close

Вход

Забыли?

вход по аккаунту

код для вставкиСкачать
Introduction
to
English Philology
Course of
Lectures
შესავალი ინგლისურ ფილოლოგიაში
ლექციების კურსი პირველკურსელთათვის
Reader and Anthology
რიდერი და ანთოლოგია
1
1. ლექცია 1/ Lecture 1
ფილოლოგის შესასწავლი საგანი, ენობრივი ნიშნის ბუნება, ინგლისური ენა როგორც
ცოცხალი ორგანიზმი,
1. ფილოლოგის შესასწავლი საგანი
სიტყვა ‘ფილოლოგია’ ბერძნული წარმოშობისაა და ნიშნავს სიტყვის სიყვარულს. ამ
ტერმინით აღნიშნავდნენ ძველი ბერძნები სიტყვის, ანუ ლიტერატურისა და ზოგადად,
განათლებისა და არგუმენტირებული მსჯელობის სიყვარულს. ყველა ეს და მსგავსი
ქმედება ჯერ სიტყვით ‘ლოგოსი’ აღინიშნებოდა, ხოლო კი შემდეგ ლათინური ფორმით -
ფილოლოგია, რომელიც მეთექვსმეტე საუკუნის ინგლისურ ენაში შემოვიდა როგორც
Philology . ამ დროს ამ სიტყვის მნიშვნელობა შევიწროვდა და იგი ნიშნავდა მხოლოდ
ლიტერატურის სიყვარულს’. მეცხრამეტე საუკუნიდან ეს მნიშვნელობა კიდევ უფრო
დაკონკრეტდა ნიშნავდა ენების ისტორიულ განვითარების კვლევას ( ისტორიული
ლინგვისტიკა). უნდა ითქვას, რომ ამჟამადაც ბრიტანულ სამაყროში ფილოლოგია
ძირითადად, ისტორიულ ლინგვისტიკად მოიაზრება, ხოლო ამერიკულ
ენათმეცნიერებაში ტერმინი ფილოლოგია ტრადიციულად ფართო გაგებით იხმარება და
ენისა და ლიტერატურის შესწავლას გულისხმობს, ეს მნიშვნელობა უახლოვდება
ფილოლოგიის შესასწავლი საგნის აღქმას საქართველოში.
ფილოლოგია რამდენიმე ძირითადი მიმართულებისაგან შედგება, მათ შორისაა
კომპერატივისტიკა ( ანუ, შედარებითი ლინგვისტიკა), ტექსტის ლინგვისტიკა და
კოგნიტიური ლინგვისტიკა.
შედარებითი ლინგვისტიკა სწავლობს მონათესავე და არამონათესავე ენებს შორის
მსგავსებასა და განსხვავებას. ის, რაც ენებს საერთო აქვთ, მოიხსენიება როგორც
2
ენების უნივერსალური თვისებები, ხოლო განსხვავებულ თვისებებს უნიკალური
თვისებები ეწოდება. ისტორიულად, შედარებითი ენათმეცნიერება დაიწყო
მეთექვსმეტე საუკუნეში, როდესაც ენათმეცნიერები ეძებდნენ საერთო ძირ-ენას
ყველა ინდოევროპული ენისათვის. ამჟამად ამ ენას ეწოდება პროტოინდოევროპული ენა.
ტექსტის ლინგვისტიკა შეისწავლის ტექსტს, როგორც სინქრონიული, ისე
დიაქრონიული ასპექტით. სინქრონიული კვლევები ენისა თუ ტექსტის ერთ
ქრონოლოგიურ ეტაპზე კვლევას გულისხმობს.მაგალითად, თუ ქართული ენის
მახასიათებლებს შევისწავლით 21 საუკუნის დასაწყისის ტექსტებზე დაყრდნობით,
ჩავატარებთ ენის სინქრონული კვლევას. ხოლო რომელიმე ენის რაიმე
კონკრეტული თვისების ან ფაქტის თვალის გადევნებას მოვინდომებთ გარკვეულ
იტორიულ ეტაპზე წარსულში, მაშინ დიაქრონიულ კვლევას ჩავატარებთ. ამ მხრივ,
მაგალითად, შეიძლება ვიკვლიოთ ინფინიტივის ფორმის ევოლუცია , ვთქვათ,
ინგლისური ენის ისტორიის რამდენიმე ეტაპზე, ვთქვათ, მეთექვსმეტე-მეჩვიდმეტე
საუკუნეებში. ასეთი კვლევები, ბუნებრივია, ნიშნავს ტექსტის კვლევასაც. ტექსტის
ლინგვისტიკა ტექსტს რამდენიმე მიმართულებით შეისწავლის. კერძოდ, მას
შეიძლება აინტერესებდეს ტექსტის ფონოლოგიური, მორფოლოგიური, სინტაქსური,
სემანტიკური და სტილისტური განზომილებები. ასევე, ტექსტი შეიძლება ვიკვლიოთ
ავტორის სათქმელის ანუ მისი პრაგმატიკული ინტენციის ( განზრახვის) გამოცნობის
თვალსაზრისით-ანუ, რა უნდა ავტორს თქვას და როგორ, რა ხერხებით ახერხებს
თავისი სათქმელის გამოხატვას.
კოგნიტიური ლინგვისტიკა ენათმეცნიერების შედარებით ახალი დარგია და იგი
შეისწავლის ადამიანის შემეცნებისა და ენის კავშირს. ის ენათმეცნიერები, რომლებიც
კოგნიტიურ ლინგვისტიკაში მუშაობენ, მიიჩნევენ, რომ ენის შესწავლის ძირითადი
ასპექტი არის მნიშვნელობის კვლევა, რომელიც ხელშესავლები ხდება ენის
ლექსიკური და მორფოლოგიური ფორმების სემანტიკური (შინაარსობრივი)
სტრუქტურის შესწავლით, ენისა და აზროვნების, მათი კავშირის სპეციფიკის
შესწავლით.
2. ენა როგორც ცოცხალი ორგანიზმი
ენა არის სისტემა, რომელიც საფუძვლად უდევს ტექსტების წარმოქმნას, ხოლო,
თავის მხრივ, ტექსტი კი არის ენის მეტყველებაში გამოვლინება. როდესაც ენას
ვიკვლევთ, ჩვენ მეტყველებას ( ანუ, სხვადასხვა ტიპის ტექსტს) ვეყრდობით,
რომელიც განსხვავებული აღქმითი გზით გვეძლება- მხედველობით, სმენით,
დამწერლობით და ა.შ ენა მხოლოდ ადამიანის საკუთრებაა და მხოლოდ
ადამიანს შეუძლია დანაწევრებული მეტყველება. მეორე მხრივ, ისიც ცნობილია,
რომ ცხოველსაც აქვს უნარი გარკვეული ტიპის ინფორმაციის გადაცემისა.
მაგალითად, ცნობილია, რომ მაიმუნები ერთმანეთს ინფორმაციას გადასცემენ
3
გარკვეული ტიპის ხმაურით. იგივე შეიძლება ითქვას ვეშაპებზე და
დელფინებზეც. მაგრამ, ცხადია, რომ ცხოველებს არა აქვთ უნარი,
დანაწევრებულად გამოთქვან აზრი, ამის გამო, მათ არც ენა შეიძლება ჰქონდეთ.
ენა შეიძება რამდენიმე გზით გვეძლეოდეს: მაგალითად, დამწერლობა ანუ
გრაფიკული ენა, ჟესტ-მიმიკის ენა, ნიშნების ენა (მორზეს ანბანი). ყველა ეს
სისტემა ბგერითი ენის გარკვეული გამოხატულებაა.
მართალია, ენა მუდმივი სისტემაა, მაგრამ ეს არ ნიშნავს, რომ იგი მუდმივად ერთ
ადგილას დგას და არ ვითარდება. ენები იბადებიან, ვითარდებიან და როდესაც მათი
მომხმარებელი ერი ან სოციუმი აღარ არსებობს, ენები კვდებიან კიდეც. ასე მოხდა,
მაგალითად, ლათინური ენის შემთხვევაში. ენამ, გარკვეულ ისტორიულ პერიოდში,
შეიძლება შეანელოს ან დააჩქაროს განვითარება. მაგალითად, ქართული ენა ნაკლები
ტემპით განვითარდა მეათე საუკუნიდან დღემდე, შესაბამისად, მეთორმეტე
საუკუნის ლიტერატურული შედევრი ‘ვეფხისტყაოსანი’ ჯერ კიდევ ადვლად
გასაგებია ოცდამეერთე საუკუნის მკითხველთათვის. ამისაგან ანსხვავებით,
ინგლისური ენა უფრო დიდი ტემპებით განვითარდა, რამაც ძველი (მაგალითად,
მეთოთხმეტე საუკუნის) ტექსტები ლექსიკონის გარეშე, გაუგებარი გახადა.
ენის განვბითარების ფაქტმა ლინგვისტიკა სინქრონულ და დიაქრონულ
ლინგვისტიკად დაჰყო- როგორც ვთქვით, სინქრონული ენათმეცნიერება იკვლევს
ენის ფუნქციონირებას ენის განვითარების ერთ მოცემულ მომენტში, ხოლო
დიაქრონული ენათმეცნიერება კი ერთმანეთს ადარებს ენის რამდენიმე სინქრონულ
მდგომარეობას, ან თვალს ადევნებს რაიმე ენობრივი მოვლენის ევოლუციის
შესწავლას ენის რამდენიმე სინქრონულ ეტაპზე.
3. ენის სემანტიკური სისტემა
ცნობილია, რომ ენა არის ნიშანთა სისტემა. ხოლო მას როგორც ნიშანთა სისტემას
სემიოტიკა შეისწავლის. სიტყვა რამდენიმე კომპონენტისაგან შედგება: ერთი მხრივ,
იგი შეიცავს ცნებას, კონცეპტს, საგნის ხატს, რომელისაც იგი აღნიშნავს, მეორე მხრივ,
იგი გამოხატავს კონცეპტს გარკვეული ბგერათა შეხამებით, რომელიც იცვლება
ენიდან ენაში. ზოგადად, სიტყვა არის ნიშანი საგნისა ( მოვლენისა,ქმედებისა), ხოლო
საგანი, რომლესაც ეს სიტყვა აღნიშნავს- აღსანიშნი.
ისმის კითხვა: რა მიმართებაა საგანსა და მის აღმნიშნავ ნიშანს შორის? მაგალითად,
რა მიმართებაა სიტყვას ‘მაგიდა’, A table. La table და რეალურ მაგიდას შორის,
რომელსაც იგი კონტექსტში აღნიშნავს? სოსიურის მიხედვით, კავშირი მათ შორის (
ანუ აღსანიშნს-რეალურ მაგიდასა) და აღმნიშვნელს ( სიტყვას შორის) არის
პირობითი, შეთანხმებითი. ეს კი იმას ნიშნავს, რომ საგანს სახელი ერქმევა არა მისი
ბუნების გამო, არამედ-ჩვენი შეთანხმების გამო. მეორე მხრივ, როდესაც საგანს
სახელი დაერქმევა, მისთვის მისი გადარქმევეა უკვე რთულია და მას ხელს
4
რამდენიმე ფაქტორი უშლის-კერძოდ ის, რომ ენაში უამრავი ნიშანია და მათი ცვლა
ქაოსს გამოიწვევდა. გარდა ამისა, ისიც ცნობილია, რომ ენის შემოქმედი სოციუმი
კონსერვატორული ბუნებისაა. ანუ, მისთვის მიუღებელია ენის სემანტიკური
სისტემის ამგვარი რყევები, რადგანაც ისინი არა მხოლოდ ენობრივ, არამედ
საზოგადოებრივ დისბალანსსა და გაუგებრობას გამოიწვევენ.
ცნობილია, რომ ენები განსხვავდებიან ფონოლოგიური, მორფოლოგიურსინტაქსური, ლექსიკური, სემანტიკური სისტემებით. არსებობს ზოგადი ენობრივი
კატეგორიები, რომელისაც ენის თეორია შეისწავლის და რომლებიც ახალისათებს
ყველა ენას. ამ ზოგადი ენობრივი კატეგორიების სისტემიდან თითოეული ენა
თავისთვის ‘საჭირო’ თვისებებსა და კატეგორიებს ამოკრებს, რაც ქმნის მის
უნივერსალურ და უნიკალურ მახასიათებლებს. მაგალითად, ფონოლოგიის დონეზე
ინგლისურ ენას აქვს ე.წ. ინტერდენტალური ბგერები: This , throw, the, რომლებიც არ
გააჩნია ქართულს. საპირისპიროდ, ქართულ ენაში არის ისეთი ბგერები, რომლებიც
არ გვხვდება ინგლისურ ენაში ( ყ, ჭ, კ,პ და ა.შ) ასეთი განსხვავებები, როგორც
ვთქვით,ენის ნებისმიერ დონეზე შეიძლება დაიძებნოს. ლექსიკურ დონეზე (და არა
მარტო ამ დონეზე, როგორც აღვნბიშნეთ) ასეთი განსხვავებები შეიძლება
დაფიქსირდეს როგორც სხვადასხვა ენაში, ისე ერთი ენის სხვადასხვა ვარიანტში.
მაგალითად, ამერიკულ და ბრიტანულ ინგლისურში: elevator/lift; apartment/flat;
ლექსიკური-სემანტიკური დიფერენციაციები განსხვავებულია ენათაშორის
დონეზეც: მაგალითად,(1) ინგლისურ aunt-ს შეესატყვისება ქართული დეიდა,
მამიდა და ბიცოლა; (2) ინგლისურ cousin-ს ბიძაშვილი, დეიდაშვილი და
მამიდაშვილი, (3) ინგლისურ niece/nephew-ს დისშვილი, ძმისშვილი;. როგორც
ვხედავთ, ენათაშორისი განსხვავებები არის რამდენიმე ტიპის: (1) და (2)
მაგალითებში განსხავებები დაფიქსირებულია ათვლის წერტილის ( მე) დედის და
მამის მხარის გათვალისწინებით, ხოლო ინგლისური niece/nephew ხაზს უსვამს
გენდერულ განსხვავებებს : niece (გოგონა), nephew ( ბიჭი), ხოლო ქართულ
სიტყვებში კი კვლავ ათვლის წერტილია ამოსავალი. ზოგოერთი ენა ანსხვავებს
უფროსი/უმცროსი დის/ძმის ცნებებსაც.
კიდევ ერთი პოპულარული მაგალითი, თუ როგორ განსხვავდებიან ენების
სემანიტიკური სისტემები, გახლავთ ენობრივი ფერის აქტულიზაციის
საფუძვლიანად გამოკვლეული სისტემა ( ბერლინი და კეი). ამ მკვლევრებმა ჯერ
კიდევ წელს გამოიკვლიეს ფერების განაწილება რამდენიმე ენის ჯგუფში და
მივიდნენ დასკვნამდე, რომ ინგლისურ ენას 11 პირველადი ფერის აღმნიშვნელი
სიტყვა აქვს: black,white, red, green, yellow,blue, brown, purple, pink, orange and grey),
ხოლო პილიპინურ ენას- ჰანუნუს კი მხოლოდ 4. ჰანუნუს ფერების სისტემა ასეთია:
1. შავი -მუქი ფონი ( ზოგადად) ; 2.თეთრი ( ღია ფერი ზოგადად); 3. მოწითალომოყავისფრო ფერი; 4. ღია მწვანე- ღია ყავისფერი.
5
შეიძლება ითქვას, რომ ენის კონცეპტუალური ( შინაარსობრივი) კატეგორიები
ცვლადია ანუ კონკრეტული ენა მისთვის ‘საჭირო’ კატეგორიას ‘ირჩევს’ ზოგადად,
ენის კატეგორიებიდან. ერთი საერთო ნიშან- თვისება, რაც შეიმჩნევა არის ის, რომ
ენის სემანტიკური სისტემები , როგორც წესი, ანტროპოცენტრულია. ეს კი ნიშნავს,
რომ ადამიანი, სამყაროს სახელდების დროს, საკუთარ თავს ამ პროცესის ცენტრში
მოიაზრებს.
What does philology study? Language and Speech; Language as a living organism, The Semantic
system of a language
1. What does Philology study?
The word ‘Philology’ is of Greek origin and means ‘love of a word ( logos). This term was
used by the ancient Greek to denote a love of learning, of literature as well as of argument and
reasoning, reflecting the range of activities included under the notion of ‘logos’. This term was
replaced by the Latin philologia, and later entered the English language in the 16th century, from
the Middle French philologie, in the sense of "love of literature". The XIX century saw the
futher narrowing of the meaning and then the word philology meant only love of literature.In
the XIX c. the term ‘Philology ‘ was narrowed to "the study of the historical development of
languages" ( historical linguistics) It is worth noting that in British linguistics, "philology"
remains largely synonymous with "historical linguistics", while in the USA reality, the wider
meaning of "study of a language's grammar, history and literary tradition" remains more
widespread. The use of this term in the Georgian tradition is closer to the second usage.
Philology embraces several main directions of the study among which are Comparative
linguistics, Text Linguistics and Cognitive linguistics.
The Comparative Lingsuistics studies the relationship ( similarities and differences) between
languages belonging to one and the same or different groups of languages. Similar features are
classed as universal whereas different features are classed as unique features. This branch of
lingsuisitcs started in the XVI c, when the researchers got interested in the common ancestor
language from which all of the Indo-European languages descended. This language is called
Proto-Indo-European.
Text Linguitics studies the text from the point of view of both synchronic and diachronic
aspects. Synchronic studies concentrate on the study of a language phenomenon or a text at at
definite time of its development. For instance, if we want to study some linguistic issues of the
6
XXI Georgian, we will be conducting a synchronic research. On the other hand, if we want to
study the development, evolution of a linguistic fact in order to see how they change over a
period of time, we will be conducting a diachronic study. For instance, we could study the
development of the Infinitive in XVII-XVIIIcc. Such studies, besides language phenomena,
embarace studies of the text as well. Clearly, we cannot find a person from the XVII century
alive to ask them how they used the INfintive. Thus, in order to study this issue we have to
address the tedt of this period and look into the phenomenon as reflected in them.
However, Text Lingsuitics is also insteresed in the phonological, morphological, syntactic,
semantic or stylistic dimentions of the text. In addition to this, the text can be studied from the
point of the pragmatic intention of the author. That is what the author intended to say by some
passage and how he managed to express his thoughts.
Cognitive Lingsuitics is still relatively young branch in Lingsuitsics and it focuses on the study
of the language on the one hand and the thought on the other. The linguistcs working in
Cognitive linguistics claim that the major aseoct of a linguistic study should concentrate on the
study of a linguistic meaning which can be achieved, to some extent, by means of the semantic
studies of lexical, morphological and semantic structures of languages as well as by means of the
study of the inter-relationship between language and thought.
