close

Вход

Забыли?

вход по аккаунту

код для вставкиСкачать
Պահանջարկի առաձգականությունը ըստ գնի,
Եկամտի: Պահանջարկի խաչաձև
առաձգականություն
1
Բովանդակություն
Ներածություն…………………………………………………………………………………….. 3
1.
Պահանջարկը և գինը, պահանջարկի օրենքը ……………………………………………… 4
2.
Պահանջարկի առաձգականությունը, պահանջարկը ըստ գնի.…………………..………. 10
3.
Պահանջարկի առաձգականությունը ըստ եկամտի ……………………………………….. 15
4.
Պահանջարկի խաչաձև առաձգականություն………………………………………………… 15
Եզրակացություն………………………………………………………………………………………. 19
Օգտված գրականության ցանկ………………………………………………………………………. 20
2
Ներածություն
Տնտեսագիտության տեսության եւ պրակտիկայի արմատական խնդիրը եղել եւ մնում է
հասարակական
արտադրության
մասնակիցների`
սպառողների և
վաճառողների
կամ
արտադրողների, փոխադարձ համաձայնեցված գործողությունների արմատավորումը: Շուկան
լավագույն
ձեւով
է
ապահովում
արտադրության
և
սպառման
փոխադարձ
կապը:
Յուրաքանչյուր առք ու վաճառքի գործարքին նախորդում են երկու կարեւոր երեւույթ`
առաջարկ և պահանջարկ, որոնց մեծությունն է որոշում շուկայում իրականացվող գործարքների
ծավալը եւ գների մակարդակը: Իսկ քանի որ շուկայական տնտեսությունը բնութագրվում է
գների
շարժունակությամբ
եւ
գործարքների
չափերով,
ապա
դրանց
ցանկալի
փոփոխությունները կապված են առաջարկի (սպառողների եկամուտների) եւ պահանջարկի
(արտադրողների եկամուտների) մեծությունների կարգավորման հետ:
Այդ հարցերի պատասխանը տալիս են շուկաները` գների առաձգականության միջոցով:
Այսպիսով, անհրաժեշտ է ոչ միայն հասկանալ, թե սպառողները՝ պահանջարկը, ինչպես
են շուկայական մեխանիզմների միջոցով ազդում արտադրության՝ առաջարկի, վրա, այլ նաև
դրանց փոխազդեցությունը ինչպես է ներգործում գների համակարգի վրա: Շուկայում
վաճառվում են շատ ապրանքներ. մի մասն ունի առաջին կենսական նշանակություն, մյուս
մասը պերճանքի առարկաներ են, իսկ երրորդ մասը ռեսուրսներ են, որոնք օգտագործվելու են
արտադրության գործընթացում: Բնակչության որոշ խավն իր եկամուտները հիմնականում
ծախսում է առաջին կենսական նշանակություն ունեցող ապրանքներ ձեռք բերելու համար,
մյուս խավը` ինչպես առաջին կենսական, այնպես էլ պերճանքի ապրանքներ, երրորդ խավը`
նաեւ արտադրության ռեսուրսներ գնելու համար:
Ապրանքային շուկայում յուրաքանչյուր ապրանքի պահանջարկի ու առաջարկի
հարաբերակցությունը փոխկապվածության մեջ է գնային, ոչ գնային գործոնների հետ: Ուստի
գների մշտական փոփոխության պատճառով կորերն անընդհատ փոփոխվում են: Դա
նշանակում է, որ գների իջեցումը կամ բարձրացումը ազդում է պահանջարկի մեծացման կամ
փոքրացման վրա: Բայց քանի որ տարբեր ապրանքներ ունեն օգտակարության տարբեր
հատկանիշներ, ուստի հավասար տոկոսադրույքով այդ ապրանքների գների փոփոխությունը
անհավասարաչափ
է
ազդում
այդ
ապրանքների
3
պահանջարկի
փոփոխության
վրա:
Տնտեսագիտության
կողմից
ապրանքների
պահանջարկի
ու
նաև
առաջարկի
նման
փոփոխությունը կապված գների փոփոխման հետ, ուսումնասիրվում է առաձգականության
միջոցով, որը հնարավորություն է տալիս պարզել գների և ապրանքատեսակների պահանջարկի
ու առաջարկի փոփոխությունները:Եթե տնտեսվարող սուբյեկտները ժամանակին չկարողանան
պարզել և գնահատել շուկայում ապրանքների գների փոփոխության պատճառները, ապա
կարող
են
զրկվել
շահույթից:
Դրա
համար
էլ
գնային
առաձգականության
էության
բացահայտումը մեծ դեր ունի արտադրողների նպատակային խնդիրների լուծման գործում:
Առաձգականությունը դիտարկվում է որպես գին փոփոխականի տոկոսային փոփոխության
ներգործությունը պահանջարկ փոփոխականի փոփոխության վրա: Այսինքն, թե պահանջարկը
ինչպիսի տոկոսով կփոխվի գնի 1 տոկոս ավելացման դեպքում:
Այնքանով,
որքանով
տարբեր
ապրանքներ
ունեն
օգտակարության
տարբեր
հատկանիշներ, դրանց գների տոկոսային հավասարաչափ փոփոխությունը անհավասարաչափ
է ազդում պահանջարկի փոփոխության վրա:
Պահանջարկը, առաջարկը, գինը և եկամուտը որպես փոփոխականներ ընդունելիս պետք
է պարզել, թե դրանցից յուրաքանչյուրի տոկոսային փոփոխությունը ինչ ներգործություն
կունենա մյուսների վրա:
Վերը նշված հիմնական հարցերն են, որ ուղղակիորեն պայմանավորում են թեմայի
արդիականությունը:
Պահանջարկը և գինը, պահանջարկի օրենքը
Գինը գնորդի համար փողային միավորի քանակն է, որը պետք է վճարվի
ապրանքի, ծառայության դիմաց: Վաճառողի համար փողային միավորի քանակն է,
որը կարող է ստանալ վաճառողը ապրանքի կամ ծառայության համար:Գինը
պատմական
առաջացման
կատեգորիա
և
է,
զարգացման
որը
ծագել
պրոցեսում:
և
ձևավորվել
Փողի՝
է
ասպարեզ
փոխանակության
գալուց
հետո՝
յուրաքանչյուր ապրանքի արժեքն արտահայտվում է դրանով: Փողի՝ երևան գալով,
հնարավոր դարձավ գինն արտահայտել նույն ապրանքային համարժեքով:
4
Գինը կապված է գնագոյացման գործոնների հետ, որոնք ազդում են դրա
