цебе заманалда, пуланаб къираллъиялда ккана цо гьадинаб гIажаибаб лъугьа-бахъин.
РакIалдаго гьечIого къиралас
лъазабула улкаялъе тIалъи гьабизелъун ирсилав валагьулев вугин,
гьелъие мустахIикъав гIолохъанчи
ватани, ханлъи гьесухъе кьезе
бугин. Гьедин гьабиялъе гIиллаги
букIана къираласул цониги лъимер
букIинчIолъи ва живгоги херлъун
вукIин.
автор: Инна Баймуркаева
Лъиеха бокьилареб ханлъун
вукIине. Гьеб хабар рагIа-рагIарав
вачIине лъугьана къираласул
кIалгIаялде ханлъун вукIине жиндаса
мустахIикъав чи ватизе гьечIилан
хабарги бицунаго. ПалхIасил,
щивасулгун гара-чIвари гьабун хадуб,
къиралас тIаса вищула ункъояв ва
гьезул кинав ирсилавлъун телевали
лъаларого щакдарилев хутIула. Цояв
тIаса вищизе кинго бажаричIеб
мехалда, ханас гIакълучагIигун
вазирзаби данде гьарула ва щибдай
гьабун лъикIин абураб суал гьоркьоб
лъола. Вазирзаби цоцалъ дагIбадула,
гIакълучагIазул гIакълу лълъаранибе
араб хIисаб лъугьуна. Кинго кIоларо
цо ккураб пикруялде рачIине. Ахирги
цо гIакъилас гIакълу кьола жиндирго
эбел-инсуе бищун лъикIав къираллъун
тезе кколин. Щайгурелъул, эбел-инсул
хIурмат гьабуларес улкаялъулги
гьабизе гьечIила, Аллагьасеги бищун
бокьулила адаб буголъи.
Гьев гIакъиласул пикруялда разилъула
киналго ва хIукму ккола ункъавго
гIолиласул хIалбихьи гьабизе.
Къиралас гьел рокъоре ритIула ва
лъазабула пуланаб мехалда жив
гьоболлъухъ вачIине вугин.
Заманалдасан ханги ханасул
чукъаги тIоцевесев гIолиласул
рокъоре уна. Столалда камураб
нигIмат гьечIого гьебги цIезабун,
цIакъ ханасе хъулухъ гьабиялде
машгъуллъула гIолилав. Дие
хъулухъ гьабичIого эбел-эмен
ахIейилан буюрула къиралас. Гьел
рачIине кватIидал, гIолохъанчи
рази гьечIого лъугьуна, кинила
ГАЗ Е ТА Л ЪУЛ А Д А Б Т ЕЗ Е Х I А РА М А Б Б У ГО, Г Ь Е Л Д А А Я ТА Л Г И Х I А Д И СА Л Г И Р У ГО
Инсан вукIуна жиндие вокьулев чигун цадахъ. (ХIадис)
ХУТIБА
www.assalam.ru
№ 18, сентябрь 2013
зул-къагIда 1434 c.
7
КIудияб Экзаменалъул Къо
1  РухIияб рахъ кIочонеб
буго
Васас экзамен кьолелъул эмен
ургъалилъ вукIуна, щиб хIасилдай
экзаменалъул ккелаян абун. Хьул
букIуна гьев бергьинародайин, гьесие
цIикIкIун баллал щвелародайин.
ХIатта эбел-инсуца дугIа гьабула.
Нагагь гьев экзаменалда бергьани,
данделъаби гьарун, гьалбал ахIун,
рохел загьир гьабула ва лъимадуе
сайгъатал кьола. Къунани, ай хIасил
ккечIони гьесие хIинкъаби кьола,
дуе гьабги кьеларо, доб кумекги
гьабилароян. Гьединаб хIал буго
жакъа школазда, вузазда, экзаменал
кьолелщинал гIолилазда ва гьезул
улбузда. ХIатта хвезабулеб буго
мискин-пакъирасе садакъаде кьезе
барахщулеб гIарац. Гьедин, лъимаде
кьолеб тIолабго кIвар эбел-инсуца
хурхинабун буго дунялалда. КIочон
толеб буго КIудияб Экзаменалъул Къо.
КIочон толеб буго къиямасеб къоялъ
щиб хIалдай лъимадул букIинебин
абураб жо. Васасе дунялалда хъулбиги
къачIан, ахираталъул лахIду кIочон
тун буго. Гьесие инсуца мина балеб
буго хIащул, амма кIочон толеб буго
жиндирго васасе ахираталда меседил,
луълуалъул, бриллиантазул минаби
разе. Инсул тIолабго анищ буго
васасул лъикIав тохтур яги юрист
вахъин, амма щиб пайда букIинеб
рищватаздалъун гIуцIарав тохтурасул,
юристасул абун пикру гьабулеб
гьечIо. Умумуз жидерго лъималазул
дунял къачIалеб буго, хIалтIи
малъулеб буго, лебалал спортсменал
рахъинарулел руго, амма гьезул
рухIияб рахъ къачIазе кIочон толеб
буго. Къуръаналъул аят яги хIадис
малъулеб гьечIо, устарзабазул
каламалде ругьун гьарулел гьечIо.
Гьез как танигицин кIварго гьабулеб
гьечIо.
Эбел-инсул рекIел тIуллъун ккола
лъимер. Гьеб бакъидал эбелалъул
бадиб магIу хулула, инсуда
макьу щоларо, диналъул вацас
кьураб конфет кваназе кIвечIого,
чвантинибги лъун, лъимадуе босула.
ГьедигIан хирияб ва бокьулеб
лъимер махсароде кквезе бегьилищ
умумуз? Гъосул экзаменал ришватал
росун тIуразарун, лъимадул тIолабго
гIакълу-лъай дунялалде буссинабун,
лъикIалдаса лъикIаб машина босун,
ахираталда жужахIалъуве рехуледухъ
махсароде кквезе бегьилищ? ЛъагIел
бачIеб лъимералда рекIинабураб
спичкадул гIучI бихьидал, гьеб
лъимер кунчIараб цIа босизелъун
гьесула, амма инсуца кьоларо.
Инсуца лъимер мурадалдаса
нахъчIвала, лъимадуе зарал ккечIого
букIинелъун. Гьелдаго релълъун,
инсуе рекъола гьаб дунялалдаго
цадахъ васасе ахиратги къачIазе,
ахираталъе гIамал гьабулеб къагIида
лъимада малъизе. Дунялалдаго
гIадин, ахираталдаги КIудияб
Экзаменалъу Къо букIин малъизе.
Ахираталда хурхараб
гьечIони, лъаялъул пайда
гьечIо
Абадияб рокъов щвараб мехалъ
васас абиларищ: «Дада, дуе гурищ
дун вокьулев вукIарав, мунги вакъун
вукIаго дуца гурищ дие квен кьолеб
букIараб, дуца гурищ дун хьихьарав,
щай дуца дун махсароде ккурав?
Щай дуца дун гIадамал махсароде
кколев ва гьезухъа ришватал
росулев тохтурлъун вахъинавурав?
Щай дуца дие берцинаб тарбия
кьечIеб? Экзаменал ричун росичIого
мустахIикъав, лебалав, Аллагьасукьа
 хIинкъулев тохтурлъун щай
вахъинавичIев»? Мун хIалтIудаса
рокъове щведал дур махIабазда,
дадаян хурхун ячIуней ясалъ
абиларищ, щай дие исламияб
тарбия кьечIебилан. Щай дун заман
щведал рукъалде кьечIейилан.
Щай дун махсароде ккурайилан.