2. Language and speech, Language as a living organism
Language is a system which is actualised in the text. This means that we do not have any access
to the language itself but to the texts in which the language is realised. The number of texts
created in a certain language is limitless whereas the number of languages is limited. It can be
claimed that the language is a constant system while the text is subjected to the variation. On the
other hand, language is the system which underlies the creation of texts whereas text is the
expression of the language in speech. When we study the language, we study the speech ( or,
rather, the text) which is given to us through a number of modes, such as visual, aural, written
modes. The language is the property of a human being only as only a human being is able to
articulate though, on the other hand, it can be argued that animals can also communicate and
spread some type of information. For instance, apes and monkeys can communicate by uttering
different types of noices in a number of different situations and manage to convey some
messages succseffuly. However, it is obvious that the animals can not use articulate language and
thus they can not possess a language in its proper sense. The language can be realised in a
number of ways: oral, graphic, gestures, signs. All of these are different modes of realisation of
one natural language.
As it was claimed above, a language is constant but this does not mean that it does not change
at all. Languages are born, develop together with the communities and nations they are spoken
by and die out together with them. This happened to Latin. Languages can speed up or slow
down the pace of its development at certain times of their development. For instance, it is wellknown that Georgian has been developing at a slower speed from the XIIc upto today. That is
why, the masterpiece by Rustaveli ‘A knight in the panther’s skin ‘ is still easy to understand for
us. Unlike Georgian, English has developed by leaps and bounds which made the texts dating
back to the XIVc difficult to read without a dictionary.
7
The fact that the lanaguges can develop made it necessary to distinguish vetween synchronic and
diachronic linguistics. As it was mentioned above, the synchronic lingusitcis studies the
regularities of functioning of a certain language at a certain period of its development whereas
diachronic lingsuitics compares diachrnic states of one and the same language or studies one
linguistic fact at different synchronic periods of its development.
3. The Semantic System of a language
Language is a system of signs which is studies by semiotics. The word consists of several
components: on teh one hand, it consists of a concept of the thing ( or a phenomenon) it denotes.
On the other hand, expresses the concept by means of the cluster of sounds which is
hcangedvaries from language to language. Generally, the word is a sign of the thing (
phenomenon, action), the signifier, whereas the thing denoted by this word is a signified
It is interesting to know how the signifier and the signified relate or other words what is the
relation between the word ( a table. La table,მაგიდა)and the real table which is referred to in the
context? Saussure claims that the conncetion between these two sides of the sign are arbitrary
and conventional. ON the other hand, when a table is called ‘a table’ it will be difficult to rename
it. Why does this happen so? 1. The language contains a large number of signs and their constant
change or replacement would cause a chaos in the language; 2. The nation or the community
which speaks and thus creates the language is generally known to be conservative and thus, they
would not welcomne such constant changes of the semantic or other systems of the language
which, by all means, would lead to other chaotic changes of the community .
As is well-known, languages differ by their phonological, morphological-syntactic, lexical and
semantic categories. There exist general language categories which are studied by linguistics (
theory of language) and which are, inherent to a language by definition. Out of these
general categories, a language selects certain categories which, in the end, make up its
universal ( shared) and unique characteristics. For instance, on the phonological level,
English possesses so called ‘interdental’ consonants ( this, throw, the) which Georgian does
not possess. On the other hand, Georgian is characterised by guttural sounds which are not
attested in English.
Such differences are attested not only in different languages but, also, in the variaties of one
oand the samne language.For instance, in Britihs and American English: elevator/lift;
apartment/flat. In adiition to this, lexical-semantic differences are felt at the cross-language
level as well. For instance, (1) English ( aunt) corresponds to Georgian დეიდა, მამიდა და
ბიცოლა;(2) English cousin is matched by Georgian ბიძაშვილი, დეიდაშვილი და
მამიდაშვილი; (3) English niece/nephew – by Georgian დისშვილი, ძმისშვილი.
As is seen, the cross-language differences are of several types,(1) and (2) are based on the
mother’father sides of the starting point ( I). on the other hand, English niece/nephew
stresses the gender differences whereas in Georgian equivalents the starting point ( I) is
important ( e.g ჩემი დისშვილი/ძმისშვილი).
8
One more popular example of how the semantic systems differ is the system of colours (
Berlin and Kay). Berlin and Kay suggested that English possesses 11 primary colours:
black,white, red, green, yellow,blue, brown, purple, pink, orange and grey), whereas one of
the Philippine languages Hanunoo- only 4.
Hanunoo expresses the system of colours in the following way: 1. Black, dark tints of other
colours; 2. White, light tints of other colours; 3. Maroon, red, orange; 4. Light green, yellow and
light brown.
It is claimed that the conceptual ( semanitic) categories of the language are variable and each
language selects categories from a general sets of language categories. Another thing in this
process is that the semnantic system is antropocentris which means that a human being, while
naming the phenomena of the world around them, places themselves in the centre of this process
and thus, names the phenomen and gives the name to the reality from their own perspective.
ლექცია 2/ Lecture 2
გერმანიკული ენები
ტერმინი „გერმანიკული“ აღნიშნავს ახლომონათესავე ენათა ჯგუფს, რომელიც
ინდოევროპულ ენათა ოჯახის ერთ-ერთ შტოს წარმოადგენს. ინდოევროპულ ენათა ოჯახი
საკმაოდ დიდი ოჯახია და ევრაზიის ბევრ მონათესავე ენას მოიცავს. სხვადასხვა
ინდოევროპულ ენაზე ლაპარაკობს 1600 მილიონი ადამიანი.
გერმანიკული ენების გარდა ინდოევროპულ ენათა ოჯახში შემდეგი შტოები გამოიყოფა:
ინდური ენები, ირანული ენები, სლავური ენები, რომანული ენები, კელტური ენები,
ბალტიკური ენები, ბერძნული ენა, ალბანური ენა, სომხური ენა, აგრეთვე მკვდარი ენების
შტოები (ხეთურ-ლუვიური ანუ ანატოლიური, ტოხარული, იტალიკური).
მონათესავე ენები საერთო, წინაპარი ენიდან ვითარდებიან. ინდოევროპული ენების
წინაპარი ენა პროტო- ინდოევროპული ენაა. გერმანიკული ენების წინარე ენას კი პროტოგერმანიკული ენა ეწოდება.
გერმანიკული ენები, თავის მხრივ, სამ ჯგუფად იყოფა: აღმოსავლურ გერმანიკული ენები,
დასავლურ გერმანიკული ენები და ჩრდილოურ გერმანიკული ენები.
აღმოსავლურ გერმანიკული ენებია - გოთური, ვანდალური და ბურგუნდიული (მკვდარი
ენები); ჩრდილოურ გერმანიკული ენებია - დანიური, შვედური, ნორვეგიული,
ისლანდიური, ფარერული; დასავლურ გერმანიკული ენებია - ინგლისური, გერმანული,
ნიდერლანდური (ჰოლანდიური + ფლანდრიული), ფრიზული, აფრიკაანსი, იდიში.
9
დანიური ენა არის დანიის სამეფოს სახელმწიფო ენა, მასზე 6 მილიონი ადამიანი
ლაპარაკობს.
შვედური ენა - შვედეთის სახელწიფო ენა. ამ ენაზე ლაპარაკობს 10 მილიონი ადამიანი
შვედეთსა და ფინეთის ზოგიერთ რეგიონში.
ნორვეგიულ ენაზე 5 მილიონი ადამიანი ლაპარაკობს ნორვეგიაში. ნორვეგიული ენა
სახელმწიფო ენაა.
ისლანდიური ენა - ისლანდიის სახელმწიფო ენაა, მასზე 250 000 ადამიანი ლაპარაკობს.
ფარერულ ენაზე ლაპარაკობს 48 000 ადამიანი ფარერის კუნძულებზე და 25 000 ფარერელი
დანიასა და სხვა ქვეყნებში.
ინგლისურ ენაზე, როგორც მშობლიურ ენაზე, დღეისათვის ლაპარაკობს დაახლოებით 300
მილიონზე მეტი ადამიანი. იგი არის დიდი ბრიტანეთის, აშშ-ს, ავსტრალიისა და ახალი
ზელანდიის სახელმწიფო ენა. მეორე სახელმწიფო ენაა კანადაში (ფრანგულ ენასთან ერთად,
ამასთან, ინგლისურენოვანი კანადელები მოსახლეობის 40%-ს შეადგენს) და სამხრეთ
აფრიკის რესპუბლიკაში (აფრიკაანსთან ერთად). ინგლისური ენა ფართოდაა გავრცელებული
დიდი ბრიტანეტის ყოფილ კოლონიებში, იგი გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის ერთერთი ოფიციალური ენაა.
გერმანულ ენაზე, როგორც მშობლიურ ენაზე, დღეისათვის ლაპარაკობს 100 მილიონზე
მეტი ადამიანი. იგი სახელმწიფო ენაა გერმანიასა და ავსტრიაში, ერთ-ერთი სახელმწიფო ენაა
შვეიცარიასა და ლუქსემბურგში. საფრანგეთის ტერიტორიაზე გერმანული ენა
გავრცელებულია ელზასსა და ლოტარინგიაში.
ნიდერლანდური ენა (ჰოლანდიური + ფლანდრიული). ნიდერლანდულ ენაზე
ლაპარაკობს დაახლოებით 19 მლნ. ადამიანი. იგი არის ნიდერლანდის სამეფოს სახელმწიფო
ენა და ერთ-ერთი სახელმწიფო ენაა ფლანდრიაში, რომელიც აერთიანებს ბელგიის
ჩრდილოეთ პროვინციებს. ამას გარდა, ნიდერლანდური ენა გავრცელებულია აშშ-სა და
ვესტინდოეთში.
აფრიკაანსი, აფრიკანერების ანუ ბურების ენა, სამხრეთ აფრიკის რესპუბლიკის
სახელმწიფო ენაა ინგლისურ ენასთან ერთად. XVII საუკუნეში ჰოლანდიელმა
კოლონისტებმა დაიპყრეს სამხრეთ აფრიკა. ჰოლანდიური დიალექტების საფუძველზე
სამხრეთ აფრიკაში განვითარდა ახალი დასავლურ გერმანიკული ენა - აფრიკაანსი, რომელიც
ჰოლანდიურ ენა ჰგავს. XIX საუკუნის II ნახევრამდე აფრიკაანსი ზეპირი სალაპარაკო ენა იყო.
წერილობითი ძეგლები ამ ენაზე გაჩნდა მხოლოდ XIX საუკუნის 70-იან წლებში. სახელმწიფო
ენად აფრიკაანსი აღიარეს 1925 წელს.
10
იდიში, თანამედროვე ებრაული ენა, აღმოსავლეთ და ცენტრალური ევროპის ებრაელთა
ენა იყო. აღნიშნული ტერიტორიებიდან ებრაელთა მიგრაციის შედეგად, იდიში ფართოდ
გავრცელდა მთელ მსოფლიოში. ამ ენაზე ლაპარაკობს დაახლოებით 4 მილიონი ადამიანი.
იდიში არ არის ისრაელის სახელმწიფო ენა. იგი არ უნდა აგვერიოს საკუთრივ ებრაულ ენაში
(Hebrew), რომელიც სემიტურ ენათა ოჯახის წარმომადგენელია არაბული ენის მსგავსად.
იდიში გერმანული ენის საფუძველზე განვითარდა X – XI საუკუნეებში. იდიში ებრაულ
ანბანს იყენებს.
ფრიზული ენა, არ არის დამოუკიდებელი სახელმწიფო ენა. მასზე ლაპარაკობენ
ნიდერლანდის სამეფოს ორენოვან პროვინცია - ფრისლანდში. ფრიზული ენა ასევე
გავრცელებულია გერმანიის ჩრდილო-დასავლეთით მდებარე პატარა ოლქში.
ფრიზულ ენაზე ლაპარაკობს დაახლოებით 370 ათასი ადამიანი.
გერმანიკულ ენებს დასაბამი მისცეს გერმანელმა ტომებმა, ტევტონებმა, რომლებსაც ძვ. წ.ის პირველ საუკუნეში ეკავათ ცენტრალური ევროპის საკმაოდ დიდი ტერიტორია.
აღნიშნული ტერიტორიის დასავლეთი საზღვარი გადიოდა მდ. რაინზე, აღმოსავლეთი - მდ.
ვისლაზე, სამხრეთი - მდ. დუნაიზე, ჩრდილოეთი კი ბალტიისა და ჩრდილოეთის ზღვებზე.
გერმანელ ტომებს ასევე ეკავათ იუტლანდიის ნახევარკუნძული და სკანდინავიის
ნახევარკუნძულის სამხრეთი ნაწილი. გერმანელი ტომები სამ ჯგუფად იყოფოდნენ:
აღმოსავლეთ გერმანელი ტომები - ვინდილები (გოთები, ვანდალები, ბურგუნები);
დასავლეთ გერმანელი ტომები: ინგვეონები (ანგლები, საქსები, იუტები და სხვა), ისტვეონები
(III საუკუნიდან - ფრანკები), ჰერმინონები (ლანგობარდები, სვევები, მარკომანები და სხვა)
და ჩრდილო გერმანელი ტომები - ჰილევიონები.
Germanic Languages
The term “Germanic” designates a closely related group of languages, which constitutes one of the
branches of Indo-European language family. Indo-European is a vast family, comprising many
cognate languages of Europe and Asia. Different Indo-European languages are spoken by over 1600
million people.
Apart from the Germanic languages, Indo-European language family consists of the following
branches: Indian languages, Iranian languages, Slavonic / Slavic languages, Romance languages, Celtic
11
languages, Baltic languages, The Greek language, The Albanian language, The Armenian language,
also some branches of extinct languages (Hittite, Luwian, Tocharian, Italic).
Cognate languages develop from a common ancestor, a parent language. The common ancestor for
the Indo-European languages is the Proto Indo-European language. The parent language of the
Germanic languages is the Proto Germanic language.
Germanic languages are subdivided into three groups: East Germanic languages, North Germanic
languages and West Germanic languages.
East Germanic languages are: Gothic, Vandalic and Burgundian (all extinct). North Germanic
languages comprise Danish, Swedish, Norwegian, Icelandic, Faroese languages. West Germanic
languages include: English, German, Netherlandish (Dutch + Flemish), Frisian, Afrikaans, Yiddish.
The Danish language, spoken by around 6 million people is the state language of Denmark.
The Swedish language, the state language of Sweden is spoken by 10 million people in Sweden and
parts of Finland.
The Norwegian language is a state language in Norway and is spoken by 5 million people.
The Icelandic language is the main language of Iceland, spoken by 250 000 people.
Faroese is a language spoken by 48 000 people in the Faroe Islands and 25 000 Faroese people in
Denmark and elsewhere.
The English language, as a native language, is spoken by 300 million people. It is the state language
in the UK, the USA, Australia and New Zealand. It is one of the state languages in Canada, alongside
the French language (the percentage of English-speaking Canadians is 40%) and South African
Republic (alongside Afrikaans). The English language has become the leading language of
International relations, of science. It is widely learned as a second language in the countries of
European Union and many Commonwealth countries. It is one of the languages of the United
Nations.
The German language, as a native language, is spoken by approximately 100 million people. It is
the state language in Germany and Austria. One of the state languages in Switzerland and
Luxemburg. On the territory of France it is used in Elzas and Lorraine.
The Netherlandish language (Dutch + Flemish) is spoken by 19 million people. It is the state
language in the Netherlands and one of the languages in Flanders, northern provinces of Belgium.
The Netherlandish language is also spread in the USA and West Indies.
12
Afrikaans, the language of Afrikaners or Boers, is one of the state languages of the South African
Republic. It has originated from the language of Dutch colonists, who occupied south Africa in the
17th century. The 17th century Dutch dialects gave rise to a new West Germanic language – The
Afrikaans, which is like the Dutch language in many respects and there is a large degree of mutual
intelligibility between the two languages. Afrikaans was a spoken language till the second half of the
19th century. The written records appear from the seventies of the 19th century and the language
acquired the status of a state language in 1925.
Yiddish is a modern Jewish language, which has originated from the German dialects in the 10th11th centuries. It was the language of Jews, residing in Eastern and Central Europe, but following their
extensive migrations, nowadays the language is spoken throughout the world. Yiddish should not be
confused with the Hebrew language, the state language of Israel, which is a Semitic language. Yiddish
is written in the Hebrew alphabet.
The Frisian language is not a state language. It is spoken in a bilingual province of the Netherlands
– Friesland. It is also spread in the North-West part of Germany. The language is spoken by 370 000
people.
Germanic languages developed from the dialects of the Germanic or Teutonic tribes, which
occupied a vast territory in Central Europe in the Ist century BC. The territory borded with the river
Rhine on the West, the river Vistula on the Easr, the river Danube on the South and Baltic and North
Seas on the North. Germans also occupied Jutland and the southern parts of the Scandinavian
peninsula. Germaic tribes were subdivided into three groups: East Germanic tribes, Vindils,
comprising Goths, Vandals, Burgunds; West Germanic tribes: Ingaevons (Angles, Saxons, Jutes, etc),
Istaevons (Francs from the III century), Herminons (Langobards, Suevians, Markomans, etc) and
North Germanic tribes – Hillevions.
ლექცია 3/Lecture 3
ფონოლოგია
metyveleba metad rTuli procesia da mis Sesaswavlad aucilebelia gavecnoT mecnierebas metyvelebis
Sesaxeb, romelsac fonetika warmoadgens. Cveni fonologiuri codna rodia is, razec xeli aucileblad
migviwvdeba da SegviZlia masze detalurad saubari. xSirad, enis mimarT intuiciebi gvamoZravebs ise,
rom arc ki viciT saidan modian isini, an ufro zustad, rogor gamovxatavT maT.