մեծության վրա: Գինը տնտեսական կատեգորիա է, որն անուղղակի չափում է
արտադրված
արդյունքի
վրա
ծախսված
հասարակայնորեն
անհրաժեշտ
աշխատանքի մեծությունը: Գնագոյացումը տնտեսական հարաբերությունների այն
բնագավառն է, որը կապված է շուկայական մեխանիզմի գործողության և դրա
կարգավորման հետ:Տարբերում ենք գնի ձևավորման երկու եղանակ՝ արտադրական
և
շուկայական:
Առաջինի
հիմքում
ապրանքի
արտադրության
հետ
կապված
ծախսերն են: Շուկայական մոտեցման դեպքում գնագոյացման որոշող գործոնը
շուկայի կոնյուկտուրան է, ապրանքների պահանջարկը և առաջարկը:
Յուրաքանչյուր ապրանքի արժեք ձևավորվում է որպես առարկայացած և
կենդանի աշխատանքի արժեք: Ապրանքի մեջ ամփոփվող աշխատանքը դրսևորվում
է հասարակական աշխատանքի ձևով: Ապրանքի արժեքի հիմքում հասարակական
աշխատանքն է: ՈՒրեմն աշխատանքի անհատական ծախսումներով չի կարելի
որոշել հասարակական արժեքի մեծությունը:
Ըստ
Մարքսի
արժեքի
աշխատանքային
տեսության՝
ապրանքի
արժեքը
որոշվում է դրա վրա ծախսված հասարակայնորեն անհրաժեշտ աշխատանքի
հանրագումարով, իսկ գինը՝ արժեքի փողային արտահայտությունն է: Սակայն այս
սահմանումը թերի է, քանի որ արժեք կատեգորիայից բացի, որպես գնագոյացման
գործոն, հանդես է գալիս օգտակարությունը:
Օգտակարությունը
անհատի
որոշակի
պահանջմունքներ
բավարարելու
հատկությունն է: Շուկայական տնտեսությունում օգտակարությունը որոշվում է
գնով: Գինը պետք է համապատասխանի բարիքի սահմանային օգտակարությունը՝
կախված դրա անհրաժեշտության և շուկայի հագեցվածության աստիճանից: Եթե
ապրանքների գներն աճում են, դրանց համեմատական օգտակարությունն իջնում է՝
գնորդը ձգտում է գնել փոխարինող ապրանք:
Նվազող սահմանային օգտակարության օրենքի պահանջին համաձայն՝ եթե այս
կամ այն ապրանքը բավարարում է որոշակի պահանջարկ, ապա մի սահմանային
կետից հետո որքան էլ ցածր լինի գինը կամ բարձր լինի գնորդի գնողունակությունը,
այդ արտադրանքի նկատմամբ պահանջարկը գնալով նվազում է, որը հատկապես
բնորոշ է երկարատև օգտագործման ապրանքներին:
Գինը կարևոր դեր է խաղում տնտեսավարման և արտադրության կառավարման
մեխանիզմի մեջ,
ամենակարևոր
տնտեսագիտական կատեգորիան
է
ինչպես
հասարակության այնպես էլ ձեռնարկությունների , ֆիրմաների մակարդակով:Այն
պետք
էհամապատասխանի
շուկա
կարգավորող
5
տնտեսական
օրենքների
պահանջներին,
նպաստի
գիտաըեխնիկական
արտադրության
առաջընթացի
արդյունավետության բարձրացմանը,
արագացմանը,
նյութական
ռեսուրսների
խնայողաբար օգտագործմանը, բնակչության կենսամակարդակի բարձրացմանը և
այլն:
Պահանջարկի
ուսումնասիրությունը
նպատակ
ունի
որոշելու
այն
առավելագույն գինը, որ արտադրողը կարող է ստանալ իր արտադրած ապրանքի
դիմաց:
Ծախսերի գնահատումը ցույց է տալիս այն նվազագույն գինը, որ արտադրողը
կարող է ստանալ իր արտադրած ապրանքի դիմաց: Սովորաբար արտադրողը
ցանկանում է սահմանել այնպիսի գին, որ լրիվ փոխհատուցի արտադրության և
իրացաման ծախսերը, ապահովի արդարացի շահույթ:
Մրցակիցների ապրանքների և գների վերլուծությունը արտադրողին թույլ է
տալիս իր ապրանքի վրա սահմանել միջին դիապազոնի գներ: Եթե նույնատեսակ
ապրանքների վրա սահմանի բարձր գին, քան՝ մրցակիցը, կարող է կորցնել շուկան:
Ապրանքատերը գինը սահմանում է նավազագույն և առավելագույն գների
մեջտեղում, որը չի կարող լինել խիստ ցածր, երբ շահույթ ստանալ հնարավոր չէ, ոչ
էլ խիստ բարձր, որի դեպքում իրացումը հնարավոր չէ: Նվազագույն գինը որոշվում
է արտադրանքի ինքնարժեքով, առավելագույնը՝ ապրանքների առանձնահատուկ
հատկանիշները: Մրցակիցների սահմանած գների և փոխարինող ապրանքների
գների
հետազոտությունը
թույլ
է
տալիս
հաշվարկել
այն
միջին
գինը,
որը
հնարավորություն կտա տեղ գրավել շուկայում և դիմակայել մրցակցությանը: Դա
կարելի է ցույց տալ`
Խիստ
Հնարավոր գին
Խիստ բարձր
ցածր
գին
գին
շահույթ
արտադրանքի
մրցակիցների և
ապրանքների
առաջարկ չի
ստանալ
ինքնարժեքը
փոխարինող
հազվագյուտ
ձևավորվում
հնարավոր
ապրանքների
հատկանիշները
չէ
գները
Ապրանք արտադրողը գնագոյացման խնդիրը լուծում է գների հաշվարկման
այնպիսի մեթոդի օգնությամբ, որը հաշվի է առնում վերը նշված հնարավոր գնի 3
մոտեցումներից 1-ը:
Ապրանքների և ծառայությունների գները սահմանում են
հիմնական մրցակիցների գների համեմատ բարձր կամ ցածր՝ առանց ուշադրություն
6
դարցնելու սեփական ծախսերի և պահանջարկի վրա: Մանր ձեռնարկությունները
հետևում
են
առաջատարներին
առաջատարները,
այլ
ոչ
և
թե
գինը
փոխում
պահանջարկ,
են,
եթե
առաջարկ
դա
կատարում
են
հարաբերակցությամբ:
Գնագոյացման այս մեթոդը լայն տարածում ունի: Փակ գործարքների ժամանակ
սահմանվող գները հիմանականում գործում են այս կամ այն պատվերն ստանալու
դեպքում: Մրցակիցները սկսում են գուշակել թե ով ինչ գին կառաջարկի՝ առանց
հաշվի առնելու
ծախքերի
ու
գների փոխհարաբերությունը : Այսպիսով,
գների
հաշվարկման մեթոդներն են.