Щай жужахIалъул цIаялъ юхIизе
тарайилан.
Цо мисал. Дур вас сагIаталъ кватIулев
вуго экзаменалде. Гьеб мехалъ
дур кинаб бербалигьи гьесдехун
букIунеб? Мун гьесде ахIдезе, вагъизе
вуго, хIатта кьабизецин буго. Гьанже
суал кьезин, цогIаги нухалъ дуца
ахIи бахъинабун васасда абунищ
щай жамагIат гьабун балеб какде
вачIинчIевин яги рогьалил как
бачIого щай кьижаравин? Дуца дур
васасда диналъул амраби цIеханищ?
Гьесда гьел лъачIеб мехалда дур
ракIбакъванищ? Дуца ясалда
цIеханищ аварагасул  хIадис,
гьеб хIадис бицинчIеб мехалда
дур гьелда ццим бахъанищ? Дуца
школалда цIалулаго лъимер нахъе
хутIулеб мехалда, кьун мухьгун хасав
учитель кколев вукIана. Кьунищ
дуца гьединабго кIвар Къуръан
лъазабиялде? Дур лъимералъ
Къуръанги цIалун, гьениса цо
гьитIинаб сурат рекIехъе лъазабураб
мехалда сайгъатго кьунищ? Хириясул
хIадис рекIехъе бициндал кьунищ
анцIго гъурущ? Амма школалда
щуйилал росидал чан гъурущ кьураб?
ХIурматиял умумул, лъималазда как
базе малъизе ккола, кIал кквезабизе
ккола, Къуръан-хIадис рекIехъе
бициндал сайгъатал гьаризе ккола.
Дунял гьабулаго ахират
кIочон
Жакъа нужее суалал кьолел руго,
амма нужеца гьелъие бокьани
жавабал кьела, бокьичIони кьеларо.
Цинги, газетаги добехун лъун,
нужерго гIумруялде байбихьила.
Амма бачIине бугебха цо къо, нужее
нахъеги суалал кьолеб ва гьелъие
жаваб кьун гурони нужеца гали
цебехун тIамулареб. Гьебги ккола
КIудияб Экзаменалъул Къо! Гьебин
абуни буго цоги нухалда кьун
бажарулеб экзамен. Исана школалъул
экзамен кьун бажаричIони, тIасияб
соналъги кьела, гьелда хадусеб
соналъги кьела. Амма бачIине буго
КIудияб Экзаменалъул Къо, гьелда
гIахьаллъизе вуго щивав чи. Гьеб
экзамен кьезе бажаричIони, ихтияр
кьоларо тIадеялъул кьезегIан тезе,
цIидасан хIадурлъизе рокъове аян
абуларо, ришват босулев гьоркьохъан
ватуларо. Гьеб экзамен кьезе кIвечIел
жужахIалъул цIаялъ рухIила. Я,
СубхIаналлагь! Гьеб экзамен кьезе
кIвечIев жужахIалъув вукIине вуго
лъугIел гьечIого, абадул абадиялъ,
гьезие букIине буго цоялдаса цояб
захIматаб гIазаб. Гьеб къоялъ, жакъа
гIадин гIарцуца пайда гьабизе гьечIо,
учительницаялъ цIалдохъанасдеги
ахIизе гьечIо «ЕГЭялъул багьа
щуазарго гъурущ бугин».
Гьеб къоялъ экзамен кьезе
кIвечIез ахIизе буго Къуръаналда
бицараб гIадин (магIна): «Дихъе
дир гIамалалъул хIисаб гьабураб
тIехь бачIунгIаги букIинчIебани.
Дида лъангIаги букIинчIебани
гьалъул хIисаб, хун хадуб тIаде
вахъинегIаги гьавун вукIинчIевани.
Дие гьанже боцIуца пайда гьабичIо,
дир хъулухъги гьалаглъана». ( АлхIакъагь, 25-29). Гьеб къоялъ дуе
хIакимзабаз пайда гьабизе гьечIо,
духъе экзамен тIасан хъвазе тIанчал
кьоларо, дуда нахъа кумекалъе эмен
ватуларо. Цинги, БетIергьанас 
амру гьабизе буго: «Ккве нужеца
гьев, рай гьесда рахсал, гъанкъизаве
жужахIалъув ва рахсазда вай, щибаб
рахасалда лъабкъоялда анцIго
натI бугеб». (Ал-хIакъагь, 30-32).
Ибну ГIабасица абун буго: «Гьениб
рикIкIуна малаикасул натI ва щибаб
рахасалъул горил свери буго гьаб
дунялалъул гIанасаб свери. Гьеб
инсанасул цо рахъалъа жанибе
къазабула ва магIазухъа къватIибе
бахъула», – ян.
Гьадин ахIизе буго дур хирияб
лъимералъ, къватIиб цо сагIаталъ
кватIанигицин дур рахIат хвезабулей
йикIарай ясалъ: «Ккве нужеца гьев,
рай гьесда рахсал». Гьеб къоялъ
батIалъи гьабизе гьечIо хъулухъалъул,
бечелъиялъул, гьеб къоялъ хал
гьабизе вуго къосарав яги битIун
ккарав чиясухъ.
ХIурматиял бусурбаби! Исламалъ
абулеб гьечIо дунялалъул
рокъоб лъайги къваригIунарин,
хIалтIизеги кколарин. Исламалъ
абула, халкъалда гьоркьор рукIине
кколин тохтурзаби, инженерал,
педагогал, махщелчагIи. Амма
кинал? Аллагьасукьа хIинкъулел,
унтарав чи цеве вачIараб мехалъ
гъосул гIагарлъи яги чванта
цIехечIого унтарасе кумек гьабулев
тохтур, киб бугеб дур документ абун
нахъе витIичIого, жив хIалтIудаса
нахъе реханиги холесе сахлъи
гьабулев чи. КъваригIун руго
лебалал, Аллагьасукьа  хIинкъулел
учительзаби, гIарцудасаги лъималазе
кьолеб лъаялъул кIвар цIикIкIарал.
Гьеб мехалда лъикIлъизе буго
нилъер уммат ва Дагъистаналъул
жамагIат.
КIвар кьечIолъиялъул хIасил
Лъимаде кIвар кьечIони, гьелъул
хIасил лъикIаб кколаро. Хадубккун
лъимада лъазе буго Москва, Питер,
амма лъазе гьечIо Макка ва Мадина.
Гьесда лъазе буго хIалел залал, амма
лъазе гьечIо мажгитал ва мадрасаби.
Белтал ричулел рагIидал дур ясги
васги рекеризе руго концерталде,
амма «ХIайагIала ссалагь» абун
ахIулеб рагIидал, гьезда гьелъул
магIнацин лъазе гьечIо. Гьез
сивакалъул бакIалда кIалдиб кквезе
буго сигарет. Гьезда лъазе руго
футболистазул, кIочIохъабазул,
актеразул цIарал, амма лъазе гьечIо
Хирияв аварагасул  цIарал, гьесул
лъималазул цIарал. Гьеле кIвар
кьечIолъиялъул хIасил. Хадубккун
нилъги лъугьине руго Аллагьас
 Къуръаналда абураб гIадин
(магIна): «Кал-ангIам» – хIайваназда
релъун, «Баль гьум азаллу» – хIатта
гьездасаги къосарал ва гьелги руго
гъапулал чагIи. Гьединлъидал,
нилъерго лъимал лъикIлъизе ккани,
бищун цебе нилъго лъикIлъизе
ккола. Эмен мажгиталъуве
хьвадичIони, васги хьвадуларо.