13
fonetikis kvlevis sferos, upirveles yovlisa, metyvelebis procesSi warmoebuli bgerebi (segmentebi) da
maTi mecnieruli TvalsazrisiT klasifikacia gansazRvravs. aRniSnuli midgoma xmovnebsa da
Tanxmovnebs Soris arsebul fundamentur gansxvavebas emyareba. fonetikasTan udaod asocirdeba
lingvistikis kidev erTi dargi fonologia. maT Soris metad mWidro urTierToba sufevs, magram
dasawyisisaTvis ufro upriani iqneboda Tu fonologias ganvixilavdiT, rogorc SemWidroebul fonetikas igi
Seiswavlis, Tu rogor funqcionireben bgerebi calkeul enebSi, an zogadad, enaTa wiaRSi da gviCvenebs
im gansxvavebebs, romlebic SesaZlebelia aRmocendes bgeraTa sxvadasxvaobis safuZvelze im sityvebSi,
romlebSic mocemuli bgerebi realizdebian da sityvaTa mniSvnelobebs ganasxvaveben.
inglisur enaSi wera da warmoTqma rodi emTxveva erTmaneTs. anbani, romelic samwerlobo
miznebisaTvis gamoiyeneba 26 asosagan Sedgeba, Tumca standartul britanul inglisurSi daaxloebiT 44
bgera dasturdeba.
sametyvelo bgeraTa raodenoba sxvadasxvaobs dialeqtidan dialeqtSi. bgeraTa saerTo ricxvi
mniSvnelovnadaa damokidebuli imaze, Tu rogor gamoTvlas atarebs esa Tu is mkvlevari. ase magaliTad,
j. uelsis The Longman Pronunciation Dictionary e.w. SeZenil warmoTqmaSi 24 Tanxmovansa da 23
xmovans ganarCevs, romlebsac kidev ori Tanxmovani da oTxi xmovani emateba ucxouri
nasesxobebisaTvis. amerikuli inglisurisaTvis igi 25 Tanxmovansa da 19 xmovans aRiarebs. am
raodenobas ucxouri enidan Semosuli leqsikuri erTeulebisaTvis erTi Tanxmovani da sami xmovani
emateba. The American Heritage Dictionary 25 Tanxmovansa da 18 xmovans gvTavazobs inglisuri enis
zemoaRniSnuli variantisaTvis, romelSic arainglisurenovani terminebisaTvis kidev damatebiTaa
warmodgenili erTi Tanxmovani da xuTi xmovani (r-is magvari Seferilobis mqone xmovnebis CaTvliT).
inglisuri xmovnebi, sakuTari bunebidan gamomdinare, erTgvarad aramyaradaa miiCneuli da ra
gasakviria, rom dResdReobiT arsebul dialeqtTa SigniT arsebul umTavres gansxvavebaTa meti wili
swored maTze modis.
daaxloebiT me-14 saukunis miwurulisaTvis inglisur enaze xmovanTa didma gadawevevam garkveuli
zegavlena iqonia. maRali aweulobis grZeli xmovnebi [iI] da [uI] sityvebSi: price da mouth diftongizebuli
saxiT warmoCinda. Tavdapirvelad, [@I] da [@U] JReradobiT, romelic, unda iTqvas, rom dResac
SenarCunebulia inglisuri enis zogierT variantSi, kerZod, kanadur inglisurSi. mogvianebiT ki am
14
xmovnebma is Seferiloba SeiZines, razedac zemoT iyo saubari. saxeldobr, [aI] da [aU]. es movlena
mxolod inglisurisaTvis rodi iyo damaxasiaTebeli. mas adgili hqonda daniurSic (mxolod pirveli
gadawevis dros) da germanulSic (orive gadawevis SemTxvevaSi). danarCeni grZeli xmovnebi ufro
maRali aweulobis mqoned Camoyalibdnen:
o [eI] gadaiqca [iI]-d (mag. meet)
o [aI] gadaiqca [eI]-d (mogvianebiT diftongizebul [eI]-ad (mag. name)
o [oI] gadaiqca [uI]-d (mag. goose)
o [O:] gadaiqca [oI]-d (mogvianebiT diftongizebul [oU]-d (mag. bone)
mogvianebiT ganxorcielebulma cvlilebebma viTareba gaarTula; maSin, roca jefri Coseris
periodSi food, good and blood –s, yvelas, erTi saerTo xmovani [oI] hqonda, Seqspiris droindel
xanaSi maT saerTo xmovnad [uI] gvevlineba. dRes sityvaSi good
mokle xmovani [U]
fiqsirdeba, xolo sityvaSi blood , inglisuri enis umravles variantebSi, xmovanma dabla daiwia,
damoklda da miviReT [V].
xmovnebisagan gansxvavebiT, inglisuri enis Tanxmovnebi ufro medegni aRmoCdnen. 1500
wlis ganmavlobaSi maT mxolod mcireodeni xaxiaTis cvlilebebi Tu ganicades.
meore, aseve mniSvnelovani, principi simboloTa gamoyenebaa. mecnierebis am dargis upirobo
moTxovna xom isaa, rom zustad vicodeT Tu romeli simbolo romel bgeras Seesatyviseba da gamoxatavs
mas. aRniSnuli faqti ki gasuli saukunis erT-erT umniSvnelovanes miRwevadaa miCneuli, roca nebismier
individs ZaluZs ise gamoiyenos zemonaxsenebi simboloebi, rom nebismieri enis bgerebi warmoadginos.
simboloTa am krebuls sxvagvarad saerTaSoriso fonetikur anbansac (IPA) uwodeben.
inglisuri enis damwerloba, rogorc zemoT aRvniSneT, xSir SemTxvevebSi, sawarmoTqmo kuTxiT,
arasaimedod gvevlineba. rogorc gamocdilebam gviCvena, sxvadasxva situaciaSi (sawarmoTqmo
Cvevebis swavlebis CaTvliT), ufro upriania fonetikuri transkrifcia gamoviyenoT, vidre arsebul
orTografias daveyrdnoT. simboloTa amgvari gamoyeneba saSualebas gvaZlevs zedmiwevniTi sizustiT
aRviqvaT is bgerebi, romlebsac warmovTqvamT.
fonetikas sakuTari arsidan gamomdinare, mWidro kavSiri aqvs sxva disciplinebTanac.. kerZod,
rodesac sxeulis nawilTa metyvelebis procesSi CarTulobas vakvirdebiT, udaod vxedavT mis xvedriT wils
anatomiasa da fiziologiasTan. sametyvelo bgerebis mosaubridan msmenelamde da piruku gadacemis
urTierTmonacvleoba mas (fonetikas) fizikis iseT dargTan akavSirebs, rogoricaa akustika. roca
15
mowodebuli informaciis aRqmasa da gagebaze vmsjelobT, fonetikas audiologiasa (smenisa da masTan
dakavSirebuli darRvevebis Semswavleli samecniero dargi) da SemecnebiT (kignitiur) fsiqologiasTan
(tvinis mier informaciis miReba-damuSavebis Semswavleli samecniero dargi) kavSirSi moviazrebT.
fonetika calkeul bgeraTa da bgeraTkompleqsebis sawarmoTqmo wesebs ayalibebs. kiTxvis wesebi
bgerebis orTografiasTan kavSirs emyareba da im calkeul sirTuleebs warmogvidgenen, romelTac adgili
aqvT inglisuri enis Seswavlisas. gansakuTrebiT, am ukanasknelis dauflebis sawyis safexurze.
magaliTisaTvis moviyvanT xmovan bgerebs, romlebic xSirad ise rodi warmoiTqmian, rogorc maTi
uSualo saxeldebuli grafikuli Sesatyvisebi (asoebi).
SeuZlebelia gverdi avuaroT fonetikis gramatikasTan kavSirsac kiTxvis wesebis sistemidan
gamomdinare. namdvilad rom fonetikis daxmarebiT, sworad warmovTqvamT arsebiT saxelTa mxolobiTi
da mravlobiTi ricxvis formebs, inglisuri enis wesieri zmnebis namyo drois mimReobas da sxv. am
mWidro kavSiris kidev erTi naTeli dadasturebaa bgeraTa urTierTcanacvleba:
leaf - leaves ; house - houses
intonacia, maxili da pauzacia swored rom is maxasiaTeblebia, romlebsac mravalferovani funqciuri
datvirTva SeiZleba gaaCndeT metyvelebisas. magaliTad, Tu SevadarebT or erTmaneTis msgavs
winadadebas, romlebSic pauza sxvadasxva adgilzea dafiqsirebuli, aSkarad davinaxavT am winadadebebs
Soris Sinaarsobriv gansxvavebas:
a) What writing poet is doing is interesting
b) What writing poet is doing is interesting
pirvel winadadebaSi Semdegi Sinaarsi realizdeba:
a) zogadad rasac poeti akeTebs sainteresoa
meoreSi ki:
b) ra wignsa Tu statiaze muSaobs poeti, sainteresoa
fonetika leqsikologiasac esazRvreba. maxvilis Sesaferisad dasma ganasxvavebs zmnebs arsebiTi
saxelebisagan.
‘abstract - to ab ‘ stract
‘object - to ob ‘ ject
16
fonetikis stilistikasTan kavSiri intonaciisa da misi Semadgenlebis safuZvelze vlindeba.
daskvnis saxiT vityviT, rom Teoriuli fonetika miznad isaxavs enis fonetikuri wyobis, misi bgeriTi
mxaris sakomunikacio funqciebis Seswavlas, rogorc segmentur, ise zesegmentur doneze. enaTa fonetikuri
sistemebis kvlevas Teoriul planSi. enobriv elementTa niSnadobisa da diskretulobis Cvenebas erTi
mTliani sistemis farglebSi.
Phonetic and Phonological systems of English
Speech is a complicated process, and to study it requires a whole scientific subject – the science of
phonetics. Our phonological knowledge is not something we can necessarily access and talk about in
detail: we often have intuitions about language without knowing where they come from, or exactly how
to express them. Much of the attention of phonetics is taken up with considering the way in which
speech sounds (often called segments) are made, and how phoneticians can classify them in a scientific
way. This is based on the fundamental distinction between vowels and consonants. Closely associated
with Phonetics is another branch of
Linguistics known as Phonology. The relationship between
phonetics and phonology is a complex one, but we might initially approach phonology as narroweddown phonetics. It deals with the way speech sounds behave in particular languages or in languages
generally. This focuses on the way languages use differences between sounds in order to convey
differences of meaning between words.
In English there is no one-to-one relation between the system of writing and the system of
pronunciation. The alphabet which we use to write English has 26 letters in (Standard British)
English there are approximately 44 speech sounds.
The number of speech sounds in English varies from dialect to dialect, and any actual tally depends
greatly on the interpretation of the researcher doing the counting. The Longman Pronunciation
Dictionary by John C. Wells, for example, denotes 24 consonants and 23 vowels used in Received
Pronunciation, plus two additional consonants and four additional vowels used in foreign words only.
For General American, it provides for 25 consonants and 19 vowels, with one additional consonant and
three additional vowels for foreign words. The American Heritage Dictionary, on the other hand,
suggests 25 consonants and 18 vowels (including r-colored vowels) for American English, plus one
consonant and five vowels for non-English terms.
17
English vowels have been quite unstable. Not surprisingly, then, the main differences between modern
dialects almost always involve vowels. Around the late 14th century, English began to undergo the Great
Vowel Shift, in which the high long vowels [iI] and [uI] in words like price and mouth became
diphthongized, first to [əɪ] and [əʊ] (where they remain today in some environments in some accents
such as Canadian English) and later to their modern values [aɪ] and [aʊ]. This is not unique to English, as
this also happened in Dutch (first shift only) and German (both shifts). The other long vowels became
higher:
o
[eI] became [iI] (for example meet).
o
o
[aI] became [eI] (later diphthongized to [eɪ], for example name).
[oI] became [uI] (for example goose).
o
[ɔː] become [oI] (later diphthongized to [oʊ], for example bone).
Later developments complicate the picture: whereas in Geoffrey Chaucer's time food, good, and blood
all had the vowel [oI] and in William Shakespeare's time they all had the vowel [uI], in modern
pronunciation good has shortened its vowel to [ʊ] and blood has shortened and lowered its vowel to [ʌ]
in most accents.
English consonants have been remarkably stable over time, and have undergone few changes in the last
1500 years.
Another fundamental aspect of the subject is the use of symbols. In phonetics, we must be able to use a
particular symbol to represent a particular sound. The latter has been one of the most important
achievements of phonetics in the past century, when anyone can learn to use above mentioned symbols
to represent the sounds of any language. This is the International Phonetic Alphabet (IPA).
As it has been mentioned above, English writing system does not always give a reliable guide to
pronunciation, we find that for various purposes (including teaching the pronunciation) it is helpful to
use phonetic transcription instead of ordinary spelling. Using these symbols, we can write English in a
way that tells us exactly which sounds are pronounced.
18
Phonetics has links with many other subjects: when we look at the parts of the body which are in
speaking, we make use of information from anatomy and physiology; the study of the transmission of
speech sounds from speaker to hearer is related to acoustics, which is a branch of physics; when we
look at how we hear and understand spoken messages, we are in the territory of other subjects
including audiology (the study of the hearing mechanism) and cognitive psychology (the study of how
the brain receives and processes information).
Phonetics formulates the rules of pronunciation for separate sounds and sound combinations. The rules
of reading are based on the relation of sounds to orthography and present certain difficulties in learning
the English language, especially on the initial stage of studying. Thus, vowel sounds, for instance, are
pronounced not only as we name the letters corresponding to them.
Through the system of rules of reading phonetics is connected with grammar and helps to pronounce
correctly singular and plural forms of nouns, the past tense forms and past participles of English regular
verbs. One of the most important phonetic phenomena – sound interchange – is another manifestation
of the connection of phonetics with grammar.
e. g. leaf – leaves ; house – houses
Intonation, stress and pausation may perform a differentiatory functions. If we compare two similar
sentences pronounced with different places of the pause, we will see that meaning is different:
e.g. a) What │writing poet is doing is interesting.
b) What writing │poet is doing is interesting.
The sentence a) implies that we are interested in what the poet is doing in general and the sentence b)
conveys the following contents: what book or article the poet is writing.
Phonetics is also connected with lexicology. It is only due to the presence of stress, or accent, in the
right places, that we can distinguish certain nouns from verbs.
e.g. ‘abstract – to ab’stract ; ‘object – to ob’ject
19
Close connection of phonetics with stylistics is revealed through intonation and its components: speech
melody, utterance stress, rhythm and voice tamber.
The phonological or functional properties of phonemes, syllables, accent and intonation are investigated
by means of special linguistic methods, which help to interpret them as socially significant elements.
Theoretical significance of phonetics is connected with the further development of the problem of the
synchronic study and description of the phonetic system of a national language, the comparative
analysis and description of different languages and the study of the correspondences between them, the
diachronic description of successive changes in the phonetic system of a language or different
languages.
Chapter 4/თავი 4
ინგლისური ენის გრამატიკის თეორია
ენა უპირველეს ყოვლისა არის ადამიანთა ურთიერთობის პროცესში აზრის
ჩამოყალიბებისა და მისი გადაცემის საშუალება. ენა თავისი ბუნებით სოციალურია.
იგი ადამიანთა განუყოფელი ნაწილია. იგი ადამიანის შექმნილია და მას იყენებს
ადამიანი, ანუ იგი ადამიანის კუთვნილებაა. ენა, როგორც ცოცხალი ორგანიზმი,
იზრდება და ვითარდება საზოგადოების განვითარებასთან ერთად.
მეცნიერებას,
რომელიც
ენას
შეისწავლის,
ენათმეცნიერება
ეწოდება.
ენათმეცნიერება ენას სხვადასხვა კუთხით სწავლობს. ამდენად იგი სხვადასხვა
დარგად იყოფა: ფონოლოგიური სისტემა, ლექსიკური სისტემა და გრამატიკული
სისტემა. მხოლოდ ამ სამი ნაწილის ერთიანობას შეუძლია ენის შექმნა.
ფონოლოგიური სისტემა არის ენის საფუძველი. იგი განსაზღვრავს ენის
მნიშვნელობის მქონე ერთეულის მატერიალურ (ფონეტიკურ) მხარეს. ლექსიკური
სისტემა არის ენის სახელდებითი საშუალება. აქ ერთიანდება სიტყვები და მყარი
შესიტყვებები. გრამატიკული სისტემა არის მთელი რიგი წესებისა, რომლებიც
20
განსაზღვრავენ
სახელდებით
საშუალებათა
კომბინაციებს
გამონათქვამის
შესაქმნელად. გამონათქვამი კი თავის მხრივ აზროვნების პროცესის რეალიზაციაა.
ენის ამ სამ ნაწილს შეისწავლის ცალკეული ლინგვისტური დისციპლინა. ეს
დისციპლინები, რომლებიც საკუთარი კონკრეტული ობიექტის ანალიზისადმი
საკუთარ მიდგომას წარმოადგენენ, არის ენის კონკრეტული ნაწილის აღწერა.
ამდენად ფონოლოგიის აღწერა ფონოლოგიის სფეროს ევალება; ენის ლექსიკის
აღწერა ლექსიკოლოგიის საქმეა, გრამატიკული აღწერა გრამატიკისა.
ნებისმიერი ლინგვისტურ აღწერას ორმაგი მიზანი აქვს: პრაქტიკული და
თეორიული. პრაქტიკული აღწერა ენის კონკრეტული ნაწილის პრაქტიკული
თვალსაზრისით
დაუფლებას
მხოლოდ
სამივე
მისი
გულისხმობს.
შემადგენელი
ვინაიდან
ნაწილის
ენობრივი
ერთდროული
ინტერაქცია
გამოყენებით
ხორციელდება, ენის პრაქტიკული სახელმძღვანელოები ამ სამივე ნაწილის სინთეზს
წარმოადგენენ.
გრამატიკა
ენათმეცნიერების
ის
დარგია,
რომელიც
შეისწავლის
ენის
მორფოლოგიურ და სინტაქსურ სტრუქტურას. შესაბამისად გამოიყოფა გრამატიკის
ორი სფერო: მორფოლოგია და სინტაქსი. მორფოლოგია სწავლობს სიტყვას, უფრო
ზუსტად მეტყველების ნაწილებს და მათ გრამატიკულ კატეგორიებს. სინტაქსი კი
შეისწავლის სიტყვების შესიტყვებებად. ფრაზებად თუ წინადადებებად არანჟირების
წესებს, მათ ფუნქციონირებას ტექსტში.
არსებობს გრამატიკის შემდეგი ძირითადი სახეები:
1) პრესკრიპტიული ანუ ტრადიციული გრამატიკა იძლევა სწორად ლაპარაკისა
და წერის სახელმძღვანელო წესებს.
2) დესკრიპტიული
ანუ
აღწერილობითი
გრამატიკა
აღწერს
რეალურად
არსებულ ენობრივ ფორმებს და მათ ფუნქციონირებას განვითარების
თანამედროვე ეტაპზე.
3) საკომუნიკაციო გრამატიკა ადგენს რომელი გრამატიკული სტრუქტურა
იხმარება
ამა
თუ
იმ
ენობრივი
მნიშვნელობის
გადმოსაცემად.
იგი
21
გრამატიკულ სტრუქტურებს სისტემურად უკავშირებს სიტუაციას, ხმარებას
და მნიშვნელობას. ამდენად, ძირითადი ყურადღება გამახვილებულია
გრამატიკული ფორმების ხმარებაზე და არა სხავადასხვა ფორმის აგების
წესებზე.
4) ისტორიული
გრამატიკა
იკვლევს
სხვადასხვა
ენობრივი
ერთეულის
განვითარებას დიაქრონიაში, ანუ წარმოშობიდან თანამედროვე ეტაპამდე.
5) შედარებით-ისტორიული გრამატიკა იკვლევს სხვადასხვა ენის მსგავსი
სტრუქტურების თავისებურებებს ისტორიული ჭრილში.
თეორიული გრამატიკის მიზანია ჩაწვდეს ენის სტრუქტურას და გამოავლინოს
მისი ფუნქციონირების მექანიზმი; მეცნიერულად განისაზღვროს ენის გრამატიკული
კატეგორიები, შეისწავლის ის მექანიზმი, თუ როგორ იქმნება სიტყვებისაგან
გამონათქვამი მეტყველების პროცესში.
გრამატიკული
თვალსაზრისით
ენა
შესაძლოა
დავახასიათოთ
იმისდა
მიხედვით, თუ როგორია სიტყვათა შორის მიმართება წინადადებაში. ინგლისური
ენა ითვლება ანალიზურ ენად გრამატიკული დაბოლოებების სიმცირის გამო.
გრამატიკულ
მიმართებათა ძირითადი საშუალებანი ინგლისურ წინადადებაში
სიტყვათა რიგი და სტრუქტურული სიტყვებია. რადგან ქართულში ამ ფუნქციას
დაბოლოება ასრულებს, ქართული ენა სინთეზურ ენათა ჯგუფს განეკუთვნება.
22
The Theory of English Grammar
Language is a means of forming ideas as reflections of reality and exchanging them in the
process of human intercourse. Language is social by nature; it is connected with people who are
its creators and users; it grows and develops together with the development of society.