1. միջին ծախքերի և շահույթի
2. անվնաս աշխատանքի և նպատակային շահույթի ապահովում
3. գնի սահմանում՝ ելնելով ապրանքների զգայուն արշեքավորման փաստից
4. գների սահմանում ընթացիկ գների մակարդակի հաշվառման հիման վրա
5. գների սահմանում փակ գործարքներ ժամանակ:
Գինն արժեքից շեղող գործոնները կարելի է դասակարգել հետևյալ ենթախմբերով՝
1. պահանջարկի և առաջարկի հարաբերակցության փոփոխությունները
2. արտադրանքի սպառողական հատկանիշների փոփոխությունները
3. սոցիալակնան գործոնները
4. Գինն արժեքից շեղող հիմնական գործոնը պահանջարկի և առաջարկի
հարաբերակցության փոփոխություններն է , այսինքն՝
1. տվյալ
տեսակի
արտադրանքի
հասարակական
պահանջարկի
և
այն
բավարարելու հնարավորության միջև եղած համապատասխանություն
2. սպառողների վճարունակության և ապրանքների առաջարկի միջև եղած
համապատադսխանությունը:
Երբ
պահանջարկն
համընկնում
են:
ու
առաջարկը
Պահանջարկի
աճի
հավասարակշռված
դեպքում
գնի
են
գինն
մակարդակը
ու
արժեքը
կգերազանցի
արժեքը, իսկ առաջարկի ավելացումը կհանգեցնի գնի՝ արժեքից շեղմանը: Գինն
արժեքից
շեղող
հատկանիշների
հսջորդ
գործոնը
փոփոխության
հետ
կապված
և
է
ապրանքների
բնութագրում
է
սպառողական
ապրանքների
կամ
ծառայությունների օգտակարությունը: Այն միաժամանակ ներառում է ապրանքների
և
ծառայությունների
փոխարինելիության
առանձին
խմբերի
հանգամանքը:Որքան
որակական
բարձրանում
և
է
փոխադարձ
ապրանքի
օգտակարության աստիճանը, այնքան գինն ավելի մեծ չափով է շեղվում արժեքից:
7
Գինը
բնակչության
կենսամակարդակի
չափման
գործոն
է
:Հաճախ
գինն
օգտագործվում է սոցիալական խնդիրների լուծման, բնակչության անպաշտպան
խմբերի կարիքների բավարարման և այլնի համար :
Որոշ զարգացած երկրներում շաբաթվա որոշ օրերին կենսաթոշակառուներին
էժան ապրանքներ են վաճառվում:
Արտադրանքի գնի և պահանջարկի միջև կապի գրաֆիկը հետևյալն է`
Գրաֆիկից երևում է, որ եթե մեկ միավոր արտադրանքի գինը 100 դր. է, ապա
գնորդը կգնի մեկ միավոր, իսկ 80դրամի դեպքում՝ 2 միավոր:
Երբ
գինը
բարձրանում
է,
արտադրանքի
քանակն
իջնում
է,
գործում
է
վարընթաց պահանջարկի օրենքը:Պահանջարկի փոփոխությունը կախված է ոչ
միայն գնից, այլև բազմաթիվ այլ գործոններից. օր՝ գնորդների միջին եկամուտներից,
փոխարինող
ապրանքների
առկայությունից
և
գներից,
սուբյեկտիվ
գործոնից՝
սպառողների նախասիրությունները և ճաշակը,արտադրանքի կամ ծառայության
նկատմամբ հատուկ գործոններից՝ օր. ապագա գների աճի հավանականությունը և
այլն:
Առաջարկի
մեծությունն
աճում
է՝
կախված
գների
բարձրացումից,
և՝
հակառակը. գներն իջնելու դեպքում կրճատվում է պահանջարկը: Այդ յուրահատուկ
կապը առաջարկի օրենքի պահանջն է:
Արտադրության ծավալի մեծությունը կախված է պահանջվող ռեսուրսների
քանակից և գներից: Ռեսուրսների գների իջեցումը կնվազեցնիարտադրության
ծախքերը, կավելանա առաջարկը, և
կախված:
Եթե
պետությունը
Առաջարկը փոխվում է նաև հարկերից
ցանկանում
է
որևէ
արտադրանքի
առաջարկն
ավելացնել, սահմանում է ցածր հարկ, կրճատվում են արտադրության ծախքերը և
տեղի է ունենում արտադրության աճ: Պահանջարկի աճը առաջարկի համեմատ
պայմանավորում
է
գների
աճ
և
արտադրանքի
ծավալի
պահանջարկը կայուն է, իսկ ատաջարկն ավելանում է,
ավելացում:
Եթե
գինն իջնում է:Եթե
առաջարկը կրճատվում է, գինը բարձրանում է:
Երբ գներն իջնում են, սպառողների ընդհանուր եկամուտը
մեծանում
է
վաճառողների
բարձրացման
և
նվազում`
ընդհանուր
դեպքում,
երբ
գները
եկամուտը
և
բարձրանում
մեծանում
նվազում՝
են:
է
Իսկ
գների
իջնելու
դեպքում:Պահանջարկի և առաջարկի փոփոխություններն ազդում
են գնի վրա:
8
Այսպիսով, առաջարկի և պահանջարկի հարաբերակցության փոփոխության
հետ, փոխվում են արտադրության մասշտաբները և շուկայական գները:
Ցանկացած շուկա հիմնված է 3 հիմնական տարրերի՝ գնի, պահանջարկի և
առաջարկի, մրցակցության վրա:
Ձեռնարկատիրոջ
խնդիրը
արտադրական
գործունեության
շրջանակների
ընդլայնումը և բարձր շահույթ ստանալն է, որը հանգեցնում է ձեռնարկատերերի
միջև
բացահայտ
արտադրությունն
և
գաղտնի
աճում
պայքարի:
է,
առաջարկը
Երբ
որևէ
նոր
արտադրանքի
է
պահանջարկը,
գերազանցում
արտադրողների և վաճառողների միջև մրցակցային պայքարը գնալով սրվում է,
նրանցից յուրաքանչյուրը ապրանքը վաճառելու նպատակով ստիպված է լինում
իջեցնել
գինը,
որն
էլ
հանգեցնում
է
տվյալ
արտադրանիքի
արտադրության
կրճատմանը: Երբ շուկյում այս կամ այն ապրանքի նկատմամբ պահանջարկը
աստիճանաբար
գերազանցում
է
առաջարկը,
մրցակցությունն
արդեն
տեղի
է
ունենում սպառողների միջև: Երբ սպառողները ցանկանում են ձեռք բերել դեֆիցիտ
ապրանքներ, ապա մրցակիցներից առաջ անցնելու համար նրանցից յուրաքանչյուրը
ձգտում է վճարել հնարավորին չափ բարձր:
Այդպիսի մրցակցության հետևանքով շուկայում ապրանքի գինը բարձրանում է:
Այսպիսով, մրցակցությունը հանդես է գալիս ոչ միայն որպես շուկայական
մեխանիզմի անհրաճեշտ տարր, այլև սերտ փոխկապակցված լինելով գնագոյացման,
պահանջարկի և առաջարկի հետ, կարող է հանգեցնել դրանցից յուրաքանչյուրի
փոփոխության:
Փաստորեն,
մրցակցությունը
մի
դեպքում
կարող
է
խթանել
արտադրության ընդլայնումը և ապահովել աճի կայուն տեմպեր, իսկ մյուս դեպքում
խոչընդոտել արտադրության ընդլայնմանը և պատճառ դառնալ արտադրության
կրճատմանը:
Գնի և սպառողների գնումների փոխադարձ կապը բացահայտվում է երկու
սկզբունքով՝ պահանջարկի օրենքով և գնային առաձգականությամբ:
Որոշ ապրանքների գների աննշան փոփոխությունն առաջացնում է դրանց
վաճառքի և գնման քանակների զգալի փոփոխություն: Այդպիսի ապրանքների
նկատմամբ պահանջարկը կոչվում է ճկուն պահանջարկ: Կան ապրանքներ, որոնց
գների փոփոխությունը պահանջարկի փոփոխություն գրեթե չի առաջացնում, և