ЦIцIе кIанцIаралъуса кIанцIула
бурутI. Гьединаб буго инсанасул
тIабигIат.
ГАЗ Е ТА Л ЪУЛ А Д А Б Т ЕЗ Е Х I А РА М А Б Б У ГО, Г Ь Е Л Д А А Я ТА Л Г И Х I А Д И СА Л Г И Р У ГО
8
Дида лъалеб лъалебани нуж дагь релъилаан, гIемер гIодилаан. (ХIадис)
www.assalam.ru
№ 18, сентябрь 2013
ПИКРАБАЗУЛ КАРАЧЕЛ
зул-къагIда 1434 c.
ДугIаялъул къуват бихьанищ
1
Амма гIаммаб халкъалъ доб
мавлидалъул къоялъ КIудиясул
(къ.с.) дугIаялда хадуб: «Амин!» – абуна.
ТIарамагъадисеб букIин лъазе течIого,
тохлъукьего ракIалде щвараб киниги,
гьавугьинан гьабун тана дугIа... КIалалъ
абуна «дов улкаялъул бетIерасейин»,
ракIалъ гьарараб – тIад вугев Аллагьасда
 лъалаха… (Гьеб гуребги, жеги кигIан
ракIунтараб дугIадай доб къоялъ гьабуна
бусурбабазе).
ХIасил кинабха ккараб? Лъиде баракат
бахараб? ЛъагIел сверичIо – цониги
чиясда, киданиги ракIалде ккелареб,
макьилъцин бихьилареб хиса-баси
кканагури Дагъистаналда. БичIчIизе
бокьаразе, цо ишара гьабуниги гIолин
абула, бокьичIезда кигIан жанибе
бугIаниги бичIчIуларила.
Бищун кIудияб хиси – Дагъистаналъул
нухмалъи. Тохлъукьего тIаде рехун
вачIана цIияв бетIер, гьебги, доб
КIудияс (къ.с.) жиндие дугIа гьабун
вукIарасул амруялдалъун, дос тIаса
вищун, досие бокьун, Аллагьас
 гьелде гьесизавун. Гьалдаго
релълъун цоги-цоги хиса-басиял…
Нижер институталда хIалтIулев цо
гIалимчияс абуна: «Макьилъцин
бихьилареб кIиго хIикмалъи
ккана дир гIумруялда жаниб: цо –
компартия биххи, кIиабилеб – «дов
чи» тIаса воси (майданалдаса вачун
арав, мунагьал чурад – ХI.М.). Дун
киданиги божилароан вукIараб,
метерисеб къоялъ гьеб жо ккезе бугин
цониги чияс абуни, хIатта гьесул
бетIер сверун бугинцин абилаан», –
ин.
Жакъа лъида ракIалде ккезе букIараб,
буччараб къоялъ гвангъун щвараб
бакъ гIадин, цIар арав гIалим,
политик, бахIарчияв магIарулав
Дагъистаналъул бетIерлъуде ккелин.
Гьаб бакIалда доб КIудиясул (къ.с.)
гьезиеги, гьелда релълъарал баракатал
лъугьа-бахъиназеги кьезе лъанадай
нилъеда. Пайда щиб, бералги,
гIундулги, бетIерги щивасе кьун
ругониги, жиндего бокьухъе гурони
бичIчIулареб букIин гIадамасда
хIакъикъат.
Лъаларо, дир ихтияр бугищали гьадин
абизе, амма ракI-ракIалъ, гьари
хIисабалда, тIолго дагъистаниязда
абизе бокьун буго хадусеб. Жакъа
нилъее цIакъ чара гьечIого хIажатаб,
лъикIаб, баракат тIаде цIалеблъун
букIинин кIиго ракагIат тавбуялъулги
щукруялъулги какалги ран, цо
лахIзаталъ, амма кутакалда лъикI,
гьаб лъагIалида жанир ккарал
лъугьа-бахъиназулги, гIалимзабивализабазулги, нилъерго ракIазулги
хIисаб гьабуни (гьоркьоб хутIараб
гIибадаталъул, унел къоязул хIисаб
гьабуни). Гьединго, кутакалда щукру
гьабизе лъикIан, тIоцебесеб иргаялда,
дунялалда тIадго, бусурбабазул
ракьалда бугеб гIадаб рагъ-кьалалдаса
Аллагьас  нилъ цIуниялъухъ.
КIиабизе бугони, къанагIатабги
халкъалда бихьараб, чанги
анкьумумул урхъараб, амма бихьизе
щвечIеб рахIмат – аварагасул  асарал
нилъер ракьалде рачIиналъухъ, гьезда
берчIвазе щвеялъухъ. Лъабабизеги,
гьеб сайгъат дагъистаниязе гьабизе
бажарарав, «устар гьечIев чиясул
гьалмагълъун шайтIан букIунин»
халкъалда цебе абизе бахIарчилъи
гIурав, жеги цебегIанго – «батIияб
гIамалалъул, батIияб гIакъиллъиялъул
чиян» жинде ЧIикIаса КIудияс (къ.с.)
абурав, кьурул хъиру гIадав, сахав
магIарулав бетIерлъуде ккеялъухъ.
(Гьаб лъабабго жоялъухъ щукру
гьаби, цоги нухалъ такрар гьабизе
бокьун буго дие). Бажари бугев чияс,
гьаб кIиго ракагIат банани, цIакъго
дугIаялда дагIба балезда гьикъизе
бокьилаан: «Лъие гьабун букIун бугеб
доб дугIа?» – абун. Гьалдаги дагIба базе
бокьаразе, цоги суал буго: «Щайха
20-30 соналъ цебего Россиялдаги,
къватIисел пачалихъаздаги жиндир
гIакъиллъиялъулги, бажариялъулги,
гIаданлъиялъулги, гIелмуялъулги
цIар рагIарав гIалимчи, жакъа
гурони бетIерлъуде тIамичIев?
Дозда лъаларогунищ вукIарав кинаб
камиллъиялъул гIакъил жидеда цеве
вугевали».
Цоги, сундулго бицинчIониги, гьаб
дунялалде бачIарабщинаб бусурбанаб
уммат жиндихъ урхъарав, МухIаммад
гIалайгьи саламасул асарал щванагури
нилъехъе гьебго лъагIалида жаниб.
Амма букIине кколеб къимат
лъикI букIинаан (гьалъулъ букIунеб
баракат, дидаса нусгогIан лъикI
имамзабазда лъала). Унго-унголъунги
бусурбабазухъ, исламалъухъ, вижарав
ракьалъухъ ракI унтарав чиясда
бичIчIила, щай дие гьалда тIадчIей
гьабизе бокьун бугебали.
Гьайгьай, гьебго заманалда жаниб
камуна умматалъе живго КIудияв
(къ.с.); жинда бащадаб ками нилъеда
бихьичIеб камиялдалъун, жакъасел
бусурбабазда (цебе) бухIичIеб
бухIиялдалъун. Амма жив ине
вукIинги лъан, загьираб цо дугIаги
гьабун, жиндаса хадуб баракатги
ракьалде цIан, ана жиндир даража
Аллагьас  тIадегIан гьабеяв, жиндир
баракат нилъее киназего щваяв
къутIбу: «Нуж цоцадехун лъикIго
рукIа!» – ян аманатги гьабун. Пайда
щиб, доб къоялъ тIолго бусурбабазда
бичIчIичIо гьесул дугIаялъул къуват
ва гьев гIадазул дугIаялде нилъер
хIажалъиги.
Дагъистан абураб гIаммаб черхалда
гIемераб гIузру букIана, гIемераб къо
хIехьана гьелъ, гIемераб ками ккана.