Language consists of three parts: the phonological system, the lexical system and the
grammatical system. Only the unity of these three elements forms a language;
The phonological system determines the material (phonetical) appearance of its significant
units. The lexical system is the whole set of naming means of language, that is, words and stable
word-groups. The grammatical system is the whole set of regularities determining the
combination of naming means in the formation of utterances as the embodiment of thinking
process.
Each of the three constituent parts of Language is studied by a particular linguistic discipline:
phonology, lexicology and Grammar.
Any linguistic description has a practical and theoretical purpose. A practical description is
aimed at providing the student with a manual of practical mastery of the corresponding part of
language. Since the practice of lingual intercourse can only be realized by employing language as
a unity of all its constituent parts, practical linguistic manuals comprise the three types of
description presented in a complex.
Types of Grammar
1. Prescriptive or traditional grammar. Its purpose is to give strict rules of writing and speaking
correctly.
2. Descriptive grammar is a system of approach to language units at the present stage of
development.
3. Communicative grammar states which grammar structures are used to express a linguistic
meaning. Grammatical structures are connected with situation, use and meaning. The emphasis
is not on the formation, but the usage of grammatical forms.
23
4. Historical grammar studies the development of various grammatical units in diachrony.
5.Historical – comparative grammar studies the peculiarities o similar structures of different
languages within the framework of historical development.
The aim of theoretical Grammar of a Language is to present a description of its grammatical
system i.e. to scientifically analyze and define its grammatical categories and study the
mechanisms of grammatical formation of utterances out of words in the process of speech
making.
The nature of grammar as a constituent part of language is better understood in the light of
explicitly discriminating the two planes of language, namely, the plane of content and the plane
of expression.
The plane of content comprises the purely semantic elements contained in language, while the
plane of expression comprises the material (formal) units of language taken by themselves,
apart from the meanings rendered by them. The two planes are inseparably connected, so that
no meaning can be realised without some material means of expression. Grammatical elements
of language present a unity of content and expression (or, in somewhat more familiar terms, a
unity of form and meaning). In this the grammatical elements are similar to the lingual lexical
elements, though the quality of grammatical meanings is different in principle from the quality
of lexical meanings.
Grammatically a language may be characterized by how the relationships of words are
marked in a sentence English is considered to be an analytic language because of the scarcity of
grammatical affixes and a relatively large number of analytic grammatical forms. The
predominant means of marking the grammatical relationship of words in a English sentence are
form – words and word order. In Georgian it is affixation as Georgian is a systematic language.
The two principal notions of grammar are the word and the sentence. The first is analyzed by
morphology, and the second is analysed by syntax.
The morphological system of language reveals its properties through the morphemic structure of
words. Thus, morphology as part of grammatical theory faces the two segmental units: the
morpheme a system of language studies the sentence.
24
1. What does Theoretical Grammar study?
2. How many types of grammar do you know? Briefly characterise them
Chapter 5/ თავი 5
The lexical system of the English language
ინგლისური ენის ლექსიკური სისტემა
ტერმინი „ლექსიკოლოგია“ ბერძნული წარმოშობისა: «lexis» ნიშნავს „სიტყვას“, ხოლო «logos» - „მეცნიერებას“. ლექსიკოლოგია ლინგვისტიკის
ერთ-ერთი დარგია, რომელიც შეისწავლის ლექსიკურ ერთეულებს, სიტყვებისა და
შესიტყვებების მახასიათებლებს.
ტერმინი „სიტყვა“ აღნიშნავს ენის ძირითად ლექსიკურ ერთეულს, რომელიც
წარმოადგენს ბგერათა ჯგუფის მნიშვნელობასთან ასოციაციის შედეგს. ტერმინი
„შესიტყვება“ აღნიშნავს სიტყვათა ჯგუფს, რომელიც ენაში მზა ერთეულის სახით
არსებობს, გააჩნია ერთიანი მნიშვნელობა და ერთი სინტაქსური ფუნქცია, მაგ. «as
loose as a goose» ნიშნავს მოუქნელს და წინადადებაში პრედიკატივის ფუნქციას
ასრულებს / He is as loose as a goose/.
ლექსიკოლოგიას, რომელიც შეისწავლის სიტყვებისა და შესიტყვებების წარმოშობას,
მათ სემანტიკურ კავშირებს და მათი აკუსტიკური ხატისა და მნიშვნელობის
განვითარებას, ისტორიული ეწოდება.
ლექსიკოლოგიის მეორე ნაწილი - აღწერილობითი ლექსიკოლოგია - შეისწავლის
ლექსკური ერთეულებს მათი განვითარების ერთ კონკრეტულ ეტაპზე.
სიტყვა, თავის მხრივ, იყოფა უფრო მცირე ერთეულებად - მორფემებად. მორფემა
არის ენის უმცირესი, მნიშვნელობის მქონე ერთეული. მორფემა შედგება კლასის
ვარიანტებისაგან - ალომორფემებისაგან, რომლებიც განპირობებულია ან
ფონოლოგიურად ან მორფოლოგიურად, მაგ. please, pleasant, pleasure.
მორფემები ორ დიდ ჯგუფად იყოფა: ლექსიკურ და გრამატიკულ (ფუნქციურ)
მორფემებად. ორივე სახის მორფემები შეიძლება იყოს თავისუფალი ან ბმული.
თავისუფალი ლექსიკური მორფემა წარმოადგენს სიტყვის ძირს, რომელიც
25
გამოხატავს მის ლექსიკურ მნიშვნელობას; ის ემთხვევა აგრეთვე მარტივი სიტყვის
ფუძეს.
თავისუფალი გრამატიკული მორფემები ფუნქციური სიტყვებია: არტიკლი, კავშირი
და წინდებული ( the, with, and). ხოლო ბმულ ლექსიკურ მორფემებს წარმოადგენენ
აფიქსები: პრეფიქსები (dis-), სუფიქსები (-ish) და უნიკალური ძირეული მორფემები
(მაგ. Fri-day, cran-berry).
ბმული გრამატიკული მორფემა ფლექსიას (დაბოლოებას) წარმოადგენს, მაგ. -s
არსებითი სახელის მრავლობით რიცხვში; -ing აწმყო მიმღეობის ფორმაში; -er
ზედსარათავი სახელების შედარებით ფორმაში.
სიტყვაწარმოება
სიტყვაწარმოება ლექსიკოლოგიის ის დარგია, რომელიც შეისწავლის სიტყვის
დერივაციულ სტრუქტურასა და იმ მოდელებს, რომელთა მიხედვითაც ინგლისურ
ენაში იქმნება ახალი სიტყვები. არსებობს სიტყვაწარმოების პროდუქტიული
ხერხები, რომლებიც ლექსიკის გამდიდრების ყველაზე ეფექტური საშუალებაა.
ყველაზე ფართოდ გამოიყენება აფიქსაცია (პრეფიქსაცია და სუფიქსაცია),
კომპოზიცია (რთული სიტყვების წარმოება) და კონვერსია. არაპროდუქტიული
სიტყვაწარმოების ტიპებია უკუწარმოება, შემოკლება, ბგერათმონაცვლეობა. მათ
ახალ სიტყვათა წარმოების მეორეხარისხოვან საშუალებებადაც მიიჩნევენ. ლექსიკის
გამდიდრების ერთ-ერთი საშუალება ნასესხები სიტყვების გამოყენებაა. ეს სიტყვები
შეიძლება ნასესხები იყოს ლათინური ან ბერძნული ენებიდან, სხვა ენებიდან და,
გარდა ამისა, წარმოადგენდნენ ნასესხებ-ნათარგმ სიტყვებსაც.
ფრაზეოლოგია
ენის ლექსიკონის გამდიდრება ხდება არა მხოლოდ სიტყვების, არამედ
ფრაზეოლოგიური ერთეულების მეშვეობითც. ფრაზეოლოგიური ერთეული
წარმოადგენს შესიტყვებას, რომელიც არ შეიძლება მეტყველების პროცესში შეიქმნას,
ის ენაში მზა სახით არსებობს. არსებობს სპეციალური ფრაზეოლოგიური
ლექსიკონებიც. სიტყვების მსგავსად ფრაზეოლოგიური ერთეულები ერთიან ცნებას
გამოხატავენ და მათ წინადადებაში ერთი ფუნქცია გააჩნიათ. ამერიკელი და
ბრიტანელი ლექსიკოგრაფები მათ „იდიომებს“ უწოდებენ. აღსანიშნავია ისეთი
ლექსიკონები, როგორიცაა ვ.კოლინზის «A Book of English Idioms», ლ.სმიტის
26
«Words and Idioms» და სხვა. ფრაზეოლოგიური ერთეულები რამდენიმე ჯგუფად
იყოფა შედგენილობის, მნიშვნელობის მოტივაციის ხარისხის, სტრუქტურისა და
მეტყველების ნაწილის მნიშვნელობის მიხევით.
სემასიოლოგია
ლექსიკოლოგიის იმ დარგს, რომელიც მნიშვნელობას შეისწავლის, სემასიოლოგია
ეწოდება. სიტყვის ლექსიკური მნიშვნელობა არის ცნების რეალიზაცია
კონკრეტული ენობრივი სისტემის საშუალებით. სიტყვა ენის ერთეულია, ხოლო
ცნება კი, აზროვნების. ცნება არ არსებობს სიტყვის გარეშე, რომელიც მას ენაში
გამოხატავს.
პოლისემია
„პოლისემია“ ნიშნავს ერთი და იგივე სიტყვის მრავალ მნიშვნელობას ენის
სისტემაში. პოლისემანტურია სიტყვა, რომელსაც ერთზე მეტი მნიშვნელობა გააჩნია.
Lexicology
The term «lexicology» is of Greek origin / from «lexis» - «word» and
«logos» - «science»/ . Lexicology is the part of linguistics which deals with the vocabulary and
characteristic features of words and word-groups.
The term «vocabulary» is used to denote the system of words and word- groups that the language
possesses.
The term «word» denotes the main lexical unit of a language resulting from the association of a
group of sounds with a meaning.
It is the smallest unit of a language which can stand alone as a complete utterance.
The term «word-group» denotes a group of words which exists in the language as a ready-made
unit, has the unity of meaning, the unity of syntactical function, e.g. the word-group «as loose as
a goose» means
«clumsy» and is used in a sentence as a predicative / He is as loose as a goose/.
Lexicology can study the development of the vocabulary, the origin of words and word-groups,
their semantic relations and the development of their sound form and meaning. In this case it is
called historical lexicology.
Another branch of lexicology is called descriptive and studies the vocabulary at a definite stage
of its development.
27
A word, however, can be divided into smaller sense units - morphemes. The morpheme is the
smallest meaningful language unit. The morpheme consists of a class of variants, allomorphs,
which are either phonologically or morphologically conditioned, e.g. please, pleasant, pleasure.
Morphemes are divided into two large groups: lexical morphemes and grammatical (functional)
morphemes. Both lexical and grammatical morphemes can be free and bound. Free lexical
morphemes are roots of words which express the lexical meaning of the word, they coincide with
the stem of simple words. Free grammatical morphemes are function words: articles,
conjunctions and prepositions ( the, with, and).
Bound lexical morphemes are affixes: prefixes (dis-), suffixes (-ish) and also blocked (unique)
root morphemes (e.g. Fri-day, cran-berry). Bound grammatical morphemes are inflexions
(endings), e.g. -s for the Plural of nouns, -ed for the Past Indefinite of regular verbs, -ing for the
Present Participle, -er for the Comparative degree of adjectives.
According to the nature and the number of morphemes constituting a word there are different
structural types of words in English: simple, derived, compound, compound-derived.
Simple words consist of one root morpheme and an inflexion (in many cases the inflexion is
zero), e.g. «seldom», «chairs», «longer», «asked».
Derived words consist of one root morpheme, one or several affixes and an inlexion, e.g.
«deristricted», «unemployed».
Compound words consist of two or more root morphemes and an inflexion, e.g. «baby-moons»,
«wait-and-see (policy)».
WORDBUILDING
Word-building is one of the main ways of enriching vocabulary. There are four main ways of
word-building in modern English: affixation, composition, conversion, abbreviation. There are
also secondary ways of word-building: sound interchange, stress interchange, sound imitation,
blends, back formation.
PHRASEOLOGY
The vocabulary of a language is enriched not only by words but also by phraseological units.
Phraseological units are word-groups that cannot be made in the process of speech, they exist in
the language as ready-made units. They are compiled in special dictionaries. The same as words
phraseological units express a single notion and are used in a sentence as one part of it.
American and British lexicographers call such units «idioms». We can mention such
dictionaries as: L.Smith «Words and Idioms», V.Collins «A Book of English Idioms» etc. In
these dictionaries we can find words, peculiar in their semantics (idiomatic), side by side with
word-groups and sentences. In these dictionaries they are arranged, as a rule, into different
semantic groups.
28
Phraseological units can be classified according to the ways they are formed, according to the
degree of the motivation of their meaning, according to their structure and according to their
part-of-speech meaning.
SEMASIOLOGY
The branch of lexicology which deals with the meaning is called semasiology. The lexical
meaning of a word is the realization of a notion by means of a definite language system. A word
is a language unit, while a notion is a unit of thinking. A notion cannot exist without a word
expressing it in the language,.
POLYSEMY
The word «polysemy» means «plurality of meanings» it exists only in the language, not in
speech. A word which has more than one meaning is called polysemantic.
HOMONYMS
Homonyms are words different in meaning but identical in sound or spelling, or both in sound
and spelling.
Synonyms are words different in their outer aspects, but identical or similar in their inner
aspects.
Antonyms are words belonging to the same part of speech, identical in style, expressing
contrary or contradictory notions.
1. What does lexicology study?
2. Briefly characterise issues lexicology deals with
Unit 6
ლექსიკოგრაფია
თანამედროვე ლექსიკოგრაფიის ერთ-ერთი მთავარი დამახასიათებელი ნიშანი
ფილოლოგიური მეცნიერებისა და კულტურის სინთეზია, კულტურის ცნების უაღრესად
ფართო გაგებით. ნებისმიერი ერის კულტურის მნიშვნელოვანი ნაწილი მისი ენის მეშვეობით
რეალიზდება, ენა კი მთელი თავისი სისავსითა და სიმდიდრით ლექსიკონებშია
ფიქსირებული.
29
ლექსიკონის, როგორც ერის კულტურული სახის გამომხატველი ნაშრომის
განსაკუთრებული როლის აღიარებამ, ლექსიკონთა კორპუსების კულტურული და
პოლიტიკური (სტრატეგიული) მნიშვნელობის გაცნობიერებამ განაპირობა
ლექსიკოგრაფიული აქტივობის უპრეცედენტო აღმავლობა ევროპასა და ამერიკაში. შეიქმნა
უამრავი ლექსიკოგრაფიული ცენტრი, გაფართოვდა თეორიული და პრაქტიკული მუშაობა
ლექსიკოგრაფიის დარგში, გაიზარდა გამოშვებული ლექსიკონების ტიპები და ასორტიმენტი.
ლექსიკოგრაფიის დონე ევროპული ქვეყნების განვითარების ერთ-ერთ ძირითად
მაჩვენებლად გვევლინება.
ლექსიკოგრაფია ბერძნული სიტყვაა (lexikos – სიტყვისა, სიტყვასთან დაკავშირებული და
...grapho – ვწერ...) და აღნიშნავს ენათმეცნიერების დარგს, რომელიც ლექსიკონების
შედგენასთანაა დაკავშირებული.
ტერმინი “ლექსიკოგრაფია” ორი მნიშვნელობით იხმარება, ერთია გამოყენებითი
ენათმეცნიერების დარგი (ლექსიკონების შედგენა და მისთ.), მეორე კი თეორიული
ენათმეცნიერების დარგი (მეცნიერება ლექსიკონების შედგენის პრინციპების, მათი
კლასიფიკაცის შესახებ და ა.შ.). თუ თეორიული ლექსიკოგრაფია ენათმეცნიერების
შედარებით ახალი დარგია, პრაქტიკული ლექსიკოგრაფია, ანუ ლექსიკონების შედგენა,
ენათმეცნიერების ერთ-ერთ უძველეს სფეროს წარმოადგენს. ლექსიკონის შედგენის ერთერთი პირველი მცდელობა, რამაც ჩვენ დრომდე მოაღწია, აქადელების მიერ ჩვენ
წელთაღრიცხვამდე 2340 წელს შედგენილი სიტყვათა ნუსხაა, რომლითაც ისინი თავისი
წინაპარი შუმერების არასემიტური, აგლუტინაციური ენის ახსნასა და ინტერპრეტაციას
ცდილობდნენ. აქადურ-შუმერულ „ლექსიკონს“ ზოგი ენათმეცნიერი პროტო-ლექსიკონს
უწოდებს.
ლექსიკონების ტიპები
ლექსიკონის სხვადასხვა ტიპი არსებობს: განმარტებითი ლექსიკონი, ორენოვანი /
თარგმნითი ლექსიკონი, სასწავლო ლექსიკონი, დარგობრივი ლექსიკონი, სიმფონოალექსიკონი, სინონიმთა ლექსიკონი, ორთოგრაფიული ლექსიკონი, ფრაზეოლოგიური
ლექსიკონი და სხვა.
განმარტებითი ლექსიკონი სიტყვის მნიშვნელობას განმარტავს იმავე ენის სხვა სიტყვების
მეშვეობით. მაგ. ქართული ენის განმარტებით ლექსიკონში ქართული სიტყვების
მნიშვნელობები სხვა ქართული სიტყვებითაა ახსნილი.
30
ორენოვანი / თარგმნითი ლექსიკონი ერთი ენის სიტყვას მეორე ენაში ეკვივალენტს
უთითებს. მაგ. ინგლისურ-ქართული ლექსიკონი ინგლისური სიტყვების ქართულ
ეკვივალენტებს იძლევა, ქართულ-ფრანგული ლექსიკონი, ქართული სიტყვების ფრანგულ
ეკვივალენტებს და ა.შ.
სასწავლო ლექსიკონებში სიტყვები სიხშირული პრინციპითაა შერჩეული და
წარმოდგენილია ყველაზე ხშირად ხმარებული სიტყვები, აღნიშნული სიტყვების ყველაზე
ხშირად ხმარებული მნიშვნელობები. სიტყვა-სტატიები შეიცავს გრამატიკულ და ლექსიკურ
კომენტარებს.
დარგობრივ ლექსიკონებში თავმოყრილია სხვადასხვა დარგის ტერმინები, მაგ.
მათემატიკური ლექსიკონი, ფილოსოფიური ლექსიკონი, არქიტექტურული ლექსიკონი და
ა.შ. დარგობრივი ლექსიკონები, რიგ შემთხვევაში, განმარტავენ ტერმინებს (დარგობრივიგანმარტებითი ლექსიკონები) ან ერთი დარგის ტერმინებს ერთ ენაში უთითებენ ამ
ტერმინთა ეკვივალენტებს მეორე ენაში (დარგობრივი-ორენოვანი ლექსიკონები).