նման պահանջարկը առաձգական չէ:
Առանձին ապրանքների գնային առաձգականության մեծությունը որոշում են
հետևյալ տնտեսական գործոնները՝ ապրանքի և ծառայության անհրաժեշտությունը
կամ
շռայլություն
լինելու
աստիճանը,
9
փոխարինիչների
մատչելիության
աստիճանին առձագանքման համար առկա ժամանակը և սպառողի բյուջեում դրանց
հարաբերական կայունությունը:
Պահանջարկի առաձգականությունը, պահանջարկը ըստ գնի
Առաջարկի և պահանջարկի վրա ազդող գործոնները բազմաթիվ են և բազմազան` որոշակի
գործոնների ազդեցության տակ: Պահանջարկի և առաջարկի փոփոխության աստճանը կարելի է
բնութագրել
դրա
առաձգականության
կամ
էլաստիկության
միջոցով,
հիմնականում
առաձգականությունը արտահայտում է առաջարկի և պահանջարկի գների և եկամուտների
միջև եղած կախվածությունը: Պահանջարկի մեծության փոփոխության հարաբերությունը գնի
փոփոխությանը պահանջարկի առաձգականությունն է ըստ գնի:
Պահանջարկն արտադրողների ողջ գործունեությունը կարող է հանգեցնել բարձր
շահութաբերության կամ սնանկացման: Պահանջարկն արտադրանքի եւ ծառայությունների այն
քանակն է, որը սպառողները պատրաստ են եւ ի վիճակի գնելու տարբեր հնարավոր գների
դեպքում՝ որոշակի ժամանակահատվածի ընթացքում: Պահանջարկը հասարակության ամբողջ
պահանջմունքը չէ, պահանջմունքի այն քանակությունն է, որը ենթակա է բավարարման,
ապահովված է դրամական միջոցներով ու արտադրության միջոցներով:Բարձր պահանջարկը
խթանում է արտադրության ընդլայնմանը եւ շահութների մեծացմանը, ցածր պահանջարկը
կարող է տնտեսության համար առաջ բերել կառուցվածքային փոփոխություններ, մինչեւ անգամ
արտադրության ճգնաժամեր: Կարելի է ենթադրել, որ ապրանքի յուրաքանչյուր տվյալ գնի
պայմաններին համապատասխանում է պահանջարկի որոշակի մեծություն: Դա պահանջարկի
օրենքն է, ըստ որի գների մակարդակի (P) եւ պահանջարկի մեծության (Q) միջեւ գոյություն ունի
հակադարձ կախվածություն`
Գին P
Qd=q(1\P)
Ծավալ Q
Գծապատկեր 1. Պահանջարկի օրենքի կորը
Պահանջարկի օրենքը գնորդների եւ վաճառողների վարմունքին տալիս է օբյեկտիվ
տնտեսական տրամաբանություն:Ապրանքների գների իջեցումն ավելացնում է գնորդների
թվաքանակը, որոնց համար նախկին գները համարվում էին անմատչելի: Իսկ գնորդների
թվաքանակի ավելացումը նշանակում է տվյալ ապրանքի նկատմամբ պահանջարկի մեծացում:
Դժվար է բացատրել տվյալ ապրանքի նախկինում` բարձր գնով գնողների վարքը, որոնք
10
ավելացնում են գնումների ծավալը հատկապես գների իջեցման ժամանակ: Կարելի է ենթադրել,
որ նրանց մի մասը տվյալ ապրանքը գնում էր պակաս ծավալով, քան ինքը դրա նկատմամբ
պահանջմունք ուներ:
Սա պարզաբանում է երեք ձեւի արդյունքներով, որ առաջ են գալիս ապրանքների գների
իջեցման ժամանակ:
1.Հասույթի
աճի
արդյունքը.
Յուրաքանչյուր
գնումն`
ապրանքը
եւ
դրա
օգտակարությունը ձեռք բերելու համար կատարված ծախսումների օբյեկտիվ սահմանն է:Գների
իջեցումը հնարավորություն է տալիս ձեռք բերել նախկին օգտակարության ապրանքներ
պակաս ծախսումներով, այսինքն՝ տեղի է ունենում ապրանքի եւ դրա օգտակարության վրա
կատարված ծախսերի հարաբերակցության փոփոխություն հօգուտ գնորդի: Այդ պատճառով էլ
պահպանելով
նախկին
ծախսերի
չափը,
գնորդը
ստանում
է
ավելի
շատ
հասույթ
(օգտակարություն), քան առաջ:
2. Եկ ամ ո ւ տն ե ր ի ար դ յ ո ւ ն ք ը . Ի ջ ե ց վ ած գ ի ն ը հ ն ար ավ ո ր ո ւ թ յ ո ւ ն է
տալ ի ս ն ախկ ի ն ծ ախս ե ր ի գ ո ւ մ ար ո վ գ ն ե լ տվ յ ալ ապր ան ք ի ց ավ ե լ ի մ ե ծ
ք ան ակ : Դա հ ամ ար ժ ե ք է գ ն ո ր դ ի դ ր ամ ակ ան ե կ ամ ո ւ տն ե ր ի ավ ե լ աց մ ան ը ,
ս ակ այ ն մ ի այ ն տվ յ ալ ապր ան ք ի գ ն մ ան ժ ամ ան ակ : Ու ս տի , գ ն ո ր դ ը ո ր ք ան
շ ատ է գ ն ո ւ մ այ դ է ժ ան աց վ ած ապր ան ք ը , այ ն ք ան շ ատ է ի ր աց ն ո ւ մ ի ր
ե կ ամ ո ւ տն ե ր ի
ավ ե լ աց մ ան
շ ո ւ կ այ ակ ան
տն տե ս ո ւ թ յ ան
ավ ե լ աց ն ե լ
իր
հ ն ար ավ ո ր ո ւ թ յ ո ւ ն ը :
յ ո ւ ր աք ան չ յ ո ւ ր
ե կ ամ ո ւ տը :
Տ վ յ ալ
Այ լ
մ աս ն ակ ի ց
ապր ան ք ի
գնի
խո ս ք ո վ ,
ձ գ տո ւ մ
է
իջ եցու մը
հ ն ար ավ ո ր ո ւ թ յ ո ւ ն է տալ ի ս ի ր ակ ան աց ն ե լ ն ր ա բ աղ ձ ալ ի ն պատակ ն ե ր ը ՝
մ ի այ ն այ դ է ժ ան աց վ ած ապր ան ք ը գ ն ե լ ո վ :
3. Փոխարինման արդյունքը. էժանացված ապրանքը հարաբերականորեն թանկացնում է
մյուս ապրանքները, թեպետ դրանց գները կարող են չփոփոխվել: Ուստի գնորդն, այլ
ապրանքները փոխարինելով էժանացածով, իր համար ապահովում է լրացուցիչ եկամուտի
արդյունք:
Կան նաև հակասություններ:Գների բարձրացումն առաջացնում է պահանջարկի աճ, դա
միաժամանակ ցույց է տալիս տեսանելի արագացում, տվյալ ապրանքի գնի փոփոխության
միտում: Մինչդեռ գնորդները մտածելով, որ գները կարող են գնալով ավելի բարձրանալ, ձգտում
են ձեռք բերել ինչքան հնարավոր է շատ ապրանքներ: Այսպիսով, գնի բարձրացման
պայմաններում տվյալ ապրանքի գնման ծավալի մեծացումը արտահայտում է գնորդի
11
սպասելիքը, որ դրա գինը ավելի կբարձրանա: Հասկանալի է, որ այստեղ գնորդը ռիսկի է դիմում,
քանի որ նրա սպասումները կարող են եւ չարդարանալ:
Երբ գների շարժման հետեւանքով փոփոխվում է պահանջարկի մեծությունը, մենք
առնչվում ենք
պահանջարկի գնային առաձգականության
հետ: Այստեղ գործում է գների
փոփոխման հետ կապված պահանջարկի պատասխան հակազդման ուժը: Եթե գների մի
փոքրիկ տատանումն առաջ է բերում պահանջարկի մեծության զգալի փոփոխություն, ապա
այդպիսի պահանջարկը կոչվում է առաձգական պահանջարկ, իսկ եթե գների շատ մեծ
տատանումն առաջ է բերում պահանջարկի մեծության շատ քիչ փոփոխություն, ապա այդպիսի
պահանջարկը կոչվում է անառաձգական:
³é³Ó·³Ï³Ý` Ýí³½.