Амма къо бихьанагIан бахIарзал
камичIо гьанир кидаго. Жакъа тIаде
рахъине анищ ахираб 25 соналда
жанир чIван тарал гIолохъаби!
Жиндир заманалда бичIчIичIо
нилъеда гьезул даража, гьабичIо
букIине кколеб хIурмат. ХIурмат
абураб жоялъул магIнаги – букIине
кколеб къагIидаялъ гIинтIамичIо
гьезул каламалъухъ – даража
бичIчIичIо абураб буго. Кин бугони,
алхIамдулиллагь, 30 соналъ цебе
гIадаб жагьиллъи гьечIо жакъа,
гьезул баракаталдалъунги. Мажгитал,
мадрасал ралел руго, дин гьабизе,
гIелму цIализе кигIанги ресал руго,
бокьарав чиясе. ГIелму босаразулги
къадар цIикIкIана. АлхIамдулиллагь,
рухIияб хиси лъугьана дагъистаниязул
рекIелъ. Нилъер гIамалазда рекъон,
тIамула Аллагьасги  нилъеда
тIад чи. Дагьабго туркIи динияб
рахъалдехун гьабуна нилъеца,
гIалимзабазул-устарзабазул хIурмат
цIунана – гьелъухъги батизе рес
буго – МухIаммад аварагасул  асарал
рачIана, Гьесул  рас сайгъат гьабуна,
АхIмад-хIажи гIадав КIудияв щвана…
(Гьесул баракатги жеги бичIчIун
гьечIебха нилъеда), гьелдаго рекъон
мустахIикъав бетIер щвана.
МустахIикъав абиялъул магIнаги,
гьев хадувккунги баракат-рахIматгун
вачIарав ватиялда хьул бугин абураб
жо ккола. Гьедин абунгутIиялъе
гIилла гьечIо жакъа, щайгурелъул,
баккудасанго хинлъи кьураб бакъалъ,
хадубги хинлъи кьолин абула
магIарулаз. (ХьулгIаги буго гIадамазул.
Хадувккун хисун ккезе хъван батугеги
Аллагьас!) Гьес абулеб буго Россиялъул
бетIерас жиндие рес кьун бугин,
жиндирго ватIаналъе гIоло хIалтIизе –
бажарулищ бажаруларищали. (ХIатта
гьеб хIалтIуе гьев мустахIикъав вукIин
цебего бичIчIун буго, бичIчIизе кколел
чагIазда). Гьел рагIаби руго жакъа
нилъеца нилъедаго абизе ккарал:
ТIадегIанав Аллагьас нилъее рес
кьун буго, хIарамабщиналдаса нахъе
къан рукIине, хIехьезе лъалеб бугищ
лъикIлъи гьечIищали ва гIумру цIияб
тIамачалдасан байбихьизе.
Амма кинго камулел гьечIо бакъ агиян
къулун, къо агиян рорхун, цониги
сахаб жо жидецагоги гьабичIого
чияр хатIа, чияхъан ккезесеб
гъалатI хъирщулел чагIи. Нилъерго
гIайибазул хIисаб гьабичIого,
гьерсаздегун харбазде руссун щай
чIолел? Щибго хIалтIиги гьабичIого,
гIетI гIодобе тIечIого чияца босун
нилъеда кодоб талихI лъоларелъул.
Аби буго: «ГъалатI лъилго кколеб,
мунагь ккезе вукIунге», – ян. Пикру
хIалтIулев чиясе, цо сон гIелаангури
букIараб, ахир-къадги гIодове
вуссине, мунагьал цIикIкIинаричIого,
гIибадаталда тIадчIей гьабизе. Тавбу
гьабурав чиясе ТIадегIанав Аллагь
цIоб гIатIидав, гурхIулев, мунагь
чурулев вугин абула. Нилъин абуни,
динияб рахъ букIа, дунявияб букIа,
щив нухмалъуде кканиги, гьев
чиясда тIасан рагIи абизе кколин,
гьесул гIайибал цIехезе, гьесул
такъсир балагьизе лъугьуна. Жакъа
мисалалъе, гьеб кIиябго рахъалъан
нилъее щварал нухмалъулезул даража
бичIчIулебани дагъистаниязда,
щукрудул какал гIемерлъилаан
рукIарал. Гьалгуниял соназ тIад
кьаву чIвараб сиясат, цо къоялда
жаниб гIицIго цо чиясда тIолабго
хисизабун, бацIцIун, цIилъизабун
кIолареблъи бичIчIизе ккеларищ,
гьезда гIайиб чIвалелде цебе. Щивав
чиясул гIахьаллъи къваригIуна иш
цебетIеялъе. А. Чеховас абухъего,
щивав чи, жинди-жиндир бакIалда,
букIине кколеб къагIидаялъ
ракIбацIцIадго хIалтIулев вукIаравани,
цебего цебетIей букIинаан нилъер.
Нилъер хIаракат гьечIолъиялъ
буго кинабго жо хвезабун. Пайда
щиб, гьоцIо гьабулеб – на, гьабураб
чIикIулеб – чIикIва букIунелъул.
Бералда бихьулареб – ракIалда
бихьулеб, нилъер бералда бихьичIеб,
КIудиясул (къ.с.) ракIалда бихьанаха.
Гьесул баракатги, накълулъун
лъагIел иналде, нилъеда цебе бугоха.
Аллагьас  рекIел канлъи кьеги
тIолго бусурбабазе, битIараб нухде
тIамеги, мунагьалги чураги киназулго.
Баракатав ватаги цIияв бетIер,
иманияб батаги гьес ва нилъеца
гьабулебщинаб. Амин!
ГАЗ Е ТА Л ЪУЛ А Д А Б Т ЕЗ Е Х I А РА М А Б Б У ГО, Г Ь Е Л Д А А Я ТА Л Г И Х I А Д И СА Л Г И Р У ГО
Рукъалъул кIалтIаса чваххулеб гIоралъул мисал буго щуябго какил. Къойил щуцIол нуж жиндилъ чвердолеб. (ХIадис)
ДЕРЕЦ
www.assalam.ru
№ 18, сентябрь 2013
зул-къагIда 1434 c.
9
Мадугьал
Дир вукIана херав мадугьал,
дица гьесда ХIусен-дацийилан
абулаан. ЦIакъ вокьулаан дие
гьев, гьесул хIеренлъиялъги
хIалимлъиялъги букIун
батилаха. РакIалдацин
буго, гьес дие сайгъат гьаюн
йикIарай ясикIоцин. Дов херав,
кигIан лъикIав вукIаниги, дида
вихьулаан кидаго къваридго.
Дица гьесие кIвараб кумек
гьабулаан, гьесул гIажаибал
харбазухъ гIенеккизе бокьулаан.
Гьедин гьев къваридго
вихьулевги вукIун, дица цо
къоялъ инсуда гьикъана, ХIасандаци къваридго вукIиналъе
гIилла щибилан. Дида инсуца
абуна: "Иман чорхолъ гьечIел
лъималаздаса Аллагьас
цIунаги", – ян. ХIасан-дацил
вукIана цо вас. Гьев гIумру
гьабун вукIана шагьаралда.
Гьес инсул миллат гьабулароан,
ваккизеги цIакъ къанагIат
гурони щолароан, гьелъие гIоло
цIакъ пашмангоги вукIунаан
гьев гъарим. Цо нухалда
къварилъарав инсуца васасда
гьикъун буго: "Щиб дир вас,
дуда дун кIочонищ тарав," – ян.