ინგლისურ-ქართული ლექსიკოგრაფიის მოკლე ისტორია
პირველი ინგლისურ-ქართული ლექსიკონი (20 000 სიტყვა) საქართველოში გამოვიდა 1939
წელს. მისი შემდგენელი ისიდორე გვარჯალაძე იყო. იმავე წელს ინგლისში ქართულინგლისურ ლექსიკონზე მუშაობა დაასრულა ე. ჩერქეზმა, მაგრამ ლექსიკონის დაბეჭდვა
ომის გამო შეფერხდა და იგი მხოლოდ 1950 წელს გამოსცა ოქსფორდის უნივერსიტეტის
გამომცემლობამ. ამდენად, ინგლისურ-ქართული ლექსიკოგრაფიის პიონერად ისიდორე
გვარჯალაძე გვევლინება. “გვარჯალაძის ლექსიკონი” არაერთგზის გამოიცა, გამოვიდა
მისივე ქართულ-ინგლისური ლექსიკონი, ინგლისურ-ქართული ანდაზების ლექსიკონი. ამ
სერიის ბოლო წიგნები დაიბეჭდა 1975 წელს – “ინგლისურ-ქართული ლექსიკონი” (40 000
სიტყვა) და 1979 წელს – “ქართულ-ინგლისური ლექსიკონი” (40 000 სიტყვა), ორივე თამარ
გვარჯალაძის თანაავტორობით. ეს ლექსიკონები დიდი ხნის მანძილზე ერთადერთი
ლექსიკონები იყო და მათ საზოგადოებას გარკვეული სამსახური გაუწიეს.
შემდეგი ლექსიკონი, რომელიც გასული საუკუნის 90-იან წლებში გამოვიდა, ჯუანშერ
მჭედლიშვილის ინგლისურ-ქართული ლექსიკონია.
1995 წელს ივ. ჯავახიშვილის სახელობის თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტის
ლექსიკოგრაფიულმა ცენტრმა დაიწყო პირველი დიდი აკადემიური ინგლისურ-ქართული
ლექსიკონის ტომეულის გამოცემა (მთავარი რედაქტორი თინათინ მარგალიტაძე), რომელიც
120 000 სიტყვა-სტატიას მოიცავს. დღეისათვის გამოცემულია ლექსიკონის 13 ტომი, ასოები A
- O (იხ. ლექსიკონის ვებ-გვერდი www.margaliti.ge). ლექსიკონის დარჩენილი სამი ტომი 2012
– 2013 წლებში გამოვა.
31
2010 წელს ინტერნეტში განთავსდა ინგლისურ-ქართული ლექსიკონის ონლაინ-ვერსია
(110 000 სიტყვა-სტატია), რომელშიც შევიდა როგორც ლექსიკონის უკვე გამოცემული
ტომები, ისე ასოები P-დან Z-ის ჩათვლით, რომლებიც ჯერ ტომების სახით არ
გამოქვეყნებულა (იხ. ვებ-გვერდი www.dictionary.ge). ლექსიკონის სარედაქციო კოლეგიის
წევრები არიან: გიორგი მელაძე, გელა ხუნდაძე, არიანე ჭანტურია, შუქია აფრიდონიძე.
2006 წელს გამომცემლობა „გარნეტმა“ (ლონდონი) გამოსცა დიდი ქართულ-ინგლისური
ლექსიკონი დონალდ რეიფილდის საერთო რედაქტორობით.
ქართულ-ინგლისურ ლექსიკონში წარმოდგენილია ინგლისური ეკვივალენტები ქართული
ენის პრაქტიკულად სრული ლექსიკური კორპუსისათვის როგორც სალიტერატურო ენის
(უძველესი, კლასიკური თუ თანამედროვე), ისე სასაუბრო მეტყველებისა და დიალექტური
მასალისათვის.
დონალდ რეიფილდის ლექსიკონში შევიდა 140 000 სიტყვა-სტატია. ლექსიკონის
სარედაქციო კოლეგიის წევრები არიან: შუქია აფრიდონიძე, არიანე ჭანტურია, ლორენს
ბროერსი, თინათინ მარგალიტაძე, ლევან ჩხაიძე, რუსუდან ამირეჯიბი.
Foundations of Lexicography
One of the main characteristic features of present-day lexicography is the synthesis of philological
science and culture, in the widest meaning of the term “culture”. Significant part of the culture of any
nation is materialized by means of its language, and the language itself is enshrined in the dictionaries of
the language concerned.
The recognition of the special role of dictionaries as the works expressive of the cultural identity of
each particular nation, as well as the new awareness of cultural and political (strategic) importance of
dictionary corpora, led to an unprecedented upsurge of lexicographic activities in Europe and in the
United States. Numerous lexicographic centres have been established, the scope of theoretical and
research work in the field of lexicography has widened significantly, the types and variety of dictionaries
published have also increased. The level of lexicography is seen as one of the main criteria indicative of
the level of development of European countries.
Lexicography is a Greek word (lexikos – of a word, pertaining to a word and ...grapho – I am
writing...) and denotes a branch of linguistics, dealing with the creation of dictionaries.
The term “Lexicography” is used in two meanings: as a branch of Applied Linguistics (compilation of
dictionaries, etc) and as a branch of Theoretical Linguistics (lexicographic principles of dictionary-making,
classification of dictionaries, etc). If theoretical lexicography is a comparatively new branch of linguistics,
practical lexicography, e.i. compilation of dictionaries is one of the oldest fields of linguistics. One of the
32
first attempts of dictionary-making, Akkadian-Sumerian word lists, goes back to 2340 BC. The so-called
Akkadian-Sumerian Dictionary is refferred to as “Proto”Dictionary” by some linguists.
Types of Dictionaries
There are different types of dictionaries: explanatory dictionaries, bilingual dictionaries, learner’s
dictionaries, specialized / technical dictionaries, concordances, dictionaries of synonyms,
orthographic dictionaries, phraseological dictionaries and so on.
Explanatory dictionaries give definitions of words by means of other words of the same language.
Georgian Explanatory Dictionary gives definitions of words in the Georgian language.
Bilingual dictionaries provide words of one language with their equivalents in another language.
English-Georgian dictionaries provide Georgian equivalents of English words, Georgian-French
dictionary with the French equivalents of Georgian words, etc.
Learner’s dictionaries select vocabulary on the frequency principle and contain words
characterized by high frequency of occurrence. Dictionary-entries contain numerous grammatical
and lexical notes.
Specialized / technical dictionaries present terminology of different fields of knowledge.
Mathematical dictionary, dictionary of Philosophical terms, Architectural dictionary and so on. Some
specialized dictionaries give definitions of terms (specialized-explanatory dictionary), or provide
terms of one language with their equivalents in another language (specialized-bilingual dictionary).
Short History of English-Georgian Lexicography
The first English-Georgian dictionary, compiled by Isidor Gvarjaladze, came out in 1939 (20 000
entries) in Georgia. In the same year, E. Cherkezi completed work on a reverse dictionary – GeorgianEnglish dictionary in England, but owing to the War it saw light only in 1950 (Oxford University Press).
Thus, Isidor Gvarjaladze emerges as the pioneer of English-Georgian lexicography. “Gvarjaladze’s
Dictionary” was published many times, he also compiled "Georgian-English Dictionary", “EnglishGeorgian Dictionary of Proverbs”. The last revised version of the Dictionary, comprising 40 000 entries
was published in 1975 – “English-Georgian Dictionary” and in 1979 – “Georgian-English Dictionary” (40
000 entries), both co-authored by his sister Tamar Gvarjaladze. The mentioned dictionaries were
practically the only English-Georgian dictionaries for many years.
In the nineties of the XX cent. Juansher Mchedlishvili published an English-Georgian dictionary,
based on English learner’s dictionaries.
33
In 1995 Lexicographic Centre at Ivane Javakhishvili Tbilisi State University started publication of the
first comprehensive academic English-Georgian dictionary in 16 volumes, comprising 120 000 word
entries (Editor in Chief Tinatin Marglitadze). 13 volumes of the Dictionary have been published so far,
letters from A to O (www.margalii.ge). The remaining three volumes will be published in 2012 – 2013.
In 2010 an online-version of the Dictionary was posted on Internet (110 000 word entries). The
Comprehensive English-Georgian Online Dictionay is based on the thirteen published volumes of the
English-Georgian Dictionary and also contains the letters from P to Z which have not been published as
separate volumes yet (www.dictionary.ge).
Board of Editors of the Comprehensive English-Georgian Dictionary: George Meladze, Gela
Khundadze, Arrian Tchanturia, Shukia Apridonidze.
In 2006 Garnett Press in London published A Comprehensive Georgian-English Dictionary under
general editorship of Donald Rayfield.
The Comprehensive Georian-English Dictionary provides equivalents for the practically whole
Georgian vocabulary, including literary Georgian (Old, Classical or Modern) as well as Spoken
language and even dialectal material.
The Dictionary comprises 140 000 word entries.
Board of Editors: Shukia Apridonidze, Arrian Tchanturia, Lorens Broers, Tinatin Margalitadze, Levan
Chkhaidze, Rusudan amirejibi.
1. Speak about the types of dictionaries
2. Speak about the major periods in the history of Georgian Lexicography
Unit 7
inglisuri enis istoria
34
tradiciulad inglisuri enis istoria iyofa sam periodad:
Zveli inglisuri V –XI s; saSuali inglisuri II –XV s;axali inglisuri –periodi 1500
wlidan.
msgavsad nebismieri istoriuli periodizaciisa inglisuri enis periodizaciac pirobiTia
da kvlevisaTvis aris mosaxerxebeli.
Zvel inglisurs uwodeben germaniis CrdiloeTidan mosuli monaTesave tomebis
dialeqtebs, romlebzec saubrobdnen inglisSi mexuTe saukunidan (450) normanTa
dapyrobis (1066)Sedegebis asaxvamde enaSi (1150).
germanikuli mosaxleebi sami tomis warmomadgenlebi iyvnen: iutebi qveynis
samxreT-aRmosavleTiT dasaxldnen, anglebi mdinare temziz CrdiloeTiT, saqsebi
ki samxreT-dasavleTiT (Zvel inglisurs xSirad anglosaqsur uwodeben).
600 wlamde Cveni codna inglisuri enis Sesaxeb hipoTeturia, misi rekonstruqcia
gviandeli periodis inglisur xelnawerebsa da adreuli periodis monaTesave enebze
arsebul xelnawerebs efuZneba. Zveli inglisuri sinTezuri enaa, anu gramatikuli
mimarTebebi fleqsiebis meSveobiT gamoixateba. swored amitom Zvel inglisur
periods sruli daboloebebis periods uwodeben (henri svitis termini).
Zveli inglisuri ar iyo erTgvarovani ena. gamoyofen oTx ZiriTad dialeqts: kenturs
(warmomavlobiT iutebis dialeqti), mersiuls, norTambriuls (warmomavlobiT
anglebis dialeqtebi) da dasavleT saqsonurs. kentur dialeqtze mwiri informacia
gvaqvs, SedarebiT kargad aris warmodgenili mersiuli dialeqti. norTambriul
dialeqtze arsebobs ramdenime warwera, glosebi (laTinuri teqstebis interlinearuli
Targmani) da sami poema. yvelaze mravalferovnad dasavleT saqsonuri dialeqtia
warmodgenili (Zveli inglisuris gviandeli periodi). pirveli werilobiTi Zeglebi
runikuli anbaniT aris Sesrulebuli, mas mogvianebiT (598wlis- anglosaqsebis
35
gaqristianebis Semdgom), Caenacvla modificirebuli laTinuri anbani, romelic
zogierT runikul asos Seicavda.
saSuali inglisuri moicavs 1066 (zogierTi mecnieris Tanaxmad 1150) - 1500 wlebs.
aRniSnul periodSi Tavs iCens fleqsiaTa reducirebis tendencia, romelic Zveli
inglisuri periodis bolosTvis gamoikveTa. aRniSnuli tendenciis gamo saSualo
inglisurs gaTanabrebuli daboloebebis periods uwodeben. saSuli inglisuri Zvelisgan
sami ZiriTadi maxasiaTebliT gansxvavdeba: gramatikuli fleqsiebis reducirebuli
sistema; sxva enebidan (gansakuTrebiT laTinuridan da frangulidan) leqsikuri
nasesxobebis zrda; araerTgvarovani orTografia.
saSuali inglisuris dialeqtebi ufro mravalferovania: Zvli inglisuris oTxi dialeqtis
sazRvrebi ase Seicvala: (1) vrceli mersiuli areali aRmosavleT da dasavleT
midlendis dialeqtebad daiyo;
(2) kenturi ufro farTo samxreT-aRmosavleT
dialeqtis (mdinare temziz samxreTiT) nawilad iqca. (3) gviandeli Zveli inglisuris
yvelaze prestiJuli dasavleT-saqsonuri dialeqti samxreT-dasavleT dialeqtad iqca.
(4) norTambriuli aerTianebda inglisisa da Sotlandiis baris CrdiloeT dialeqtebs.
Tumca londoni samxreT-aRmosavleT dialeqtebs esazRvreboda, misi ZiriTadi
wyaro aRmosavleT midlendis dialeqti iyo. swored es ekleqturi dialeqturi naerTi
daedo safuZvlad Tanamedrove saliteraturo inglisurs. SeiZleba iTqvas, rom
saliteraturo inglisuris istoria londonis dialeqtis istoriaa.
periodi 1350-1400 cnobilia rogorc didi individi mwerlebis periodi, yvelaze
mniSvnelovani maT Soris jefri Coseria (1350_1400), udidesi ingliseli poeti
Seqspiramde.
1476
wels
uiliam
keqstonma,
ingliselma
mbeWdavma,
redaqtorma
da
mTargmnelma Coseris, lidgeitis, gauerisa da meloris nawarmoebebis pirveli
beWdviTi gamocemebi Seqmna. man daaxloebiT 100-mde wigni gamosca,
36
ZiriTadad inglisur, iSviaTad frangul da laTinur enebze. es movlena epoqaluri
mniSvnelobis iyo inglisuri enisa da literaturisaTvis, man xeli Seuwyo saliteraturo
standartis Seqmnas.
Tanamedrove
inglisuri
analizuri
enaa:
is
gramatikuli
mniSvnelobebis
gamosaxatavad iyenebs windebulebs, damxmare zmnebsa da sityvaTwyobas
winadadebaSi. aRniSnuli gamo axali inglisuris periods dakarguli daboloebebis
periods uwodeben.
axali inglisuris adreul periodSi ena araerTgvarovania, kerZod mas axasiaTebs:
(1)mniSvnelovani cvlilebebi samxreT-aRmosavleT inglisuris xmovanTa sistemaSi;
(2) inglisuris saliteraturo da administraciuli variantis Camoyalibeba. (3) inglisuris
britaneTsa da irlandiaSi gavrceleba. (4) inglisuris CrdiloeT amerikasa da karibis
arealSi aseve aziisa da afrikis savaWro centrebSi gavrceleba. (5) renesansisa da
reformaciis periodebSi inglisuri leqsikis gamdidreba sxva enebidan Semosuli
leqsikiT, kerZod berZnulidan da laTinuridan- samecniero terminologiiT italiuridan
-literaturisa da xelovnebis terminebiT, espanurisa da portugaliis meSveobiT
araevropuli enebis leqsikuri erTeulbiT. (6) ucxour enaze arsebuli mniSvnelovani
nawarmoebebis Targmna, bibliis Targmanis ramdenime versiis Seqmna, laTinuri
da berZnuli Sromebisa da Tanamedrove evropuli werilobiTi Zeglebis Targmna. (7)
Zlieri erovnuli literaturis ganviTareba, gansakuTrebiT elisabeTisa da iakobianuri
epoqis dramis ayvaveba, winare romanis nimuSebis Seqmna.
enis istoriaSi meCvidmete saukunis
Sua-meTvramete sakunis bolo periodi
cnobilia, rogorc ,sisworisa da normalizaciis periodi’, aRniSnul periodSi saliteraturo
enis normaTa dadgenas eqceva yuradreba.
1755 wels
samuel jonsonis aqveynebs pirvel mniSvnelovan inglisuri enis
leaqsikons; jonsonis leqsikoniT safuZveli eyreba Tanamedrove leqsikografias.
37
ZiriTadi gansxvaveba axali inglisuris adreul da gvian periodebs Soris am
ukanasknelis leqsikur simdidreSi mdgomareobs, rac Tavis mxriv, ganpirobebuli
iyo ori faqtoriT: industriuli revoluciiTa da teqnologiuri ganviTarebiT da aseve
britaneTis imperiis sazRvrebis gafarTovebiT (am droisTvis imperia dedamiwis erT
meoTxeds moicavda).
meoce saukunis Suawlebidan inglisuri imkvidrebs saerTaSoriso enis statuss.
The History of the English Language
Traditionally, the history of the English language is divided into three periods:
Old English (OE)
5 – 11cc; Middle English (ME) - 11- 15cc; Modern English
(Mod E) - the period since 1500.
Like all divisions in history the periods of the English language are matters of
convenience and the dividing lines between them purely arbitrary.
Old English is the name given to the closely related dialects spoken in England
from the fifth century (450), when raiders from north Germany began their
settlements, until the eleventh century, when the effects of the Norman
Conquest (1066) began to appear in the language (1150). The Germanic settlers
came from three tribes, the Jutes, Angles and Saxons (Old English is often called
Anglo-Saxon). The Jutes became established in the extreme south-east of the
country, the Saxons in the south-west, and the Angles in the part north of the
Thames.
Almost all knowledge of English before c.600 is hypothetical, a reconstruction is
based on later documents in English and on earlier documents in related
38
languages. Old English was a synthetic language, i.e. it indicated the relation of
words in a sentence largely by means of inflections, that is why the Old English
period is sometimes described as the period of full endings.
Old English was not an entirely uniform language. There were four main dialects:
Kentish (originally the dialect of the Jutes), Mercian, Northumbrian (the Anglian
dialects) and West Saxon. Kentish is not well represented, but Mercian is. Our
knowledge of Northumbrian is limited to the linguistic forms common to a few
inscriptions, some glosses (interlinear translations of Latin texts), and three
poems. West-Saxon survives in a great number of varied documents, particularly
from the later part of the period. The first written form of the language was runic,
later replaced during the conversion to Christianity of the Anglo-Saxons after 597
by the Latin alphabet, which was adapted to serve Old English, making use of
some runic letters.
From 1066 (according to some scholars 1150) to 1500 the language is known as
Middle English. During this period the inflections, which had begun to break down
towards the end of the Old English period, become greatly reduced, and it is
consequently known as the period of leveled endings/inflections. Three features
of ME contrasted with OE: a greatly reduced system of grammatical inflections;
greatly increased lexical borrowing from other languages, in particular French and
Latin; a highly varied orthography. ME dialects are more numerous than OE
dialects. The four great dialect boundaries of OE developed into ME as follows: (1)
The vast Mercian area divided into East Midland and West Midland. (2) Kentish
became part of a wider South-Eastern dialect to the south of the River Thames.
(3) West Saxon, latterly the most prestigious OE dialect, especially for literature,
39
shrank westward to become the South-Western dialect. (4)Northumbrian divided
into the Northern dialects of England and the Lowlands of Scotland. Although the
city of London was close to the South-Eastern dialect, the distinctive usage of the
capital towards the end of the ME period was primarily influenced from north of
the Thames, by East Midland. It was the high form of this eclectic variety that in
due course became the primary source of modern standard English. The history
of Standard English is almost a history of London English.