P
³é³í»É.
Q
ä²Ð²Üæ²ðÎ
áã ³é³Ó·³Ï³Ý ³é³í.
P
Ýí³½.
Q
Առաձգականությունը չափվում է պահանջարկի ծավալի տոկոսային փոփոխության եւ
áã ³é³Ó·³Ï³Ý ³é³í. P
Ýí³½. Q
փոփոխվող գնի տոկոսային մեծության հարաբերակցութամբ: Այդ հարաբերակցության
արդյունքը կոչվում է պահանջարկի գնային առաձգականության գործակից: Պահանջարկի
գնային առաձգականությունը ցույց է տալիս, թե ապրանքների հավասարաչափ տոկոսային
փոփոխությունն ինչ չափով է ազդում պահանջարկի փոփոխության վրա: Պահանջարկի
մեծության
փոփոխության
հարաբերությունը
գնի
փոփոխությանը
պահանջարկի
առաձգականությունն է ըստ գնի`
Q

E =
P
Սա ցույց է տալիս, թե որքանով կմեծանա ապրանքի նկատմամբ
----- : -----Q
P
պահանջարկը գնի միավոր իջնելու կամ ինչքան կփոքրանա այդ
պահանջարկը գնի միավոր բարձրանալու դեպքում:
Այլ կերպ ասած, անհրաժեշտություն է առաջանում պարզել` պահանջարկը ինչ տոկոսային
հարաբերությամբ կարող է փոխվել գնի 1%-ով փոփոխության դեպքում: Գնից կախված
պահանջարկի առաձգականության գործակիցը`

E -ն գնից կախված պահանջարկի առաձգականության գործակիցն է
(Q-ն պահանջարկի աճը` տոկոսային արտահայտությամբ
Q-ն պահանջվող արտադրանքի քանակը` բնաիրային արտահայտությամբ
(P-գնի աճը, տոկոսային արտահայտությամբ
12
P- ապրանքի գինը:
Երբ գնի 1%-ով իջեցումը հանգեցնի պահանջարկի 1%-ով աճին, ապա պահանջարկի
գնային առաձգականության գործակիցը հավասար կլինի 1-ի` Epd=1:Եթե առաձգականության
գործակիցը > 1-ից, ապա պահանջարկը համարվում է առաձգական, եթե <1` ոչ առաձգական,
գործակիցը =1 դեպքում կոչվում է եզակի առաձգական պահանջարկ:
P
առաձգական պահանջարկ
եզակի պահանջարկ
ոչ առաձգական պահանջարկ
Q
Գծապատկեր 2. Պահանջարկի առաձգականությունը
Եթե
առաջարկի
ծավալները
խիստ
սահմանափակում
են
պահանջարկի
շարժունակությունը, ապա առաջ է գալիս անառաձգական պահանջարկ, որից եւ օգտվում են
վաճառողները:
Որպես կանոն, ոչ առաձգական պահանջարկը նկատվում է գյուղատնտեսական
մթերքների վաճառքի ժամանակ: Այդ պատճառով կենսական նշանակություն ունեցող
ապրանքների գները (հաց, աղ, լուցկի) գտնվում են պետության հսկողության տակ:
Էկոնոմիկայի այլ ճյուղերում երաշխավորված տնտեսական օգուտ ստանալու համար
առաձգական պահանջարկը վեր է ածվում ոչ առաձգականի (դա կատարվում է արտադրության
ծավալը կրճատելու միջոցով): Սակայն այդ մեքենայությունները ունեն իրենց սահմանը, որից
այն կողմ անցնելու դեպքում ոչ առաձգական պահանջարկը կհասցնի աղքատության
աստիճանի: Դա ապրանքների արհեստական դեֆիցիտ ստեղծելու մեթոդ է։ Արտադրության
ծավալները
սահմանափակելով,
արտադրողներն
իրենց
համար
ապահովում
են
երաշխավորված բարձր գներ եւ կայուն պահանջարկ:
Նման երեւույթը հակասում է շուկայական էկոնոմիկային, քանի որ ազատ շուկայում
ապրանքային դեֆիցիտը բացակայում է: Քանի որ պահանջարկի և գների փոփւխության միջև
գոյություն ունի հակադարձ փոխկապվածություն, պահանջարկի գնային առաձգականության
գործակիցը արտահայտվում է բացասական նշանով, որ նշանակում է, որ երբ ապրանքի գինն
աճում է, պահանջվող քանակը կրճատվում է:
13
Շուկայական հավասարակշռությունը շուկայի վիճակն ու գների մակարդակն է
պահանջարկի և առաջարկի հավասարության դեպքում:
հավասարակշռության գին
պահանջարկ
առաջարկ
Գծապատկեր 10. Հավասարակշռության գինը
Ու ս տի ն ախ գ ն ահ ատե ն ք , թ ե ի ն չ պի ս ի ն է պահ ան ջ ար կ ը ապր ան ք ն ե ր ի
ու
ծ առ այ ո ւ թ յ ո ւ ն ն ե ր ի
հ ավ աս ար ո ւ թ յ ամ բ `
ն կ ատմ ամ բ :
Այ ն
ն ե ր կ այ աց ն ե ն ք
հ ե տև յ ալ
Y=C+I+G, ո ր տե ղ `
Y- ապրանքների ու ծառայությունների նկատմամբ պահանջարկն է
C-սպառումը
I-ներդրումները
G-պետական գնումները:
Բաց
տնտեսությունում
արտադրանքի
նկատմամբ
պահանջարկը
ներկայացվում
է
սպառման, ներդրումների և պետական գնումների տեսքով, որտեղ
 սպառումը կախված է տնօրինվող եկամտից` C=C(Y-T),
 ներդրումները` իրական տոկոսադրույքից I=I(r)
 պետական գնումները հանդիսանում են հարկաբյուջետային քաղաքականության էկզոգեն
մեծություններ G= G :
r տոկոսադրույք: Նախ նշենք, որ I=I(r)-ը ցույց է տալիս իրական տոկոսադրույքի, այսինքն այն
տոկոսադրույքի, որն հաշվարկվել է սղաճի ազդեցությամբ և ներդրումների միջև առկա կապը և
կախվածությունը:
r-ը պետք է փոփոխվի այնպես, որպեսզի հավասարկշռի ապրանքների
նկատմամբ առկա պահանջարկը դրանց առաջարկին: Որքան բարձր է տոկոսադրույքը, այնքան
փոքր է ներդրումների ծավալը, և, հետևաբար, փոքր է պահանջարկը ապրանքների ու
ծառայությունների
նկատմամբ`
C+I+G:
Ապրանքների
ու
ծառայությունների
շուկայի
հավասարակշռությունը ենթադրում է, որ հավասարկշռության կետը գտնվում է առաջարկի և
պահանջարկի կորերի հատման կետում: Հավասարակշռության կետին համապատասխանող
գինը կրում է □հավասարակշիռ գին□ անվանումը: Ավելի բարձր գնի դեպքում առաջանում է
առաջարկի ավելցուկ` պահանջարկի նկատմամբ, ուժեղանում վաճառողների մրցակցությունը,
որի հետևանքով գինն իջնում է: Երբ գինն ավելի ցածր է հավասարակշռից, պահանջարկը
14
գերազանցում է առաջարկին, առաջանում է մրցակցություն գնորդների միջև, որոնք ճնշելով գնի
վրա, բարձրացնում են այն: Ազատ շուկայական մրցակցության պայմաններում շուկան ձգտում է
հավասարակշռության, իսկ գինը’ հավասարակշիռ մակարդակին:
Պահանջարկի խաչաձև առաձգականություն
Խաչաձև առաձգականությունը ցույց է տալիս
տոկոսային
փոփոխության
կախվածությունը
A տեսակի ապրանքի պահանջարկի
ինչ-որ
B
ապրանքի
գնի
տոկոսային
փոփոխությունից:
Պահանջարկի խաչաձև առաձգականության գործակիցը` Edab հաշվարկվում է հետևյալ
բանաձևով`
E =
Qa
Pb
----- :
Qa
-----Pb