Васас гьесие хъачIго жаваб кьун
буго, жив регIун вукIунарин.
Дида гьеб рагIараб мехалда,
цIакъ захIмалъана. Эбелинсуца нилъ къаси макьу тун,
къад хIалхьи тун хьихьула.
Нилъин абуни, кIудиял гIедал,
гьезде регIулел гьечIо. Эбелинсул адаб тарал лъималазе
Аллагьасги  нагIана кьун буго.
Эбел-эмен разилъи Аллагь 
разилъилъунги ккола. ХIадисги
буго: "Алжан эбелалъул
хIатIикь бугин", – абураб. Эбелэмен рохизаризе ккола нилъеца.
Нилъее рохелги хинлъиги кьурал
гьел гурел гьечIеллъидалха.
Нилъее киназего тавпикъ кьеги
эбел-эмен рази гьаризе.
ПатIимат ГIабдулатIипова
РачIа бусурбаби, гIелму цIализин,
ГIелму тIалаб гьаби парзлъун бугелъул.
ГIисинго кье лъимал мадрасабазде,
ГьитIинго лъараб жо кIочонаребин.
РачIа гIелму цIализе
Тавбуялде руссинин
БацIцIад гьабе ният мутагIилзаби,
Аллагьасе гIоло гIелму цIализе.
БацIцIадаб ниятгун ругелгIан мехалъ,
ЧчугIбуцацин дугIа гьабила дуе.
Гьаб дунялалда нижей,
ГIумру кьурав Мун, Аллагь,
РахIматал кьун рохизе
Ниж гьарурав Мун, Аллагь.
Бечелъи щвезейин нияталдалъун,
ГIелму цIалулезда гьоркьов вукIунге.
Лъан букIа, мутагIил, Аллагьас дуе,
Нияталда рекъон кьолебин давла.
Кьеги нилъей тавпикъ гIелму цIализе,
ГIелмуялда рекъон гIамал гьабизе.
Калимат МухIамадова, 10 класс, Хъарани росу.
Хирияй эбелалде
ГIумруялда жаниб жиндир бицине,
ГIемераб бакI кколей хирияй эбел.
Унго, мун гIадинай йигодай эбел,
Лъимадул ургъелалъ рахIат толарей.
Дур ракIалъул кIутIи, хирияй эбел,
Лъимаде талихIан угьулеб буго.
Беразе макьу тун, чорхой хIалхьи тун,
Лъимадул тIалабалъ уна дур гIумру.
Баба, кьеги дуе Аллагьас сахлъи,
Даимаб рохелгун Аллагь разилъи.
Дур адаб тараб жо гьабун батани,
Гьарула, гьелдаги тIаса лъугьаян.
Умухайир ХанмухIамадова
ТIогьой берцинлъи кьурав,
ХIанчIие роржен кьурав.
Киналъулго БетIергьан,
ЦохIо вугев Мун, Аллагь.
Нижер ккарал хатIаби
ТIаса лъугьун те, Аллагь.
РахIму бугев, хирияв
ТIадегIанав дир, Аллагь.
РухIчIаголъи бижарав,
Чорхое сахлъи кьурав.
ТIабигIат берцин гьабурав
Нижер хирияв, Аллагь.
Пихъил гьуинаб тIагIам,
Кванил лъикIал нигIматал.
Дуца нижей кьуралъухъ,
Щукру дуе, дир, Аллагь.
Къаси-къаси баккун моцI,
КунчIулел зодихъ цIваби.
Дур хIалкIолъи, БетIергьан,
Гьелъул гIорхъиго гьечIо.
Алжан-жужахI бищизе
Рес нижей кьурав, Халикъ.
Тавбуялде руссине
Къуватги кье нижее.
ХIапизат Давудова, 7 класс, Хъарани росу.
Гьумер хIадур гьабуна ГIайшат ГIабдурахIмановалъ
ГАЗ Е ТА Л ЪУЛ А Д А Б Т ЕЗ Е Х I А РА М А Б Б У ГО, Г Ь Е Л Д А А Я ТА Л Г И Х I А Д И СА Л Г И Р У ГО
Кванан хадубги, гьекъон хадубги гьелъухъ рецц гьабулев лагъасдаса Аллагь  рази вукIуна. (ХIадис)
10
www.assalam.ru
№ 18, сентябрь 2013
зул-къагIда 1434 c.
МУЪМИНАТ
МугIрузул гIадатал гIадахъги росун…
Дагьаб цебегIан дир бер речIчIана гьайбатай цо
гIаданалда. Гьей йикIана лъабкъоялда щуго сон
барай гIадай, жеги къартIалда йигей, жинс берцинай гIадан.
автор: ПатIимат МухIаммадова
БукIана гьелъулъ цо хIайранлъиги. Гьелда ретIун
букIана, нилъер заманалъе хасиятаб гуреб ратIлил
форма. Накабаздаса гъоркье араб гIатIидаб горде,
гьелда гъоркьан раккун гIатIидал тIаждал гIагал.
Бищунго берцин бихьана бетIер къан букIараб
къагIида. Гъуждул рацун тIаде рехараб, кIудияб
кIазалда гъоркьан баккун букIана чохтIо.
ЧохтIо букIана гIадатияб гуреб, къунщби ругел
бакIазда, кIудиял кIилкIал гIадал жалги тIад рукъарал.
Гьеб букIана нилъер умумуз ретIунеб букIараб ратIлил
цо къагIида.
Жакъа музеяздаги сценаяздаги гурони умумузул
ратIлил форма бихьизе рес гьечIеб заманалда гьеб
букIана дие гIажаибаб жолъун. Дие гуреб цогидазеги.
Гьаб заманалда гIемер рагIулеб буго руччабазул ва
бихьиназул ратIлида хурхарал бахIсал. Руччабазул
ратIлидехун букIуна дагьабго цIикIкIун тIадецуй.
ГIараб къагIидаялъ хIижаб чIван, нилъерго чохтIо
кIочон тун бугин. Чияраб босун, нилъерабго тун, тату
хвезабун бугин руччабазин бицунелги камулел гьечIо.
Нилъер умумуз ретIунеб ретIел букIана кинабго
рахъалъан шаргIиял тIалабазде данде кколеб, хIижаб.
ТIадегIанав Алллагьас  бихьизабураб нух ккун ругел
руччабазе данде кколеб. Дагъистаналъул халкъазул
батIи-батIияб рукъи-къотIи, жидерго цоцазда
релъинчIел хаслъаби рукIаниги, шаргIиял тIалабал
гьелъ тIуразарулаан.
Нилъер руго берцинал гIадатал, гьайбатаб ретIел,
кьучIал хараби, хвел гьечIеб яхI-намус. ГIарабазулин
гIажамиязулин батIа-бахъи гьечIо чIужугIаданалъ
гIаврат бахчиялъулъ. Гьеб буго Аллагьас  гьелда
тIад лъураб жо. ГIаврат бахчараб ратIлиде абула
хIижабилан. ГIарабазда нилъ релъинги рогьо гуро.
Нилъер авараг, Аллагьасул свалат-салам лъеяв,
Аллагьасул  бищун хирияв лагъ вукIана гIарабияв.
Бокьараб тIаса бищизе ихтияр щивасухъ буго.
КIочон тезе бегьиларо нилъ лъица рижарал ва сундуе
рижаралали. Кьеги нилъее Аллагьас  тавпикъ
битIараб кквезе.