The period from 1350 to 1400 has been called the Period of Great Individual
Writers. The chief name is that of Geoffrey Chaucer (1340-1400), the greatest
English poet before Shakespeare.
William Caxton, the English printer, editor and translator introduced printing to
England in 1476.and published the first printed editions of Chaucer, Lydgate,
Gower and Malory. He published about 100 works mostly in English and rarely in
fashionable French or Latin. The introduction of printing was epochal for English
language and literature. it helped to standardize English.
Modern English is an analytic language i.e. it makes extensive use of prepositions
and auxiliary verbs and depend upon word order to show grammatical relations.
Because of that
the given period is often described as the period of lost
endings/inflections.
Early Modern English (EModE – from 1500 to 1700) was an unsettled language; in
general terms EModE was marked by (1) A major change in the vowel system of
south-eastern English. (2) The development of a single literary and administrative
variety of the language that was later to be called ‘standard English’. (3)The
spread of English throughout Britain and Ireland. (4) The further spread of English
40
to colonies in North America and the Caribbean, and to trading stations to Africa
and Asia. (5) Massive lexical borrowing
from other languages during the
Renaissance and Reformation, especially from Latin and Greek for scholarly
purposes, from Italian for literary and artistic purposes, particularly through
Spanish and Portuguese from sources beyond Europe. (6) The translation into
English of many major foreign works, including a succession of versions of the
Bible, classical Greek and Latin works, and contemporary writings from the
European mainland. (7)The growth of a strong vernacular literature marked by
the flowering of Elizabethan and Jacobean drama and the precursors of the novel.
In the history of the language the period from the mid 17th c to the close of the
18th century is known as the “age od normalization and correctness’. This age
witnessed the establishment of norms of Standard English.
In 1755, Samuel Johnson published the first significant English dictionary, his
Dictionary of the English Language., which laid the foundation of modern
lexicography. The main difference between Early Modern English and Late
Modern English is vocabulary. Late Modern English has many more words, arising
from two principal factors: firstly, the Industrial Revolution and technology created
a need for new words; secondly, the British Empire at its height covered one
quarter of the Earth's surface, and the English language adopted foreign words
from many countries. In the mid 20th century the English language acquired the
status of an international language
1. , Briefly chacaterise Old English period
2. Briefly characterize Middle English period
3. Briefly characterize New English period
41
Unit 8
inglisuri enis variantebi
saswavlo kursis Seswavlis ZiriTad obieqts standartuli inglisuri da misi nairsaxeobebi warmoadgenen,
romlebzec msoflios sxvadasxva nawilSi saubroben. standartuli inglisuri ufro metad eqspresiuli, gasagebi
da logikuri TanamimdevrobiT xasiaTdeba, vidre misi variantebi. mocemuli saxeobis inglisurs standartuli
uwodes imitom, rom am ukanasknelma standartizacia gaiara, romelic Tavis mxriv, am saxeobis im
procesTan SeTvisebas gulisxmobs, romelSic am ukanasknelis SerCeva, kodificireba da stabilizacia
moxda, gansxvavebiT misi nairsaxeobebisagan, romlebmac zemoaRniSnuli procesi ver an ar gaiares.
zogierT calkeul enaTa SemTxvevaSi, SerCeuli SesaZlebelia imas niSnavdes, rom sayovelTao arCevani
enis erTi romelime dialeqtis sasargeblod gakeTda, raTa am ukanasknels, sxvebisagan gansxvavebiT,
standartulis statusi mieRo.
42
dResdReobiT, inglisuri enis gamoyenebis xarisxobrivi maCveneblidan gamomdinare, msoflioSi
arsebul saxelmwifoTa sami ZiriTadi tipi gamoiyofa. pirveli, is qveynebi, romelTaTvisac inglisuri
mSobliuri enaa: maTi mosaxleoba am enas, rogorc ZiriTad sakomunikacio saSualebas, ise iyenebs. es
qveynebia: avstralia, kanada da irlandia, maT aseve, arcTu iSviaTad, “Sida wris” inglisurenovan
subieqtebadac moixsenieben. meore tips is qveynebi miekuTvneba, sadac inglisuri, rogorc ucxo ena, ise
gamoiyeneba. mag. poloneTi, CineTi da brazilia. maT e.w. “mzardi wris” erebsac uwodeben. es is
teritoriebia, romelTa wiaRSic mosaxleoba inglisurs mSobliuri enis funqciiT ar iyenebs yoveldRiur
urTierTobebSi. Tu isini an enaze saubroben, isic mxolod ucxoelebTan kontaqtisas. mesame saxeobaSi is
qveynebi Sedian, sadac inglisurs meore enis statusi aqvs. maTSi anu, rogorc am jgufis warmomadgenlebs
drodadro moixsenieben, e.w. “gare wris” subieqtebSi, iseTi qveynebi erTiandebian, rogoricaa: indoeTi,
pakistani, nigeria, kenia da singapuri. am saxelmwifoebSi inglisuri mSobliuri ena rodia, Tumca igi
qveynis SigniT sakomunikacio saSualebad mainc gamoiyeneba. mag. maRali wris sazogadoebaSi,
saganmanaTleblo sistemaSi, presasa da, zogadad, masmediis sxva saSualebebSi.
amJamad, e.w. “SeZenili warmoTqmiT” mosaubreTa procentuli raodenoba sakmaod mcirea. amis
gamo isini, vinc inglisurs aswavlis da am enis matareblad iTvleba, rodi warmoadgenen am aqcentiT
mosaubreebs.
upirveles yovlisa yuradReba inglisuri enis im variantebs unda mivaqcioT, romlebzec aqtiurad samxreT
naxevarsferoSi saubroben. kerZod, avstraliaSi, axal zelandiasa da samxreT afrikaSi. raoden
ucnauradac unda Candes, bevrs sagrZnoblad uWirs zemoaRniSnul nairsaxeobebze mosaubreTa
erTmaneTisagan garCeva, miuxedavad maT Soris arsebuli msgavsebebisa, romlebic, am qveynebis
geografiuli siSoris miuxedavad, mainc fiqsirdeba TiToeul maTganSi.
viTareba CrdiloeT naxevarsferoSi radikalurad gansxvavebulia. Tu sawarmoTqmo Taviseburebebs
gaviTvaliswinebT, sociolingvisturi mdgomareoba aSS-sa da kanadaSi aSkarad sxvaobs danarCeni
inglisurenovani samyarosagan. amerikuli inglisuris wiaRSi ufro metad regionaluri gansxvavebebi
wamoiweva wina planze, rasac adgili praqtikulad ar aqvs avstraliuri da samxreT afrikuli inglisuris
SemTxvevaSi.
isic unda aRiniSnos, rom xSir SemTxvevaSi, britanuli da amerikuli inglisuri sruliad homogenur da,
amavdroulad, damoukidebel variantebad miiCneva. es ki faqtebs calmxrivad, sworxazovnad
warmoaCens, Tumca arc is unda dagvaviwydes, rom TviT standartul inglisurSic SesaZlebelia
arsebobdnen regionaluri variantebi ori teritoriis arealSi. aqve isic unda davamatoT, rom SesaZlebelia
adgili hqondes erTi nairsaxeobis meoreze zemoqmedebas. aseTad SegviZlia miviCnioT amerikuli
inglisuris britanulze gavlena. ase rom, savsebiT dasaSvebia is, rom rac amerikeli xandazmulebisaTvis
43
sasaubrod misaReb formebs ganekuTvneba, SesaZlebelia mSvenivrad Seesatyvisebodes britaneli
axalgazrdebis enobriv leqsikasac.
garkveuli saxis SesamCnevi Taviseburebebi fiqsirdeba britanuli inglisuris iseT nairsaxeobebSi,
rogoricaa: uelsuri, Sotlandiuri da irlandiuri variantebi, sadac inglisurad 200 welze meti drois
ganmavlobaSi saubroben. mocemuli erTeulebi sworedac rom im mniSvnelovan sxvaobebs avlenen,
romelTa kvalsac aramarto maT wiaRSi vxedavT, aramed am sameulis farglebs gareTac, msoflios
sxvadasxva kuTxeSi.
da bolos, ar SeiZleba oriod sityviT ar SevexoT iseT nairsaxeobebs, romlebsac fijinebi da kreolebi
warmoadgenen. maTTvis yvelaze ufro metad damaxasiaTebeli Tvisebebia: simartive da Sereva. am
enebze mosaubreTa metyvelebaSi enis sxvadasxva xarisxiT gamartiveba da Sereva SeiniSneba. rodesac
ena amgvar gamartivebas, Serevasa da SekumSvas ganicdis, udaoa, rom am ukanasknelma e.w.
fijinizaciis procesi ganvlo. fijins, romelsac enismatarebeli mosaxleoba gaaCnia kreoli ewodeba.
Tanamedrove msoflioSi inglisur Zirze dafuZnebul kreolTa sakmaod didi raodenobaa da maTi ricxvi
yoveldRiurad izrdeba. am tipis enaTa Camoyalibeba-ganviTareba evropasa da sazRvao-sanapiro
teritoriebs Soris mWidro kontaqtze metyvelebs, sadac adgili hqonda aqtiur, sxvadasxva saxis saqmian
urTierTobebs mezRvaurebs, vaWrebsa da aRniSnul teritoriebze mosaxle ZirZvel mkvidrTa Soris.
Varieties of English
Political and military conquest have been major causes of language spread. Aramaic in the ancient
world, Greek in the Eastern Mediterranean, Latin in Western Europe, Arabic in the Middle East and
North Africa, Mayan in Central America, Manding in West Africa are all cases. In these cases, the rulers
did not follow an explicit policy of requiring the conquered to learn their languages, but essentially left
the choice open. Similarly, when a language has been spread by trade (as for instance Swahili in Africa),
the diffusion has been more or less unplanned. Even languages spread by missionary activity have not
necessarily been the result of direct planning, for missionary groups commonly accept that the sacred
texts will need to be translated if they are to be understood. It is for this reason that missionary activity
so often leads to the development of vernacular literacy.
Teaching the standard language to all is one of the first tasks of most educational systems. In
traditional religious education, the task of the religious school is usually to develop literacy in the
language of the sacred texts: Hebrew for Jews, Classical Arabic for Moslems, Sanskrit for Hindus, Old
44
Church Slavonic for Russians etc. In secular education, the equivalent first task is developing control of
the written standard language.
The main subject of observation of this course is Standard English and its varieties spoken in different
parts of the globe. Standard English is more expressive or clearer or more logical than other varieties.
This type of English is called ‘standard’ because it has gone standardization, which means that it has
been subjected to a process through which it has been selected, codified and stabilized, in a way that
other varieties have not.
In case of certain other languages, ‘selected’ might mean that and official decision was made at some
point for one particular dialect of a language to receive the standardization treatment, as opposed to
any of the others.
There are three types of country in the world in terms of their relationship to the English language.
First, there are nation-states in which English is a native language(ENL) – where people have English as
their mother-tongue, as they do in Australia, Canada and Ireland. Varieties of English spoken in ENL
countries are sometimes also referred to as ‘Inner Circle’ Englishes. Second, there are countries where
English is a foreign language (EFL), as in Poland, China and Brazil – sometimes known as ‘Expanding
Circle’ nations. These are places where people do not speak English natively and where, if they do speak
English, they use it to speak to foreigners. And, third, there are places where English is a second
language (ESL). In ESL or ‘Outer Circle’ countries such as India, Pakistan, Nigeria, Kenya and Singapore,
English is not typically spoken as a mother-tongue, but it has some kind of governmental or other official
status; it is used as a means of communication within the country, at least among the educated classes;
and it is widely employed in the education system, in the newspapers, and in the media generally.
Since RP (Received Pronunciation) speakers make up a very small percentage of the English
population, many native speakers working as teachers of English are not native speakers of RP, and first
we can turn to examine are the varieties of English heard and spoken in the Southern Hemisphere
(Australia, New Zealand, South Africa). Strange as it may seem to those who speak these varieties,
many people from other parts of the English-speaking world often have difficulty in telling one from the
other, notwithstanding the fact that there are also a lot of similarities between them in spite of the
thousands of miles that separate the three countries.
The situation in the Northern Hemisphere is completely different. The sociolinguistic condition in the
United States and Canada, as far as pronunciation is concerned, is rather different from that of the rest
45
of the English-speaking world. There is more regional variation in NAmEng pronunciation than in
AusNZEng and SAfEng.
It should also be noted that we treat EngEng and NAmEng, often as if they were two entirely
homogeneous and separate varieties. This makes the presentation of the facts more straightforward,
but it does obscure, to a certain extent, that there is regional variation, even in standard English, in two
areas. There is also considerable influence of the one variety on the other, particularly of NAmEng on
EngEng; thus, what is NAmEng usage for older English people may be perfectly normal EngEng usage for
younger English people.
Some noticeable peculiarities may be observed in so called British English varieties like: Welsh,
Scottish and Irish ones are, where English has been spoken for more than 200 years or so. These
varieties reveal those remarkable differences, the roots of which can be traced not only within the given
set, but also outside of it in various parts of the world.
A few words should be said about such varieties as Pidgins and Creoles are. The most characteristic
features of these varieties are: simplification and mixing. In the speech of such adult language learners,
the language in question will be, to different degrees, simplified and mixed. When a language
experiences such simplification, mixing and reduction, we can say that it has been subjected to the
process of pidginization. A pidgin which acquires native speakers is called a creole. There are many
English-based creoles in the world, and the number is growing. A development of these types of
language is the result of early European contact along the sea coasts among the sailors, traders and the
indigenous population of the given areas.
Thus, the recent world-wide diffusion of English, so that it now looks set to become a world language,
has raised not just concern among speakers of other languages, but controversy among sociolinguists.
To what extent, they argue, is it the result of conscious planning by governments and experts of Englishspeaking countries like the United Kingdom, the United States, Canada, South Africa and Australia, and
to what extent is it the result of a large array of factors connected with modernization and globalization?
A closer look at the process by which English has in this century developed into a global language is the
association of English with modern technology, with economic progress, and with internationalization.
This encouraged people all over the world to learn English and have their children learn it as early as
possible. The more this has succeeded, the greater the reason for others to want to have access to the
power and success assumed to be a result of knowing English.
46
Such popularity of the English language is not new. As early as the 1920s, Japanese and Chinese
business leaders were starting to value knowledge of English. And it is deeply entrenched: even at
the height of the Cultural Revolution in China, when there was deep suspicion of modernity and foreign
influences, Chairman Mao continued to speak in favour of teaching English.
From the point of view of many observers, this growing linguistic hegemony of English is dangerous and
harmful for the world, as it may take over important functions from other major languages and may
cause further language shift. But whatever the case, the spread of English is producing a new
sociolinguistic reality and it is important task for sociolinguists to understand this process.
1. What are the main periods of the World English?
giorgi yufaraZe
asocirebuli profesori
inglisuri filologiis departamenti
Tbilisis saxelmwifo universiteti
inglisuri enis variantebi
ama Tu im enis gavrcelebis mizezi xSirad politikuri da samxedro dapyrobebi xdeba. amis TvalsaCino
magaliTebia arameulis gavrceleba Zvel samyaroSi, berZnulisa – aRmosavleT xmelTaSua zRvispireTSi,
laTinurisa – dasavleT evropaSi, arabulisa – Sua aRmosavleTsa da CrdiloeT afrikaSi da a.S.
zemoaRniSnul SemTxvevebSi, dampyrobeli qveynis mTavroba didad ar zrunavda imaze, rom dapyrobili
47
qveynis mosaxleobas maTi ena eswavla; es Tavad dapyrobili qveynebis arCevani iyo. analogiurad,
rodesac romelime ena savaWro urTierTobebis Camoyalibebas uwyobs xels (magaliTad, suahili afrikaSi),
difuzia aseT SemTxvevaSic stiqiuri da daugegmavia xolme. maSinac ki, rodesac romelime ena
misioneruli saqmianobis wayalobiT vrceldeba axal miwebze, sulac araa savaldebulo konkretul
saxelmwifo gegmasTan gvqondes saqme. piriqiT, aseTi saqmianoba sasuliero teqstebis adgilobrivTa
enaze Targmnasac ki varaudobs, Tuki es aucilebelia maTi arsis ukeT wvdomisaTvis (swored amitomac
iTvleba, rom misioneruli saqmianoba xSirad adgilobriv enaze wera-kiTxvis sayovelTao gavrcelebasac
uwyobs xels.
saganmanaTleblo sistemaTa umravlesoba, uwinares yovlisa, enis standartuli variantis sayovelTao
swavlebas isaxavs miznad. tradiciul sasuliero ganaTlebaSi, saswavleblis ZiriTadi sazrunavi sakralur
teqstTa enis wakiTxva-gagebis swavlebaa. ase magaliTad, ivriTi – ebrael-TaTvis, arabuli – islamis
mimdevarTaTvis, sanskriti – indusebisaTvis, Zveli saeklesio slavuri – rusebisaTvis da a.S. rac Seexeba,
saero saswavleblebs, aq saganmanaTleblo aqcenti, bunebrivia, enis werilobiTi standartis aTvisebaze
gadadis.
am saswavlo kursis Seswavlis ZiriTad obieqts standartuli inglisuri da misi nairsaxeobebi
warmoadgenen, romlebzec msoflios sxvadasxva nawilSi saubroben. standartuli inglisuri ufro metad
eqspresiuli, gasagebi da logikuri TanamimdevrobiT xasiaTdeba, vidre misi variantebi. mocemuli saxeobis
inglisurs standartuli uwodes imitom, rom am ukanasknelma standartizacia gaiara, romelic Tavis mxriv,
am saxeobis im procesTan SeTvisebas gulisxmobs, romelSic am ukanasknelis SerCeva, kodificireba da
stabilizacia moxda, gansxvavebiT misi nairsaxeobebisagan, romlebmac zemoaRniSnuli procesi ver an ar
gaiares.
zogierT calkeul enaTa SemTxvevaSi, SerCeuli SesaZlebelia imas niSnavdes, rom sayovelTao arCevani
enis erTi romelime dialeqtis sasargeblod gakeTda, raTa am ukanasknels, sxvebisagan gansxvavebiT,
standartulis statusi mieRo.
dResdReobiT, inglisuri enis gamoyenebis xarisxobrivi maCveneblidan gamomdinare, msoflioSi
arsebul saxelmwifoTa sami ZiriTadi tipi gamoiyofa. pirveli, is qveynebi, romelTaTvisac inglisuri
mSobliuri enaa: maTi mosaxleoba am enas, rogorc ZiriTad sakomunikacio saSualebas, ise iyenebs. es
qveynebia: avstralia, kanada da irlandia, maT aseve, arcTu iSviaTad, “Sida wris” inglisurenovan
subieqtebadac moixsenieben. meore tips is qveynebi miekuTvneba, sadac inglisuri, rogorc ucxo ena, ise
gamoiyeneba. mag. poloneTi, CineTi da brazilia. maT e.w. “mzardi wris” erebsac uwodeben. es is
teritoriebia, romelTa wiaRSic mosaxleoba inglisurs mSobliuri enis funqciiT ar iyenebs yoveldRiur
urTierTobebSi. Tu isini an enaze saubroben, isic mxolod ucxoelebTan kontaqtisas. mesame saxeobaSi is
48
qveynebi Sedian, sadac inglisurs meore enis statusi aqvs. maTSi anu, rogorc am jgufis warmomadgenlebs
drodadro moixsenieben, e.w. “gare wris” subieqtebSi, iseTi qveynebi erTiandebian, rogoricaa: indoeTi,
pakistani, nigeria, kenia da singapuri. am saxelmwifoebSi inglisuri mSobliuri ena rodia, Tumca igi
qveynis SigniT sakomunikacio saSualebad mainc gamoiyeneba. mag. maRali wris sazogadoebaSi,
saganmanaTleblo sistemaSi, presasa da, zogadad, masmediis sxva saSualebebSi.