(Qa-ն A ապրանքի քանակի աճն է` տոկոսային արտահայտությամբ
Qa-ն A արտադրանքի քանակը` բանիրային արտահայտությամբ
(Pb-ն B ապրանքի գնի աճը` տոկոսային արտահայտությամբ
Pb-ն B ապրանքի գինը` տոկոսային արտահայտությամբ:
Պահանջարկի խաչմերուկային, այսինքն` խաչաձև առաձգականության գործակցի
միջոցով հնարավոր է դառնում պարզել , թե ինչ հարաբերության մեջ են գտնվում A
և B
ապրանքները: Եթե`
Edab>0, ապա A և B ապրանքները միմյանց փոխարինելի են
Edab<0, ապա A և B ապրանքները համարվում են միմյանց լրացնող
Edab=0, ապա A և B ապրանքները միմյանցից կախված չեն:
Փոխարինող ապրանքի համար խաչաձև առաձգականությունը 0-ից մեծ է (տավարի մսի գնի
աճը մեծացնում է ոչխարի մսի պահանջարկը), իսկ միմյանց լրացնող ապրանքների խաչաձև
առաձգականությունը 0-ից փոքր է(սեղանի գնի բարձրացումը փոքրացնում է ինչպես սեղանի
,այնպես էլ նաև աթոռի պահանջարկը):
ä²Ð²Üæ²ðÎÆ ²è²Ò¶²Î²ÜàôÂÚàôÜÀ Àêî ºÎ²ØîÆ
Տաևբերվում է նաև առաձգականությունը ըստ եկամտի, որը ցույց է տալիս, թե որքան է
փոփոխվում
պահանջարկի
սպառումը
եկամտի
տոկոսային
հարաբերելով:Ըստ
եկամտի
աճի
կամ
փոփոխությունը
պահանջարկի
հաշվարկվել հետևյալ բանաձևով`
եկամտի
հետևանքով:
տոկոսային
առաձգականության
Q
E1 =
նվազման
I
----- : -----Q
I
15
Հաշվարկվում
փոփոխության
գործակիցը
է
վրա
կարող
է
E1 -ն պահանջարկի առաձգականությունն է ըստ եկամտի
Q-ն պահանջվող արտադրանքի աճն է` տոկոսային արտահայտությամբ
Q-ն պահանջվող արտադրանքի աճը` բնաիրային արտահայտությամբ, պահանջարկի մեծությունն է
I-ն ստացված եկամուտները արժեքային արտահայտությամբ
(I-ն եկամուտների աճը` տոկոսային արտահայտությամբ:
Եկամտի աճը նպաստում է պահանջարկի մեծացմանը, չնայած այդ ազդեցության չափը,
կախված ապրանքի սպառողական յուրահատկություններից, տարբեր է: Օր` եկամուտների
ավելացումը ավելի շատ մեծացնում է երկարատև օգտագործման ապրանքների, քան ամենօրյա
օգտագործման
ապրանքների
պահանջարկը:Տարբեր
ապրանքների
պահանջարկի
փոփոխության վրա եկամուտների ազդեցության բնույթի մասին կարելի էդատել գերմանացի
տնտեսագետ
Է.Էնգելսի
կորերի
միջոցով`
Եկամտից կախված պահանջարկի առաձգականության գործակցի հաշվարկման միջոցով
հնարավորություն է ստեղծվում ապրանքները դասակարգել ըստ որակական հատկանիշների:
Սպառողների միջին եկամուտը պահանջարկի ամենաէական որոշիչն է: Երբ մարդկանց
միջին եկամուտները աճում են, նրանք հակված են լինում ամենից ավելի շատ գնել:
Փոխարինող ապրանքների գներն ու առկայությունը ներգործում է մի այլ ապրանքի
պահանջարկի վրա: Հատկապես սերտ կապ գոյություն ունի փոխարինվող ապրանքների միջեւ`
ապրանքներ, որոնք հակված են կատարելու նույն դերը, ինչպես օրինակ, գրիչն ու մատիտը,
բամբակն ու բուրդը, նավթն ու բնական գազը եւ այլն: Եթե նավթի պահանջարկը նվազել է, ապա
դրա պատճառը բնական գազի գնի ցածր լինելն է, կամ բամբակի պահանջարկի ավելացման
պատճառը բրդի գնի բարձր լինելն է:
Գնորդի համար գինը իրենից ներկայացնում է պատնեշ, որը խանգարում է կատարել
գնում: Ինչքան ավելի բարձր է այդ պատնեշը, այնքան ավելի քիչ մթերք կգնվի, իսկ ինչքան
ավելի ցածր է պատեշը, այնքան ավելի մեծ քանակի ապրանք կգնվի: Այլ կերպ ասած, բարձր
գինը բացասական է ազդում գնորդի գնելու ցանկության վրա, իսկ ցածր գինը մեծացնում է նրա
գնելու ցանկությունը: Արդեն այն փաստը, որ ֆիրմաները կազմակերպում են վաճառքի զեղչեր
16
վկայում է պահանջարկի օրենքի հավաստիության մասին: <<Զեղչ գներով առևտրի օրերը>>
հիմնված են պահանջարկի օրենքի վրա: Ֆիրմաները կրճատում են իրենց ապրանքային
պաշարները ոչ թե գնի բարձրացման ճանապարհով, այլ իջեցման միջոցով: Ցանկացած
ժամանակահատվածում գնորդի գնած ապրանքի ամեն մի հաջորդ միավորից գնորդը ստանում
է ավելի քիչ բավարում
կամ շահույթ:Քանի որ սպառումը ենթակա է սահմանային
օգտակարության նվազման սկզբունքի ազդեցությանը, համաձայն, որի տվյալ մթերքի հաջորդ
միավորները բերում են ավելի քիչ և քիչ
բավարարում, ապա սպառողը գնում է մթերքի
լրացուցիչ միավորներ միայն գնի նվազման պայմաններում:

E =
Q
P
----- : -----Q
P
Պահանջարկի օրենքը կարելի է բացատրել նաև շահույթի և փոխարինման էֆեկտներով:
Եկամուտի էֆեկտը ցույց է տալիս, որ ավելի ցածր գնի դեպքում մարդը իրեն թույլ է տալիս գնել
տվյալ մթերքից ավելի մեծ քանակ: Այլ խոսքերով մթերքի գնի իջեցումը մեծացնում է սպառողի
դրամային շահույթի գնողունակությունը: Այդ պատճառով այս դեպքում նա ի վիճակի է դառնում
գնել տվյալ մթերքի ավելի մեծ քանակ, քան նախկինում: Գնի բարձրացումը բերում է հակառակ
արդյունքին:
1. Եկամուտ: Դրամական եկամուտի փոփոխման ազդեցությունը պահանջարկի վրա
ավելի բարդ է: Ապրանքի մեծամասնության նկատմամբ եկամուտը բերում է
պահանջարկի մեծացմանը: Իսկ եկամուտի նվազեցման դեպքում այդ ապրանքների
պահանջարկը նվազում է: Այսինքն այդ ապրանքների պահանջարկը կապի մեջ է
գտնվում դրամական փոփոխության հետ: Այն դեպքում երբ եկամուտը գերազանցում
է հայտնի մակարդակը, սպառողները կարող են գնել ավելի քիչ հաց, կարտոֆիլ կամ
կաղամբ, քանի որ ավելացած եկամուտը թույլ է տալիս նրանց գնել ավելի սննդարար
մթերքներ, օրինակ ՝ միս, կաթնամթերք և այլն: Եկամտի աճը կարող է բերել հին
հագուստի և օգտագործված մեքենաների պահանջարկի նվազման: Նմանապես
շահույթի աճը նվազեցնում է ցածրորակ մթերքների պահանջարկը, քանի որ
ապահովված սպառողը, անցնում է ավելի բարձրորակ և բնական մթերքների
օգտագործմանը: Այն ապրանքները որոնց պահանջարկը փոփոխվում է հակադարձ
համեմատակն
եկամուտի
փոփոխությանը,
ապրանքներ:
17
կոչվում
են
ցածր
կատեգորիայի
2.