ЦIар букIараб гIоларо
Улбулги лъималги
БАШКИРИЯЛДАСА ДИНАЛЪУЛ ЯЦАЛЪУЛ ХАБАР
ПатIиматги Халисатги къулгIадухъ дандчIвала
Халисат: йорчIами, ПатIимат. ГIемер мех букIанин
йихьичIого, щиб хIал бугеб?
ПатIимат: йорчIами, Халисат. АлхIамдуллиллагь,
лъикI йиго. Мунго кин йигей?
Халисат: дунги бацI гIадин йигоха, ПатIимат. Яс
цIализе лъезе хIадурлъулей йиго, гьанже школаги
лъугIун бугелъул.
ПатIимат: гьеб лъикI бихьулаха.
Халисат: дуца кие кьезехъин йигей яс цIализе?
ПатIимат: исламияб университеталде инин йигоха
гьей.
Халисат: щибилая? ГIадамазда рагIуледухъ абуге
гьедин.
ПатIимат: щибха гьабилеб, ахираталдеги хIадурлъизе
кколелъул.
Халисат: ахираталъе херлъидал хIадурлъаниги
гIелин. Ясалъул гIумру гIадада хвезабуге. Гьеб цIали
ясалазе къваригIараб жо гуро. Гьелъие харж киса
щвезе бугеб?
ПатIимат: Аллагьас хъвараб гурони щоларин, гьелъул
ургъел гьабизе кколаро.
Гьединги абун, ПатIимат уна.
Ана гьоркьоб заман ва тIаде щвана сентябрь моцI.
ПатIиматилги Халисатилги ясал цIализеги ун
каникулазул заманалда рокъоре рачIуна.
ПатIимат: Сапият дир яс, цо дагьалъгIаги хIухьбахъе,
гIелин хIалтIарай. ХутIараб-тараб жо дицаго гьабилин.
Сапият: эбел, дун свакан гьечIин, мунго гIодой
чIун йикIа. Мун разилъи Аллагь разилъилъунги
кколеблъидал, дица яхI бахъила.
Цинги Сапият лъадае ине лъугьуна.
ПатIимат: дир яс, лъадае дунго инин, дуца кваназе
жо гьабе.
Сапият: ЛъикI бугоха, баба.
ПатIимат лъадае уна.
Кидаго гIадин Месей кьижун йикIуна.
Халисат: бабал месед, яхъа тIаде, бакъги некIого
баккун бугин.
Месей: баба, дие кьижизе бокьун буго, дун кьижизе те.
Цо заманалдаса Анисат ячIуна.
Халисат: Анисатги ячIун йигин дир яс духъе,
гьанжегIаги яхъа тIаде. НекIого къалъун бугин
дунялги.
Месей кIанцIун тIаде яхъуна ва жиндирго гьалмагъгун, телефоналги кодор ккун, жидерго ишазде руссуна.
Халисат: дур гогьдари дида чIалгIанин, яхъа
лъадаегIаги а!
Месей: баба, дида кIоларо лъим баччизе.
Цинги Халисат ццим бахъун жийго уна лъадае.
Нахъеги дандчIвала ПатIиматги Халисатги гьадабго къулгIадухъ.
ПатIимат: щиб хIал бугеб, Халисат?
Халисат: щибха букIинеб ПатIимат, ясалдаса
ракIбакъван йиго. ГIадалаб жо гьабуна доб мехалъ
духъ гIенеккичIолъиялъ. Гьанже бичIчIана дида
гIелмуялъул хиралъи.
ПатIимат: гьединха букIунеб, Халисат. Дир яс, яс
гуроха йигей, месед йиго.
Чанги гIадан йиго гьаб дунялалда,
Диналъул гурони хабар лъаларей.
ЛъикIал руччабиги гIемерал руго,
ГIелму цIали гуреб мацI бичIчIуларел.
Гьанибго толелъул ургъел реххун тун,
Аллагь, Дуца тIаме, тIагIат гьабизе.
ТIадаб камил гьабун, карагьатаб тун,
Квер ккун раче, Дуца, битIараб нухде.
Ставрополь шагьаралда бугеб исламияб
институталде цIализе рачIун руго Россиялъул
батIи-батIиял шагьараздаса гурелги,
Казахстаналдаса, Тажикистаналдаса руччаби.
Башкириялдаса ячIарай Лилял буго ункъо
лъимер, рукъ-бакI, бекьулеб кIудияб хур.
Амма гьелъ киналдасаго тIаса бищана гIелму
цIали. Дун хIайранлъана гьелъулъ бугеб иман
бихьидал. Гьелъ бицана: «Дида цебего дин
бичIчIун букIарабани, киданиги дунялияб
гIелму тIалаб гьабилароан. Аллагьас  дие гьеб
бичIчIи дагь-дагьккун кьуна ва дир гIумруялъул
аслияб мурадлъун Аллагь  лъаялде щвейги
Гьев разилъиги буго. Дунялиял пикраби дир
ботIролъего рачIунаро, Аллагьасе  тIагIат
ракIбацIцIадго гьабизе байбихьаралдаса, дунял
жибго данде бачIунеб жо букIун буго.
«ГIелму тIалаб гьаби тIадаб буго щивав бусурбанчиясда
ва бусурбанчIужуялда» абураб хIадис лъаралдаса
нахъе, дие хIалхьи букIинчIо, хIажат букIана цIализе.
ТIадегIанав Аллагьас  кьола Жиндирго лагъасе гьес
гьарарабщинаб. Лъицаниги квалквал гьабичIо гьание
цIализе ячIине, гьелъул гIаксалда, роххун къабул
гьабуна.
Дида бичIчIуларо, кин кIолеб бусурбанчIужуялда
гIелму цIаличIого йикIине ялъуни гьелда
бичIчIуларогодай буго гьелъул кIвар? ГьанжелъизегIан
букIараб гIумруялда лъезе цIар дида лъаларо, гьанже
дун Аллагьасе  щукруги реццги гьабулей йиго гьаб
нухде ячаралъухъ. Росги, рукъги, лъималги тезе кIола,
хIатта сахлъигицин хвезабула руччабаз дунялияб
цIалуе ва хIалтIуе гIоло. Амма исламияб гIелму цIализе
лъугьани абула: «РегIунищ йигей?» – абун. БитIун нилъ
регIичIеб мехалда вачIуна ГIизраил малаикги, гьеб
къоялде къачIан чIезе ккеларищ.
Дагъистаналъул руччабазда хIайранлъун йиго
дун, нижее гьечIеб нигIмат буго гьениб, ай
тIарикъаталъул машаихзаби. ГIезегIан захIмат
букIуна Башкириялдаса гьенире ине, амма рекIел
рокьиялъ ниж гьенире цIала ва лъагIел кидадай
инаян рукIуна. АлхIамдулиллагь. Гьединго, свалатсалам лъеяв аварагасул асарал гьенире рачIиндал
ракI Дагъистаналда букIана, кигIан талихI бугел нуж
ругел!
БитIараб буго, дун бусурбанаб хъизаналда гIуна,
бусурбабазда гьоркьой йикIана, амма гьеб букIун
буго цохIо цIар. Бусурбабазда лъазе кколеб ва гьез
гьабизе кколеб гIемераб жо батана дида. Гьари буго
Аллагьасде , цIаралда рекъараб гIамалги, гIелмуги,
хасиятги, сабруги, гIодориччайги кьеги киналго
бусурбабазе.