amJamad, e.w. “SeZenili warmoTqmiT” mosaubreTa procentuli raodenoba sakmaod mcirea. amis
gamo isini, vinc inglisurs aswavlis da am enis matareblad iTvleba, rodi warmoadgenen am aqcentiT
mosaubreebs.
upirveles yovlisa yuradReba inglisuri enis im variantebs unda mivaqcioT, romlebzec aqtiurad samxreT
naxevarsferoSi saubroben. kerZod, avstraliaSi, axal zelandiasa da samxreT afrikaSi. raoden
ucnauradac unda Candes, bevrs sagrZnoblad uWirs zemoaRniSnul nairsaxeobebze mosaubreTa
erTmaneTisagan garCeva, miuxedavad maT Soris arsebuli msgavsebebisa, romlebic, am qveynebis
geografiuli siSoris miuxedavad, mainc fiqsirdeba TiToeul maTganSi.
viTareba CrdiloeT naxevarsferoSi radikalurad gansxvavebulia. Tu sawarmoTqmo Taviseburebebs
gaviTvaliswinebT, sociolingvisturi mdgomareoba aSS-sa da kanadaSi aSkarad sxvaobs danarCeni
inglisurenovani samyarosagan. amerikuli inglisuris wiaRSi ufro metad regionaluri gansxvavebebi
wamoiweva wina planze, rasac adgili praqtikulad ar aqvs avstraliuri da samxreT afrikuli inglisuris
SemTxvevaSi.
isic unda aRiniSnos, rom xSir SemTxvevaSi, britanuli da amerikuli inglisuri sruliad homogenur da,
amavdroulad, damoukidebel variantebad miiCneva. es ki faqtebs calmxrivad, sworxazovnad
warmoaCens, Tumca arc is unda dagvaviwydes, rom TviT standartul inglisurSic SesaZlebelia
arsebobdnen regionaluri variantebi ori teritoriis arealSi. aqve isic unda davamatoT, rom SesaZlebelia
adgili hqondes erTi nairsaxeobis meoreze zemoqmedebas. aseTad SegviZlia miviCnioT amerikuli
inglisuris britanulze gavlena. ase rom, savsebiT dasaSvebia is, rom rac amerikeli xandazmulebisaTvis
sasaubrod misaReb formebs ganekuTvneba, SesaZlebelia mSvenivrad Seesatyvisebodes britaneli
axalgazrdebis enobriv leqsikasac.
garkveuli saxis SesamCnevi Taviseburebebi fiqsirdeba britanuli inglisuris iseT nairsaxeobebSi,
rogoricaa: uelsuri, Sotlandiuri da irlandiuri variantebi, sadac inglisurad 200 welze meti drois
ganmavlobaSi saubroben. mocemuli erTeulebi sworedac rom im mniSvnelovan sxvaobebs avlenen,
romelTa kvalsac aramarto maT wiaRSi vxedavT, aramed am sameulis farglebs gareTac, msoflios
sxvadasxva kuTxeSi.
49
ar SeiZleba oriod sityviT ar SevexoT iseT nairsaxeobebs, romlebsac fijinebi da kreolebi
warmoadgenen. maTTvis yvelaze ufro metad damaxasiaTebeli Tvisebebia: simartive da Sereva. am
enebze mosaubreTa metyvelebaSi enis sxvadasxva xarisxiT gamartiveba da Sereva SeiniSneba. rodesac
ena amgvar gamartivebas, Serevasa da SekumSvas ganicdis, udaoa, rom am ukanasknelma e.w.
fijinizaciis procesi ganvlo. fijins, romelsac enismatarebeli mosaxleoba gaaCnia kreoli ewodeba.
Tanamedrove msoflioSi inglisur Zirze dafuZnebul kreolTa sakmaod didi raodenobaa da maTi ricxvi
yoveldRiurad izrdeba. am tipis enaTa Camoyalibeba-ganviTareba evropasa da sazRvao-sanapiro
teritoriebs Soris mWidro kontaqtze metyvelebs, sadac adgili hqonda aqtiur, sxvadasxva saxis saqmian
urTierTobebs mezRvaurebs, vaWrebsa da aRniSnul teritoriebze mosaxle ZirZvel mkvidrTa Soris.
inglisuris bolodroindelma msoflio masStabiT gavrcelebam da misma “globalur enad Camoyalibebam,
ara mxolod sxva qveynebs gauCina Tavsatexi, aramed sociolingvistebsac. isini gauTaveblad daoben imis
Taobaze, Tu ra bunebisaa es movlena, rasTan gvaqvs saqme misi saxiT – farTomasStabiani enobrivi
difuziis politikasTan, romelic inglisurenovan qveyanaTa (didi britaneTi, aSS, kanada, samxreT afrika
da avstralia) mTavrobebma winaswar dagegmes, Tu ubralod modernizaciisa da globalizaciis SedegTan.
Tuki yuradRebiT davakvirdebiT im faqtorebs, romelTa Sedegadac inglisuri Tanamedroveobis globalur
enad iqca, davinaxavT, rom amis ZiriTadi mizezi misi uaxles teqnologiebTan, ekonomikur progresTan da
internacionalizaciasTan asocirebaa. aman, Tavis mxriv, mTel progresul samyaros inglisuris
Seswavlisaken ubiZga. rac ufro meti adamiani eufleba am enas, miT ufro myarad ikidebs igi fexs da
sruliad fasdaudebeli xdeba Zalauflebisa da warmatebis mopovebis gzaze.
inglisuri enis aseTi popularoba axali movlena araa. jer kidev 1920 wels, iaponelma da Cinelma biznesis
liderebma gaiazres, Tu raoden mniSvnelovani da xelsayreli iyo am enis codna. maSinac ki, rodesac
CineTSi kulturulma revoluciam piks miaRwia, da rodesac igmoboda yovelgvari modernizmi Tu ucxouri
gavlena, mao inglisuri enis Seswavlis aucileblobaze saubrobda.
bevris azriT, inglisuri enis mzardi lingvisturi hegemonia sakmaod saSiSi da sazianoa msofliosaTvis,
radganac sxva enebs sasicocxlo funqciebis warTmevasa da samudamo dakninebas uqadis.
asea Tu ise, axali sociolingvisturi realoba ukve saxezea da Tanamedrove sociolingvistTa ZiriTadi
sazrunavi swored am realobis saTanadod gaazreba, gaanalizeba da Sefasebaa.
ლექცია 9
სტილისტიკა
50
სტილისტიკა ზოგადი ენათმეცნიერების დარგია, რომელიც შეისწავლის ლიტერატურულ და
ვერბალურ ენას და იმ ეფექტს, რასაც მწერალი/მოსაუბრე ახდენს ( ან ცდილობს მოახდინოს)
მკითხველსა თუ მსმენელზე. გარდა ამისა, სტილისტიკა ცდილობს ახსნას ის კონკრეტული ენობრივი
ფორმის არჩევანი, რომელსაც ადამიანი თუ სოციალურ ჯგუფი იყენებს კონტექსტში.
სტილი ლათნური სიტყვისაგან წარმოიშვა და თავდაპირველად ნიშნავდა წამახვილებულ ჯოხს,
რომლითაც ძველი რომაელები ცვილით დაფარულ ფირფიტებზე წერდნენ. დღეს ამ სიტყვამ
მნიშვნელობა გაიფართოვა და შეიძლება ნიშნავდეს:
* დიზაინს, ქმნადობის პროცესის თავისებურებას; * მოდას, ფეშენს; * გარეგნობისა და ჩაცმის სტილს;
* მხატვრობასა და სხვა ხელოვნებაში შეიძლება იხმარებოდეს ესთეტური კრედოსა და ღირებულებების
აღსანიშნად.* მუსიკაში შეიძლება ნიშნავდეს ელემენტარულ მუსიკალურ ენას;* მხატვრული ნაწარმოების
აგებისა თუ ენის თავისებურებებს
სიტყვა ‘სტილი’ იხმარება კონკრეტულ აზრს, ფიქრსა და მის ენობრივ გამოხატულებას შორის კავშირის
აღსანიშნადაც(: Тютчев –«Мысль изречённая есть ложь»).
აიგივებენ: ‘Style is the man himself”(Chapman, Buffon), ან
ზოგჯერ კი
ადამიანის პიროვნებას
სტილთან
‘Style is depth’ (Darbyshire, სტილი არის
( აზრის
გამოსახვის-მ.რ) სიღრმე) ‘Style is deviations’(Enkvist, სტილი არის ( ნორმიდან) გადახრა) ‘Style is choice’(Simpson,
სტილი არის არჩევანი).
თითეული ინდივიდუალური სტილი ზოგადსა და კონკრეტულს შეიცავს. რაც უფრო დიდია ავტორი, მით
უფრო განსაკუთრებულია მისი სტილი. მწერლის სტილის შესწავლის დროს სწორედ იმის გამორკვევა და
დადგენა გვიწევს, თუ რა ენობრივი არსენალი ახასიათებს ამა თუ იმ მწერალს და რა ქმნის მის ენას
ორიგინალურს ( დიკენსის, ჰემინგუეის სტილი). მწერლის ინდივიდუალობას ქმნის არა მხოლოდ მისი
ლექსიკური, სინტაქსური თუ სტილისტური არჩევანი, არამედ გამომსახველობითი საშუალებები და
სტილისტური ხერხები, რომლებიც მწერლის ენასა თუ ცალკეულ გამონათქვამს უნიკალურსა და ადვილად
საცნობს ხდის.
სტილისტიკის მთავარი ობიექტია ტექსტი ( ჩვენ შემთხვევაში, მხატვრული ტექსტი), მისი ინტერპრეტაცია
და შესწავლა
ჩვენ მრავალი მიზეზის გამო ვკითხულობთ:
მაგალითად,
ესთეტური სიამოვნებისათვის, ინფორმაციის
მისაღებად ( სასწავლად), რაიმე პრობლემისაგან გასაქცევად, დასავიწყებლად, და თუნდაც იმისათვის, რომ
ლიტერატურულ ნაწარმოებს ჩვენი საკუთარი გამოცდილება შევუდაროთ და მისი ჭეშმარიტება შევამოწმოთ.
სტილისტიკა იმისთვის არსებობს, რომ ლიტერატურული ტექსტების მიერ მნიშვნელობის მცირე ნიუანსების
გამოხატვის
კანონზომიერებები
შევისწავლოთ.
სტილისტიკა
ორი
მიმართულებით
ვითარდება.
ლინგვოსტილისტიკა ლიტერატურის შესწავლის კანონზომიერებებს ენის თვალსაზრისით სწავლობს, , ხოლო
ლიტერატურული კრიტიკა ან ლიტერატურული სტილისტიკა კი ვერბალური აქტის უფრო ფართო
კონტექსტით ინტერესდება. მაგალითად, ლიტერატორი კონკრეტულ ეპიზოდის მნიშნელობას იკვლევს მთელ
ლიტერატურულ ნაწარმოებში, ყურადრებას აქცევს გმირებს შორის ურთიერთობას, ნაწარმოების სოციალურპოლიტიკური კონტექსტით, ხოლო ლინგვოსტილისტიკოსი ენის სპეციფიურ კონსტრუქციებსა და მხატვრულ
თვისებებზე, თუ ნაწარმოების ენობრივ თავისებურებებზე ამახვილებს ყურადღებას. ამგვარად, სტილისტიკის
ორივე დარგი ერთმანეთს ავსებს და ნაწარნმოებს თავისი კუთხიდან შეისწავლია
51
S T Y L I S T I C S
Stylistics is a branch of general linguistics that studies the styles used in literary and verbal language and the effect the
writer/speaker wishes to communicate to the reader/hearer.
It attempts to establish principles capable of explaining the particular choices made by individuals and social groups in
this use of language.
In order to ascertain the borders of stylistics it is necessary to go at some length into the question of what is style.
The word style is derived from the Latin word ‘stilus’ which meant a short stick sharp at one end and flat at the other used
by the Romans for writing on wax tablets. Now the word style is used in so many senses that it has become a breeding
ground for ambiguity. Style may refer to:
* Design, the process of creating something; * Fashion, a prevailing mode of expressing, e.g. clothing;
* Human physical appearance; * In visual arts style can refer either to the aesthetic values followed in choosing what to
paint (and how) or to the physical techniques employed; * Style of music genre that shares a certain ‘basic musical
language’;
* Style in fiction is an aspect of literary composition; * Style guide in writing.
The word style is also used to reveal the correspondence between thought and expression (but: Тютчев –«Мысль
изречённая есть ложь»).
It sometimes refers to more general, abstract notions thus inevitably becoming vague and
obscure; as, for example, ‘Style is the man himself”(Chapman, Buffon), ‘Style is depth’ (Darbyshire), ‘Style is
deviations’(Enkvist); ‘Style is choice’(Simpson) , and the like.
In every individual style we can find both the general and the particular. The greater the author is, the more genuine
his style will be. If we succeed in isolating and examining the choices which the writer prefers, we can define what are the
particulars that make up his style and make it recognizable (Dickens, Galsworthy, Hemingway). The individuality of a writer
is shown not only in the choice of lexical, syntactical and stylistic means but also in their treatment. What we here call
individual style, is a unique combination of language units, expressive means (EM) and stylistic devices (SD) peculiar to a
given writer, which makes that writer’s works or even utterances easily recognizable.
The EM of a language are those
phonetic, morphological, lexical and syntactical forms which exist in language system for the purpose of logical and
emotional intensification of the utterance (e.g. He shall do it = I shall make him do it). A SD is an intentional intensification
of some typical structural or semantic property of a language unit promoted to a generalized model (e.g. metaphor realizes
two lexical meanings simultaneously: The leaves fell sorrowfully; Through the open window the dust danced).
The main object of stylistics is a text, interpretation of its various kinds, in other words, reading and studying text (in
our case, mostly, literary texts or fiction). Every activity of a human being is always motivated; then, what is the motivation
for reading? Why we read? We generally have a lot of different purposes in it. Some of them are quite evident: Reading for
aesthetic pleasure, Reading to learn, Reading to escape (many works of literature temporarily detach us from time and
place we live in and transport us to some imaginary world.
Why should we do stylistics? Stylistics was born in order to objectify claims made about the way in which literary texts
carry meaning: Stylistics (or Linguo-stylistics) normally refers to the practice of using linguistics for the study of literature.
Literary stylistics (or Literary criticism) directs attention to the larger-scale significance of what is represented in verbal art.
Literary critics would be concerned with locating an event in the structure of the whole narrative, with the interplay of
characters, the relationship between plot and theme, and so on. Linguo-stylistics focuses on how this significance can be
52
related to specific features of language, to the linguistic texture of the literary text. We an see that stylistic and literary
analyses are complementary.
1.
What does style refer to?
2.
Why are Lingvo-stylistics and literary criticism complimentary?
ლექცია 10
qarTuli Targmanis istoria
g. gaCeCilaZe Tavis wignSi “ mxatvruli Targmanis Teoriis Sesavali” aRniSnavs , rom Targmanis cneba istoriuli
gagebiT niSnavda “ igaviani sityvis gacxadebas “. Aasea Targmani ganmartebuli sulxan-sabas qarTul leqsikonSi.
istoriulad “TargmanSi” igulisxmeboda is rasac dRes interpretacias vuwodebT. Zveli qarTuli Targmanebi xSirad
warmoadge-ndnen ucxo Zeglebis qarTul interpretacias, zogjer maT qarTuli redaqcias. ZiriTadi tradiciuli principi
romliTc warsulSi xelmZRvanelobdnen iyo ara sityvasityviTi aramed Tavisufali Targmani , romelic upasuxebda
Tanamedroveobis moTxovnilebas da organulad daukavSiredboda qarTul kulturas.
Targmnili Zeglebis mixedviT Zveli qarTvelebis kulturuli urTierTobis areals upiratesad aRmosavleTis qveynebi
warmoadgendnen : bizantia, irani, siria, palestina arabeTi, somxeTi. mogvianebiT amas emateba ruseTi da dasavleT
evropa. Acnobili qarTveli mecnier korneli kekeliZes ekuTvnis cnobili naSromi, romelSic Camoyalibebulia
mxatvruli Targmnis problema da misi ganviTarebis kanonzomierebani. igi NnaTargmns qarTuli literaturis
ganuyofel nawilad miiCnevs da Targmanis gaCenas istoriul mizezebs ukavSirebs. qarTvelebi Targmnidnen ama Tu
im Txzulebas imitom, rom “masSi xedavdnen da poulobdnen pasuxebs maTTvis saWirboroto da sasicocxlo
sakiTxebze.” qarTvelebi iSviaTad mimarTavdnen sityvasityviT Targmans. isini Targmans udgebodnen rogorc
SemoqmedebiT process da SehqondaT masSi erovnuli suli da Segneba. sakuTari saWiroebisamebr isini
amoklebdnen an avrocobdnen Targmans. Tumca dednis arsebiTi mxare, rogorc ideuri, aseve mxatvruli TargmanSi
gadmodioda.
sasuliero literaturis Targmnisas aRsaniSnavia erTi Taviseburi movlena, romelsac mkveTri gamoxatuleba miuRia
pirvel qarTul mTargmnelobiT ZeglebSi. Ees aris warmarTuli sakraluri formebis gamoyeneba bibliuri wignebis
pirvel TargmanebSi, romlebic am Targmanebs erovnul saxes aZlevda.wignSi “kurTxevani “ qarTvelebs imdeni
cvlilebani SeutaniaT, rom berZnebs eWvic ki SeutaniaT maT marTlmadideblobaSi. Kk. kekeliZes aseTi
mTargmnelobiTi praqtikis tipiur warmomadgenlad eqvTime aToneli miaCnia.
analogiuri mdgomareoba gvxvdeba formis sferoSic. gansakuTrebiT es exeba poezias, kerZod himnografias.
berZnuli sagaloblis qarTuli prozauli Targmani qarTuli poeturi metyvelebis mraval saxes iyenebs. k. kekeliZe
asaxelebs berZnuli prozis qarTuli leqsiT gadmoRebis magaliTebasc. Tumca unda aRiniSnos, rom k. kekeliZis mier
daxasiaTebul mTargmnelobiTi meTodis gverdiT Zvel qarTvelebs hqoniaT adekvaturi Targmanis meTodic , rac
hagiografiul literaturaSi dasturdeba saxarebis teqstis adgilTa SedarebiT dedanTan da aseve ramodenime ucxo
TargmanTan. Yyovelive zemoTqmuli vrceldeba saero literatures mimarTac. Targmnili saero xasiaTis
nawarmoebebi umTavresad mahmadianuri samyarodan arian Semosulni, mTargmnelTa interesis sferos ZiriTadad
siuJeti warmoadgens, xolo qarTvelTaTvis miuRebeli detalebi qarTuliT aris Canacvlebuli. cnobili nawarmoebebia “
visramiani”, “ rostomiani”, “baramguriani” da “qilila da damana”. Aakad. kekeliZis meTodi farTod iyo
53
gavrcelebuli, magram gvxvde-ba iseTi Targmanebic sadac adekvaturi Targmanis meTodia gamoyenebuli. mag :
“qilila da damana”.