Կցորդված ապրանքների գինը:
Կցորդված ապրանքի գնի փոփոխությունը կբերի
դիտարկվող մթերքի պահանջարկի բարձրացման կամ իջեցման կախված նրանից, թե
ինչն է հանդիսանում այդ նմանատիպ ապրանքը դիտարկվող մթերքի փոխարինող
կամ ուղեկցող: Փոխարինողը ՝ դա այն ապրանքն է, որը կարելի է օգտագործել մյուս
ապրանքի փոխարեն: Ուղեկցող ապրանքը օգտագործվում է մյուս ապրանքների հետ
միասին:
Պ³Ñ³Ýç³ñÏÇ ·Ý³ÛÇÝ ³é³Ó·³Ï³ÝáõÃÛ³Ý áñáßáõÙը`
ä³Ñ³Ýç³ñÏÇ ·Ý³ÛÇÝ ³é³Ó·³Ï³ÝáõÃÛáõÝ =
ՊՊՊՊՊՊՊՊՊՊ ՊՊՊՊՊՊ ՊՊՊՊՊՊՊՊՊՊՊՊՊ ՊՊՊՊՊՊՊՊՊՊՊ %−ՊՊ
ՊՊՊՊՊ ՊՊՊՊՊՊՊՊՊՊՊՊՊ ՊՊՊՊՊՊՊՊՊՊՊ %−ՊՊ
²Ûë ·áñͳÏÇóÁ Ù»½ Ñݳñ³íáñáõÃÛáõÝ ¿ ï³ÉÇë ÙdzíáñÇó ³ÝÏ³Ë áñáß»Éáõ å³Ñ³Ýç³ñÏÇ Ù»ÍáõÃÛ³Ý
¨ ½·³ÛáõÃÛ³Ý ã³÷Á ·Ý»ñÇ ÷á÷áËáõÃÛ³Ý Ýϳïٳٵ: Àëï »Ï³ÙïÇ å³Ñ³Ýç³ñÏÇ ³é³Ó·³Ï³ÝáõÃÛáõÝÁ
û·ï³·áñÍíáõÙ ¿ »Ï³ÙïÇ ÷á÷áËáõÃÛ³Ý íñ³ å³Ñ³Ýç³ñÏÇ ù³Ý³ÏÇ é»³ÏódzÛÇ Ýϳñ³·ñáõÃÛ³Ý Ñ³Ù³ñ: ¸ñ³
³é³Ó·³Ï³ÝáõÃÛ³Ý áñáßáõÙÁ ·áÛáõÃÛáõÝ áõÝÇ`
ՊՊՊՊՊՊՊՊՊՊ ՊՊՊՊՊՊ ՊՊՊՊՊՊՊՊՊՊՊՊՊ ՊՊՊՊՊՊՊՊՊՊՊ%−ՊՊ
ՊՊՊ ՊՊՊՊՊՊՊՊՊՊՊՊՊ ՊՊՊՊՊՊՊՊՊՊՊ %−ՊՊ
Àëï »Ï³ÙïÇ å³Ñ³Ýç³ñÏÇ ³é³Ó·³Ï³ÝáõÃÛáõÝ =
ÐÇß»Ýù, áñ ÝáñÙ³É µ³ñÇù »Ý ³Ýí³ÝáõÙ ³ÛÝ µ³ñÇùÝ»ñÁ, áñáÝó ѳٳñ »Ï³ÙïÇ ³×Á
µ»ñáõÙ ¿ å³Ñ³Ýç³ñÏÇ ³×ÇÝ, ѻ勉µ³ñ ³Û¹ ï»ë³Ï ³åñ³ÝùÇ Ñ³Ù³ñ å³Ñ³Ýç³ñÏÇ ³é³Ó·³Ï³ÝáõÃÛáõÝÝ Áëï
»Ï³ÙïÇ ¹³ñÏ³Ý ¿: ò³Íñáñ³Ï µ³ñÇùÁ ³ÛÝ µ³ñÇùÝ ¿, áñÇ Ñ³Ù³ñ »Ï³ÙïÇ ³×Á µ»ñáõÙ ¿ Ýí³½Ù³Ý, ³Û¹
ïÇåÇ µ³ñÇùÇ Ñ³Ù³ñ Áëï »Ï³ÙïÇ å³Ñ³Ýç³ñÏÇ ³é³Ó·³Ï³ÝáõÃÛáõÝÁ µ³ó³ë³Ï³Ý ¿: îÝï»ë³·»ïÝ»ñÝ
»ñµ»ÙÝ û·ï³·áñÍáõÙ »Ý ßù»ÕáõÃÛ³Ý ³é³ñϳݻñ ï»ñÙÇÝÁ, áñÁ Ý߳ݳÏáõÙ ¿ µ³ñÇù, áñÇ Ñ³Ù³ñ
Áëï »Ï³ÙïÇ å³Ñ³Ýç³ñÏÇ ³é³Ó·³Ï³ÝáõÃÛáõÝÁ Ù»Í ¿ 1-Çó. »Ï³ÙïÇ ³×Á 1%-áí µ»ñáõÙ ¿ ßù»ÕáõÃÛ³Ý
³åñ³Ýù ѳݹÇë³óáÕ µ³ñÇùÇ å³Ñ³Ýç³ñÏÇ ³×Ç ³í»ÉÇ ù³Ý 1%-áí:
ê³Ï³ÛÝ Ñ³Ù³Ó³ÛÝ É³ÛÝ ï³ñ³Íí³Í Ùáï³íáñ ѳßí³ñÏÝ»ñÇ, Áëï å³Ñ³Ýç³ñÏÇ ³é³Ó·³Ï³ÝáõÃÛ³Ý
·áñͳÏÇóÁ áõÝÇ 1-Ç ßáõñç ËÙµ³íáñí»Éáõ ѳïÏáõÃÛáõÝ: ¸ñ³ å³ï׳éÁ ϳñ»ÉÇ ¿ ï»ëÝ»É
áõëáõÙݳëÇñ»Éáí µÛáõç»ï³ÛÇÝ ë³Ñٳݳ÷³ÏáõÃÛáõÝÁ:
¶ñ»Ýù »Ï³ÙïÇ 2 ï³ñµ»ñ ٳϳñ¹³ÏÝ»ñÇ Ñ³Ù³ñ µÛáõç»ï³ÛÇÝ ë³Ñٳݳ÷³ÏáõÃÛáõÝÝ»ñ`
p 1 x 1  p 2 x 2  m  1 
p 1 x1  p 2 x 2  m
0
0
0
2 
гݻÝù (2) ѳí³ë³ñáõÙÁ (1)-Çó ¨, ÇÝãå»ë ëáíáñ³µ³ñ, Ý߳ݳϻÝù ï³ñµ»ñáõÃÛáõÝÝ»ñÁ  áí: ÐÇÙ³ µ³½Ù³å³ïÏ»Ýù ¨ µ³Å³Ý»Ýù i ·ÇÝÁ
xi
-Ç íñ³ ¨ µ³Å³Ý»Ýù ѳí³ë³ñáõÃÛ³Ý »ñÏáõ Ù³ëÝ ¿É
xi
m-Ç íñ³`
p 1 x1  x1
m

p 2 x2 x2
x1
m
ì»ñç³å»ë µ³Å³Ý»Ýù ѳí³ë³ñáõÃÛ³Ý 2 Ù³ëÝ ¿É

x2
m
m
m
-Ç íñ³ ¨ Ý߳ݳϻÝù i µ³ñÇùÇ Í³Ëë»ñÇ
m
µ³ÅÇÝÁ` s 1 
pi xi
: ²ñ¹ÛáõÝùáõÙ Ïëï³Ý³Ýù ѳí³ë³ñáõÃÛáõÝ`
m
s1
 x1 / x1
m / m
 s2
18
x2 / x2
m / m
1
²Ûë ѳí³ë³ñáõÃÛáõÝÇó Ñ»ï¨áõÙ ¿, áñ Áëï »Ï³ÙïÇ å³Ñ³Ýç³ñÏÇ ³é³Ó·³Ï³ÝáõÃÛ³Ý ·áñͳÏóÇ
ÙÇçÇÝ Ñ³Ýñ³Ñ³ßí³Ï³Ý Ïßéí³ÍÁ ѳí³ë³ñ ¿ 1-Ç, ٳݳí³Ý¹ ÏßÇé »Ý Ñ³Ý¹Çë³Ýáõ٠ѳٳå³ï³ëË³Ý µ³ñÇùÇ
ͳËë»ñÇ µ³ÅÇÝÝ»ñÁ:
Þù»ÕáõÃÛ³Ý µ³ñÇùÝ»ñÁ , áñáÝó å³Ñ³Ýç³ñÏÇ ³é³Ó·³Ï³ÝáõÃÛáõÝÁ Áëï »Ï³ÙïÇ Ù»Í ¿ 1-Çó,
å»ïù ¿ ѳí³ë³ñ³Ïßéí»Ý Áëï »Ï³ÙïÇ å³Ñ³Ýç³ñÏÇ ³é³Ó·³Ï³Ý µ³ñÇùÝ»ñáí` 1-Çó ÷áùñ, ³ÛÝå»ë áñ Áëï