Хасго Дагъистаналъул руччабазда абизе бокьун
буго: къимат гьабе нужер гьениб бугеб бацIцIадаб
диналъул, тIалаб гьабе гIелму, гIелмуялда рекъезабе
гIамал, щукру гьабе нигIматазде, гьабизе тохлъани,
гIемерисезул гIадин «бусурбанал» абураб цIар хутIизе
гурин. Аллагьас  тавпикъ кьеги нилъее Аллагь 
разилъиледухъ хьвадизе, цоцалъ рокьи-махIаббат
щула гьабизе, БетIергьан разиял лагъзаллъун тIаде
рахъине хъван батаги».
ГIайшат НурмухIаммадова
ГАЗ Е ТА Л ЪУЛ А Д А Б Т ЕЗ Е Х I А РА М А Б Б У ГО, Г Ь Е Л Д А А Я ТА Л Г И Х I А Д И СА Л Г И Р У ГО
ГIайшат ГIабдурахIманова
СУАЛ-ЖАВАБ
Муъминзабазда лъалебани Аллагьасул  гIакъубаялъул, алжаналде хьулго лъелароан гьезул. (ХIадис)
www.assalam.ru
ТасбихIалъул как кин балеб?
ТасбихIалъул как буго цIакъ хирияб как, гьелъул хIакъалъулъ
ибну ГIабасидасан хIасанаб иснадалдалъун бачIараб хIадисги буго.
Хирияс  абулеб буго жиндирго имгIал ГIабасида: «Дица дуе кьелищ
цо сайгъат, дуца жиб хIалтIизабуни ТIадегIанав Аллагьас  дур
кинабго мунагь чурулеб: цебе гьабурабги хадуб гьабизе бугебги,
балъго гьабурабги тIатун гьабурабги, бокьун гьабурабги тохлъукье
ккарабги. Дуца бала ункъо ракагIатаб как ...». Хадуб, хирияс 
бицана гьеб балеб къагIида. Гьелъие гIоло гIалимзабаз абулеб буго,
гьелъул хиралъи рагIун хадуб гьеб как бачIого толаро диналъул
щибго ургъел гьечIев чияс гурониян. Гьединго, сунннатаб буго гьеб
как анкьида жаниб цо нухалъгIаги базе. ЛъикIаб буго, бажаричIони,
моцIида жаниб цо нухалъ, гьединги бажаричIони, лъагIалида жаниб
цо нухалъ, гьединги рес рекъолеб гьечIони, гIумруялда жаниб цо
нухалъгIаги базе. ТасбихIалъул какил буго ункъо ракагIат ва щибаб
ракагIаталда буго лъабкъоялда анцIила щуго тасбихI, тIубараб
какилъ лъабнусго тасбихI. Гьеб тасбихI гьабулеб къагIидаги:
«СубхIаналлагьи валь-хIамдулиллагьи ва ла илагьа иллаллагьу
валлагьу акбар», гьелде тIаде « Ва ла хIавла ва ла къуввата илла
биллагьил гIалиййил гIазим» цIикIкIинабизеги хирияб буго.
Гьединго, щибаб ракагIаталда алхIамалда хадуб суратги цIалила
тIоцебесеб ракагIаталда «алгьакуму», кIиабилелда – «вал-гIасри»,
лъабабилелда – «къул я аййугьал кафирун», ункъабилелда –
«къулгьу».
Как бухьина гьадин: «Дица ният гьабуна ункъо ракагIатаб суннатаб
тасбихIалъул как базе ТIадегIанав Аллагьасе». Хадуб ваджагьтуги,
алхIамги, цебе рехсараб суратги цIалун анцIила щуго нухалъ
тасбихI гьабила. Гьединго, анцI-анцI тасбихI гьабила рукугIалда,
игIтидалалда, кIиябго суждаялда, суждаялда гьоркьоб гIодор
чIеялъулъ гьел киназулъго гьаризе рихьизарурал азкаразда хадуб.
АнцIго тасбихI гьабила кIиябго сужда гьабун тIаде вахъунаго, рахIат
гьабизе гIодове чIеялъулъги ва Аллагьу Акбар абила суждаялдасан
ворхулаго. ТасбихIалги гьарун тIаде вахъунелъул абиларо. Гьаб какги
къад балеб бугони ункъабго ракагIат цадахъ бала, къаси балеб бугони
– кIи-кIи ракагIат ккун бала. Ункъо ракагIат балеб бугони аттахIийяту
кIицIул цIализе лъикIаб буго. Мисалалъе, къадекакилъ гIадин, амма
ахиралда цо цIалун тезеги бегьула. АттахIийяту цIалулеб бакIалда
тасбихI, гьеб цIалун лъугIарабго гьабила. Гьеб бан лъугIарабго
гьабизе бихьизабураб хассаб дугIаги буго, гьебги рес бугев чияс
цIехон лъазабизе ккела.
(ФатхIул мугIин ва ИгIанату тIалибин)
Гъорлъе хъублъи ккунилан хъублъулареб лъел кIиго
къулгIайилан абулеб къадар чан литр кколеб?
Нилъеда аскIоб кIиго къулгIайилан машгьураб бугониги, гIараб
мацIалда гьелда абула къуллатилан ва гьеб ккола жанибе лъамалъи
тIолеб хассаб цIарагI. Гьаниб мурад буго Гьажарилан абулеб Мадинаялда
аскIоб гIумру гьабун букIараб тухумалъул къуллат. Гьанже гьеб кIиго
къуллаталъе къадар чIезабулаго гIалимзабаз абулеб буго гьеб гIеблъиги,
халалъиги, гъварилъиги натI ва гьелъул ункъил бутIа бугеб жанибе
лъамалъи тIолеб алат бугин. НатIалъул роценги ккола кIикъоялда
микьго сантиметр ва гьелъул ункъил бутIаги тIаде рехани, гьеб бахуна
лъабкъого сантиметралде. Гьединаб цIарагIалде жанибе унеб лъел
къадарги ккола кIинусиялда анцIила анлъго литр.
(ШархIул махIаллий ва ХIашиятул къалюбий)
Паризаял каказда цере-хадур ратибатал раялъул хIикмат
щиб?
Цере ралел ратибатал раялъул буго кIудияб хIикмат. Инсан
гIемерисеб мехалъ жиндирго дунявиял ишазда машгъуллъун
вукIуна ва гьеб мехалъ напс букIуна гIибадат-тIагIат хIузуралдаги
хушугIалдаги гьабиялдасан батIалъараблъун. Паризаяб какалда
цересел ратибатал райдал гьасул дунялалдехун буссун букIараб ракI
дагь-дагьккун гIибадаталде буссуна ва гьесул хадуб балеб паризаяб
какилъ хIузурги хушугIги бачIуна ва гьелда цере ратибатал
ран рукIинчIелани бачIунеб букIинчIеб хIалалъ. ХIакълъунго,
инсанасул напс буго жиб жиндилъ бугеб гIамалалда рекъон
хIалтIулеб жо, хасго гьеб гIамал халатаб заманаялъ гIемер гьабуни.
Гьединго, паризаял каказда хадур ратибатал раялъулъги буго
кIудияб хIикмат. Гьеб баян гьабула гьаб хадуб рехсараб хIадисалъ.
Абугьурайратидасан бицунеб буго хирияс  абунилан: «Лагъасул
гIамалазул тIоцебе жиндасан хIисаб-суал гьабизе байбихьулеб
гIамал буго как. Гьеб какил иш лъикI ккани, ай гьес гьеб камилго
арканалги тIуран, хIузургун хушугIалда балеб букIун батани, гьев
гIазаб-гIакъубаялдаса ворчIула. Гьесул какил иш лъикI ккечIони,
талихI къола. Гьес жиндирго какилъ кинаб бугониги мукъсанлъи
гьабулеб букIун батани, гьесул суннатаб как бугищали балагьула
ва гьелдалъун камил гьабула паризаяб какалдасан мукъсанлъараб.
Гьединго, гьабула цогидал гIамалазеги». Паризаяб как байдал
гьелъулъ ккараб жагъаллъи бацIцIунеб жо гьелда хадуб цун
ккезабизеги цIакъго-цIакъ рекъараб букIинарищха.
(ИгIламул анам шархIу Булугъил марам)
№ 18, сентябрь 2013
зул-къагIда 1434 c.
11
Дун вуго ригь арав чи ва дица Къуръан цIалун букIинчIо.
Гьанже дие бокьун буго алхIам битIун цIализе лъазабизе.
Дие бокьун буго гьеб нилъерго хатIалъги хъван гьелдасан
цIализе. Амма дида абуна гьеб гIараб хатIалъ гурони хъвазе
бегьуларин. Бокьилаан мухIканлъи лъазе.
Къуръан гIараб мацIалъул хасслъабиги цIунун, ай махражалда
гурони цIализе хIарамаб букIин лъалеб жо буго. Къуръан буго гIараб
мацIалда рещтIараб ТIадегIанав Аллагьасул  калам ва гьеб гьезул
мацIалда цIаличIони Къуръанлъун букIунаро. Амма гIараб мацI гуреб
цогидаб мацIалда хъвазе бегьи гIалимзабазда гьоркьоб хилаф бугеб
суал буго. Ибну ХIажарасда аскIоб гьеб хIарамаб буго, Къалубиясдаги
Бужайрамиясдаги аскIоб хIалалаб буго. Гьединлъидал, хасго гьелде
хIажалъиги бугелъул, гьеб гIурус хатIалдалъун хъвазе бегьунгутIи
букIинаро. Амма гьеб хъвараб кагътидаса дуцаго цIализе бегьуларо,
гьеб махражалда цIализе малъулев чиясда цебе гьес малъухъе цIализе
ккола ва кумекалъе тIаде валагьизе гьеб кагъатги букIина.
(ИгIанату тIалибин, ХIашиятул къалюбий, ХIаваши щирваний)
Как балев чиясул гьури бачIанадай абун щаклъи ккани,
как холищ?
Как балев ватаниги ватичIониги батIалъи гьечIо, цониги чиясул щаклъи
ккани гьури бачIиналъулъ, гьеб бачIин мухIканлъичIебгIан мехалъ
какиечури биххуларо. Муслимица бицараб хIадисалда хирияс  абулеб
буго: «Нужер мажгиталда яги какилъ вугев цонигиясул чохьониб гьури
ккун бугони ва гьесул ишкалги ккани гьеб къватIибе бачIанадай абун,
гьев гьеб какдаса ватIалъун, какие чури гьабизе унге жиндаго гьаракь
рагIичIого яги махI чIвачIого».
(ШархIул махIаллий ва ХIашиятул къалюбий)
Капурчиясул мунагьал чурейилан БетIергьанасда гьаризе
бегьулищ?
Агьлу-суннаталъул гIакъидаялда рекъон, ТIадегIанав Аллагьас 
ахираталда куфру тун нахъияб мунагь чуризе рес буго. Капурчиясеги
жиндир куфруялъухъ даимаб жужахI буго, гьелда тIадеги жинца
дунялалда гьарурал гIасилъабазухъ гьелда рекъараб мунагьги гIазабги
буго. Гьединлъидал, гьесул гьеб куфру тун нахъияб мунагь чурейилан
гьаризе бегьула. Гьединго, гьаризе бегьула гьесие чорхое сахлъи,
дунявияб боцIи-мал, лъимал-хъизан. Гьес гьабулеб дугIаялъе аминги
абизе бегьула ва гьесда нилъеего дугIа гьабейилан абизеги бегьула.
(ХIашиятул къалюбий)
Закаталъе даран гьабулев чияс бичулеб къайи бахъизе
бегьулищ?
Имам ШафигIиясул мазгьабалъул кьучIаб рагIиялда рекъон, даран
гьабулев чияс гьелдаса закаталъе бахъизе ккола накъд, ай яги
меседалъул динарал яги гIарцул диргьамал. Амма Ибну РрифгIатица
абураб жоялда рекъон, къайиги бахъизе бегьула. АбухIанифа
имамасул мазгьабалъул кьучIаб рагIиялда рекъон, бичулеб къайиги
бахъизе бегьула. Нилъер закаталъе бахъизе гIарац-меседги
гьечIелъул, нилъеца бахъулеб кагътил гIарацги къайиялде гъорлъе
унелъул, кагътил гIарац бахъиги нилъер мазгьабалда рекъон ибну
РрифгIатида нахърилъани гурого лъугьунарелъул, нилъер тIокIаб
рес гьечIо кагътил гIарацго гIадин къайиги бахъизе бегьулин
абичIого.
(Фатава ибнизияд ва ШархIул мафруз)
Дир вас Аллагьасул I къадаралде щвана ва дие бокьун буго
гьесул ирс бикьизе шаргIалда рекъон. Гьесул нахъе ругел
чагIи руго хъизанги, ясги, эбел-эмен цадахъай яцги, дунги.
Амма эмен гьечIо. Гьеб ирс гьал чагIазда гьоркьоб кин
бикьизе кколеб?
Гьесда тIад налъи букIун батани гьебги бецIун, искъатI-кафаратги
гьабун, тIад хIеж батани гьеб тIубазе кколеб къадарги гьелъие
бихьизабун, хутIараб боцIул багьа гьабила ва гьеб бикьила къоло
ункъиде. Гьелдасан лъабго бутIа кьела хъизаналъе, анцIила кIиго, ай
бащалъи кьела ясалъе, щуго бутIа кьела яцалъе ва ункъо бутIа дуего
тела, ай эбелалъе кколеб жо гьеб буго. Мисалалъе, гьесул нахъе батани
нусиялда къоазарго гъурщил багьа гьабураб буголъи, гьелъул анцIила
щуазарго гъурущ букIина хъизаналъе, лъабкъоазарго ккола ясалъе,
къоло щуазарго яцалъе ва къоазарго эбелалъе. Гьаб буго шаргIалда
рекъон бугеб къагIида.
(ШархIуррахIабияят)
ГАЗ Е ТА Л ЪУЛ А Д А Б Т ЕЗ Е Х I А РА М А Б Б У ГО, Г Ь Е Л Д А А Я ТА Л Г И Х I А Д И СА Л Г И Р У ГО
12
Капурзабазда лъалебани Аллагьасул  рахIматалъул, алжаналдаса хьул къотIилароан гьезул. (ХIадис)
www.assalam.ru
№ 18, сентябрь 2013
ФОТОРЕПОРТАЖ
зул-къагIда 1434 c.
Аварагасул  асаразулгун къо-мех лъикI гьаби
Т I О Ц ЕБЕС ЕБ С ЕН Т Я БРА Л Ъ М А ХI АЧХ ЪА Л А Я Л Д А Т I О БИ Т I А Н А КI И А БИЗ ЕГ И А ВА РА ГАСУЛ
 РАСА Л
ТА Д БИ РА Л. Г ЬЕ Л Д А Л ЪУ Н, АСА РАЗД Е З И Я РАТ Г ЬА БИ Т I О Б А Н А.
ГАЗ Е ТА Л ЪУЛ А Д А Б Т ЕЗ Е Х I А РА М А Б Б У ГО, Г Ь Е Л Д А А Я ТА Л Г И Х I А Д И СА Л Г И Р У ГО
Ч УРИ Я Л ЪУЛ
1/--страниц
Пожаловаться на содержимое документа