»Ï³ÙïÇ å³Ñ³Ýç³ñÏÇ ³é³Ó·³Ï³ÝáõÃÛáõÝÁ Ùáï ¿ 1-Ç:
Եզրակացություն
Այսպիսով, ապրանքի գնի եւ սպառողների կողմից գնումների փոխադարձ կապը
բացատրվում է տնտեսական երկու սկզբունքներով՝ պահանջարկի օրենքով եւ պահանջարկի
գնային առաձգականությամբ:
Պահանջարկի գնային առաձգականությունը որոշում է գների փոփոխման նկատմամբ
գնորդների զգայունակությունը նրանց կողմից ձեռք բերվող ապրանքների ծավալի տեսակներից:
Կան որոշակի ապրանքներ, որոնց գների աննշան փոփոխությունը առաջ է բերում դրանց
վաճառքի գնման քանակների զգալի փոփոխություն: Նման ապրանքների նկատմամբ եղած
պահանջարկը ընդունված է անվանել հարաբերական առաձգական պահանջարկ: Կան նաեւ
այնպիսի ապրանքներ, որոնց գների փոփոխությունը պահանջարկի փոփոխություն գրեթե չեն
առաջացնում: Այդպիսի պահանջարկն ընդունված է անվանել ոչ առաձգական:
Գների ոչ մեծ փոփոխությունները հանգեցնում են պահանջարկի չափերի մեծ
փոփոխությունների: Գները իջնելիս սպառողների ընդհանուր եկամուտը մեծանում է, իսկ երբ
գները բարձրանում են՝ նվազում է:
Եթե սպառողը գտնում է, որ բազմաթիվ ապրանքներ ու ծառայություններ գոյություն
ունեն, որոնցից կարելի է կատարել ընտրություն եւ գնելը շտապ չէ, ապա պահանջարկը
առաձգական է եւ զգալի չափով կախված է գնի փոփոխումից: Այդ դեպքում գների բարձրացումը
կբերի փոխարինիչ արդյունքի գնման կամ հետաձգված գնման: Իսկ գների իջեցումը կմեծացնի
իրացման ծավալը, գնողներին կվանի մրցակիցներից, նրանց կստիպի ավելի շատ գնումներ
կատարել: Օրինակ՝ եթե ավիատոմսի արժեքը բարձր է, կարելի է օգտվել գնացքից կամ
ավտոմեքենաներից, կամ ճանապարհորդությունը հետաձգել:
Եթե առաջարկը եզակի է, կամ գնում կատարելը խիստ անհրաժեշտ է, ապա
պահանջարկը առաձգական չէ, եւ գնի փոփոխությունը աննշան ազդեցություն է թողնում
պահանջարկի վրա: Շատ բարձր գների դեպքում ապրանքների վաճառքը նվազում է: Շատ ցածր
գերի դեպքում իրացումը ավելի մեծացնել հնարավոր չէ, քանի որ շուկան հագենում է եւ
սպառողները սկսում են ցածր գները որակել որպես արտադրանքի ցածր որակի արդյունք:
19
Առաջարկը առաձգական է, երբ առկա է գնային մրցակցությունը: Այդ դեպքում
վաճառողները գործում են պահանջարկի կորագծին համապատասխան՝ բարձրացնելով կամ
իջեցնելով իրենց ապրանքների գները: Դա առաձգական լծակ է, քանի որ գները կարելի է

E =
արագորեն
ու
հեշտությամբ
Q
P
----- : -----Q
P
փոփոխել՝
հաշվի
առնելով
մրցակցության գործոնները:
Օգտված գրականության ցանկ
1.
Կիրակոսյան –Տնտեսագիտության տեսություն
20
Երևան 2009թ.
պահանջարկի,
ծախքերի
եւ
2.
Самуэльсон П., Экономика / М.: Прогресс, 1964
3. Գևորգյան Մ., Տնտեսագիտության տեսություն, Եր., 1997
4.
Чепурин М.Н. ,Курс экономической теории
5.
Экономикс: Принципы, проблемы и политика. Том1.Кэмпбелл Маконнел и Стенли Брю
6.
Հ. Աղաջանյան-Տնտեսագիտության տեսություն
21
Երևան 2009թ.
1/--страниц
Пожаловаться на содержимое документа