Mme-17 saukuneSi daiwyo literaturuli procesi, romelSic aSkarad igriZnoboda midrekileba erovnuli Tematikisa da
realisturi meTodisadmi. axali mimarTulebis warmomadgenlebi grZnobdnen, rom saWiro iyo brZola aRmosavleTis
gavlenis winaaRmdeg. Mme-18 saukunis meore naxevarsa da 19 saukunis dasawyisSi ki saqarTvelom zurgi aqcia
aRmosavlur kulturas da evropuli kulturisaken iwyo mzera. Aam periodisaTvis damaxasiaTebelia volterianoba
saqarTveloSi. i. WavWavaZes mxatvruli Targmani warmodgenili aqvs, rogorc mSobliuri literaturis ganviTarebis
procesSi monawile srulfasovani Semoqmedeba. mTargmnelisagan igi moiTxovs WeSmariti mxatvrulobis dacvas
TargmanSi. mTargmneli dedans unda uyurebdes, rogorc sinamdviles , romelic unda aisaxos axal enaze Seqmnil
nawarmoebSi ara naturalisturad, aramed realisturad- dednis damaxasiaTebeli tipiuri Tvisebebis SenarCunebiT,
calkeuli detalebis, maT Soris stilisturi niSnebis swori reproduqciiT.
me-19 saukunis meore naxevarSi Sesrulebulma Targmanebma, miuxedavad imisa, rom maTi didi umravlesoba
dednidan ki ar sruldeboda, aramed ufro xelmisawvdomi rusuli Targmanebidan, mniSvnelovani istoriuli roli
Seasrules. Eexla ukve TargmanTa umravlesoba dasavleTis qveynebze modis.
Uunda aRiniSnos mniSvnelovani detali, romelic SeimCneva me-19 saukunis Targmnil inglisur prozaSi .
miuxedavad imisa, rom isini mravlad Seicaven rusicizmebs leqsikaSi, mainc sakmaod mniSvnelovan
gadmoqarTulebas warmoadgens.winadadebis qarTuli konstruqciiT Secvla iseve savaldebulo ikyo maSin , rogorc
ucxo sityvis qarTuli sityviT Secvla. Am periodSi iTargmna Seqsiris piesebi iv. maCablis mier. Mme-19 saukunis
dasasrulisa da me-20 saukunis dasawyisis mTargmnelebi cdiloben Seqmnan qarTveli mkiTxvelisaTvis gasagebi
nawarmoebi, romelsac mkiTxveli aRiqvams rogorc mSobliuri literaturis nimuSs, stiliTa da formiT qarTuls.
History of the Georgian Translation
Old Georgian translations were mainly interpretations of foreign ( mainly, Greek) texts. The attitude to the process
of translation used in that period was not word to word translation but rather free interpretation that was deeply
connected to the Georgian culture..
According to the translated texts Georgia had cultural connections mainly with the Eastern countries like
Byzantine, Iran, Syria, Palestine, Arabia, Armenia. Later with Russia and Western Europe. Kekelidze argues that
translation is inseparable from literature and links the origin of the translation to the historical processes. The Old
Georgians translated texts because “they were looked for and managed to find answers to the most important
questions which worried them.”
Georgian translation of religious texts were unique as the pagan sacred forms in the translation of the first bible
gave it a national coloring. In the book of “ Kurtkhevani “ (Blessings) Georgian translators have made so many
editions that Greeks even doubted their orthodox nature.
In addition to this, while translating poetry, Georgian translators used a number of Georgian poetic forms.
Kekelidze argues that the Greek verse was replaced by Georgian verses. Later, Georgian translators applied the
method of word to word translation and closely compared the source and target texts of the Gospel. All the above
said holds true with secular texts which mainly came from the Muslim world. While translating these texts,
translators were mainly concerned with the storyline and the episodes unacceptable to the Georgian mentality were
substituted by Georgian realias. The best known translations of the time are :” Visramiani”, “Rostomiani”,
“Baramguriani” and “Qilila and Dama-na”.
54
In the 17th century witnessed the literary process characterized by the decreased tendency to follow the oriental
trends. In the second part of the 18th century and the beginning of the 19th century Georgia started to look towards
Western Europe. Ilia Chavchavadze considered translation as an independent creative work contributing to the
development of the national literature.
Moreover, Chavchavadze believed that translators should consider the source text as a reality of a certain kind that
had to be depicted not naturalistically but realistically and thus, it should retain all the typical features of the source
text including significant stylistic details.
One more tendency observed was that the translations of the second half of the 19 th century were made from more
available Russian versions. Nevertheless, they still played a significant role in the development of Georgian
translation. Moreover, the translators of that period made it absolutely sure to follow Georgian syntactic and
semantic rules..
In this period Iv. Matchabeli translated the plays by W. Shakespeare.
At the end of the 19th century and the beginning of the 20th translators started to create texts which were as close as
possible to the Georgian literary style and form.
1.
Briefly characterize the history of the Georgian translation theory
2.
What were the priorities of the Georgian translators?
Unit 11
William Shakespeare
უილიამ შექსპირი
William Shakespeare (baptised 26 April 1564; died 23 April 1616) was an English poet and playwright,
widely regarded as the greatest writer in the English language and the world's pre-eminent dramatist.
He is often called England's national poet and the "Bard of Avon". His surviving works, including some
55
collaborations, consist of about 38 plays,154 sonnets, two long narrative poems. His plays have been
translated into every major living language and are performed more often than those of any other
playwright.
Shakespeare was born and raised in Stratford-upon-Avon. At the age of 18, he married Anne Hathaway,
with whom he had three children: Susanna, and twins Hamnet and Judith. Between 1585 and 1592, he
began a successful career in London as an actor, writer, and part owner of a playing company called the
Lord Chamberlain's Men, later known as the King's Men. He appears to have retired to Stratford around
1613, where he died three years later. Few records of Shakespeare's private life survive, and there has
been considerable speculation about such matters as his physical appearance, sexuality, religious
beliefs, and whether the works attributed to him were written by others.
Shakespeare produced most of his known work between 1589 and 1613. His early plays were mainly
comedies and histories, genres he raised to the peak of sophistication and artistry by the end of the 16th
century. He then wrote mainly tragedies until about 1608, including Hamlet, King Lear, Othello, and
Macbeth, considered some of the finest works in the English language. In his last phase, he wrote
tragicomedies, also known as romances, and collaborated with other playwrights.
Shakespeare’s work was repeatedly adopted and rediscovered by new movements in scholarship and
performance. His plays remain highly popular today and are constantly studied, performed and
reinterpreted in diverse cultural and political contexts throughout the world.
Published in 1609 by Thomas Thorpe , the Sonnets were the last of Shakespeare's non-dramatic works
to be printed. Scholars are not certain when each of the 154 sonnets was composed, but evidence
suggests that Shakespeare wrote sonnets throughout his career for a private readership.
The sonnets include a dedication to one "Mr. W.H.". The identity of this person remains a mystery and
has provoked a great deal of speculation.
The dedication reads:“ To the only begetter of these insuing sonnets Mr.W.H. all happiness and that
eternity promised by our ever-living poet wisheth the well-wishing adventurer in setting forth T.T”
Speculation largely vacillates between two main candidates: Mr. William Herbert, third Earl of
Pembroke; and Mr. Henry Wriothesley, third Earl of Southampton. Both possibilities are tenable, as both
were men of means and of literary interest enough to be patrons to Shakespeare.
56
Sonnets are fourteen-line lyric poems, originated in Italy. They were introduced to England during the
Tudor period by Sir Thomas Wyatt. Shake-speare followed the more idiomatic rhyme scheme of sonnets
that Sir Philip Sydney used in the first great Elizabethan sonnets cycle.
William Shakespeare’s sonnets themselves deal with themes of beauty, the changing face of beauty as it
becomes ravaged with time, and love and the ability of love to transcend time, age, changes, and even
death. The subjects of the sonnets are usually referred to as the Fair Youth, the Rival Poet, and the Dark
Lady. Some scholars claim that the speaker expresses admiration for the Fair Youth's beauty, and later
has an affair with the Dark Lady. It is not known whether the poems and their characters are fiction or
autobiographical; scholars who find the sonnets to be autobiographical, notably A. L. Rowse, have
attempted to identify the characters with historical individuals.
The poet spends the first seventeen sonnets trying to convince the young man to marry and have
children; beautiful children that will look just like their father, ensuring his immortality. Some
commentators, noting the romantic and loving language used in this sequence of sonnets, have
suggested a homosexual relationship between them; others have read this relationship as platonic love,
or the love of a father for his son.
The Rival Poet's identity has always remained a mystery; among the varied candidates are Christopher
Marlowe, George Chapman, or, an amalgamation of several contemporaries. However, there is no hard
evidence that the character had a real-life counterpart. The speaker sees the Rival as competition for
fame, coin and patronage. The sonnets most commonly identified as the Rival Poet group exist within
the Fair Youth sequence in sonnets 78–86.
In sonnets 127–152 Shakespeare are addressing to the Dark Lady. The Dark Lady is so called because
the poems make it clear that she has black hair and dusky skin. As with the Fair Youth, there have been
many attempts to identify her with a real historical individual. Mary Fitton, Emilia Lanier and others have
been suggested.
William Shakespeare’s complex representation of love, time, beauty, friendship in the sonnets call
attention of not only critics but of common readers, so that in every century they give their own
interpretation of Shakespeare’s sonnets.
57
59
If there be nothing new, but that which is
Hath been before, how are our brains beguil'd,
Which labouring for invention bear amiss
The second burthen of a former child!
that record could with a backward look,
Even of five hundred courses of the sun,
Show me your image in some antique book,
Since mind at first in character was done!
That I might see what the old world could say
To this composed wonder of your frame;
Wh'r we are mended, or wh'r better they,
Or whether revolution be the same.
O! sure I am the wits of former days,
To subjects worse have given admiring praise.
uiliam Seqspiri
uiliam Seqspiri (26 aprili 1564- 23 aprili 1616), ingliseli dramaturgi da poeti, miCneulia msoflio
dramaturgiis erT-erT yvelaze didebul warmomadgenlad. mas xSirad inglisis erivnul poetsac
uwodeneb da “eivonis bards”. misi Semoqmedeba moicavs 38 piesas, 154 sonets da or poemas.
Seqspiris piesebi naTargmnia msoflios TiTqmis yvela enaze, romlebic, dResac gamoirCeva Teatralur
scenaze dadgmis sixSiriT.
Seqspiri daibada da gaizarda inglisSi, qalaq stredfordSi. Tvrameti wlis asakSi colad SeirTo en
heTeuei, romelTanac sami Svili SeeZina: susana, da tyupebi- hamneti da judiTi. 1585-92 wlebSi,
Seqspiri moRvaweobs londonSi, rogorc msaxiobi, mwerali da kompaniis “lord Cemberlainis
mamakacebis” (mogvianebiT “mefis mamakacebis” saxelwodebiT cnobili) mewile. mSobliur
stredfors, Seqspiri ubrundeba 1613 wels, sadac sami wlis Semdeg gardaicvleba. cnobebi Seqspiris
cxovrebis Sesaxeb, sakmaod mwirea, amrigad, misi garegnoba, seqsualuri orientacia, religiuri
sarwmuneoba da Seqspiris danatovaris avtorizaciis sakiTxi, yovelTvis warmoadgenda aqtualuri
msjelobis sagans.
58
Uuiliam Seqspiris Semoqmedeba daxloebiT 1589-1613 wlebSi iqmneboda. adreuli piesebi komediur
da istoriul Janrs miekuTvneba. mogvianebiT ki, 1608 wlamde wers tragediebs. Aam periodis
tragediebia ,,hamleti”, ,,mefe liri”, ,,otelo”, ,,makbeti”. Semoqmedebis bolo etapze, Seqspiri
tragokomediebs qmnis.
1609 wels, tomas Torpis mier ibeWdeba Seqspiris sonetebi. sonetebis Seqmnis zust TariRebze
dResac msjeloben mkvlevarebi. arseboibs mosazreba, rom sonetebi iwereboda Seqspiris mTeli
samwerlo SemoqmedebiT periodSi. 1609 wlis sonetebis sruli gamocemis miZRvnaSi moxsenebulia
vinme W.H, romlis vinaobis dadgenam, gamoiwvia azrTa sxvadasxvaobis arseboba mecnierul wreSi.
miZRvnis sruli teqstia: ,,erTaderT Stamagonebels qvemod gamoqveynebuli sonetebisa baton W.H.
yovelgvar bednierebas da ukvdavebas Cveni marad cocxali poetis danapirebs usurvebs
keTilismsurveli gamomcemeli T.T.” ZiriTadad ganixileba am pirovnebis ori savaraudo kandidatura:
uiliam herberti (William Herbert), pembrukis grafi; da sauThemptonis grafi- henri rizli(Henry
Wriothesley). miiCneven, rom orive kandidaturis albaToba savsebiT dasaSvebia, miT ufro, Tu
gaviTvaliswinebT maT interess da Seqspirisadmi gaweul mfarvelobas.
klasikuri soneti ToTxmeti striqonisagan Sedgeba, romlis safuZveli italiaSi Caiyara. inglisSi, pirvelad
sonetis forma, meTeqvsmete saukuneSi Tomas uaitima warmoadgina. Seqspiri ki Tavis mxriv,
misdevs filip sidnis, italiidan inglisur niadagze gadmonergul sonetis formas iyenebs.
uiliam Seqspiris sonetebi exeba silamazis, drois, siyvarulis, sikvdilis, cvalebadobis sakiTxebs. misi
sonetebi, pirobiTad sam nawilad SeiZleba daiyos: sonetebi axalgazrda, qera ymawvilisadmi, metoqe
poetis da Savgvremani qalbatonisadmi. kleva-Zieba warimarTa sonetebis prototipebis Ziebis
mimarTulebiT. ar aris danamdvilebiT cnobili, vis gulisxmobs an ra konkretul avtobiografiul
momentze miuTiTebs poeti ama Tu im sonetSi. zogierTi mkvlevari, maT Soris doqtori rouzi cdilobda
istoriuli safuZvlis da prototipebis morgebas, Tumca , raRa Tqma unda misi mosazrebebic ar aris
utyuari.
Seqspiri, pirvelidan meCvidmete sonetis CaTvliT, mimarTavs axalgazrda ymawvils, romelsac
daojaxebas da gamravlebas mouwodebs. amiT poeti xazs usvams ukvdaobis sakiTxs, mxolod Svilis
saxiT SeuZlia qera ymawvils drois damarcxeba. Seqspiris ena da misi mimarTvebi ymawvilisadmi,
kidev erTi interesis sagans warmoadgens; Tu ra urTierToba hqondaT poets da qera ymawvils:
platonuri Tu mamaSviluri siyvaruli?
aseve saidumloebiT moculia metoqe poetis vinaoba: kristofer marlo Tu jorj Capmani? poeti maT
metoqeobas bedTan brZolasTan aigivebs. metoqe poetis saxe vlindeba axalgazrda ymawvilisadmi
miZRvnil sonetebSi (78-86).
127-152 sonetebSi Seqspiri mimarTavs ,,Savgvreman qalbatons”. poetis lirikis obieqti Savi Tmis da
muqi kanis Seferilobis gamo moixsenieba, rogorc ,,SavRgvremni qalbatoni”. Aarsebobs ara erTi
hipoTeza Savgvreman qalbatonTan dakavSirebiT. erTerTi maTgani(fizikuri msgavsebis gamo)
istoriul pirs, emilia lanieris saxels ukavSirdeba. ganixileba meri fitonis da sxvaTa kandidaturebic.M
ramdenadac ar unda gvainteresebdes, aris Tu ara Seqspiris sonetebi avtobiografiuli, an vis gulisxmobs
poeti ama Tu im sonetSi, mTavari msjelobis da interpretaciis sakiTxad, rCeba Seqspiris sonetebSi
gatarebuli mravalmxrivi azrebi, siyvarulis, megobrobis, silamazis da drois Sesaxeb.
59
59
თუ არაფერი არ იქმნება ქვეყნად ახალი
და თუკი ზეცაც არ შეცვლილა დასაბამიდან,
მაშინ სიახლეს რად დაეძებს ფიქრი მაღალი,
ერთხელ შობილი რატომ ვშობოთ ისევ თვიდან?!
მივბრუნდეთ უკან, გავიაროთ წლები წარსული,
ხუთას მზის ჩასვლას გადავევლოთ ოცნებით თავზე,
ვიპოვოთ წიგნი, სიძველისგან ფერგადასული:
იქნებ იქ ვნახოთ შენი სახე მშვენებით სავსე.
მაშინ მომითხრობს დამტვერილი წიგნის ფურცელი,
ვით ადიდებდნენ სილამაზის გასხივოსნებას,
ჩვენი სამყარო ძველებურად დარჩა უცვლელი,
თუ გავასწარით წინაპრების ფიქრს და ოცნებას.
წარსულშიც ბევრი მოთაყვანე იყო მშვენების,
მაგრამ სად იყო სილამაზე წინათ შენებრი?!
1. Speak about Shakespeare’s sonnets
Unit 14
George Gordon Byron
ჯორჯ გორდონ ბაირონი
I am not sure that long life is desirable for one of my temper
and constitutional depression of Spirit”.
Byron. 1821.
George Gordon Noel Byron was born on 22 January of 1788 in London and died on 19 April of 1824 in
Greece. He was among the most famous of the English 'Romantic' poets; his contemporaries included
Percy Shelley and John Keats. Byron’s poetry and personality captured the imagination of Europe. His
major works include: Hebrew Melodies(1815), Manfred (1817), Cain(1821), Childe Harold’s Pilgrimage
60
(1812-18) and Don Juan (1819-24). He died of fever and exposure while engaged in the Greek struggle
for independence.
Born with a clubfoot, he was taken by his mother, Catherine Gordon, to Aberdeen, Scotland. He was
extremely sensitive of his lameness; its effect upon his character was obvious enough .
At the age of 10, George inherited the title and estates of his great-uncle, the Lord Byron. His mother
proudly took him to England.
In 1801 Byron went to Harrow. He spent the summer of 1803 with his mother at Southwell, near
Nottingham, but soon escaped to Newstead. Byron met here his distant cousin Mary Chaworth, who
became the symbol of idealized and unattainable love of Byron’s poetry. He dedicated several poems to
her in his first collection of poems “Fugitive Pieces’(1806), such as: To Mary, The Tear.
WHEN Friendship or Love,
Our sympathies move,
When Truth in a glance should appear,
The lips may beguile,
With a dimple or smile,
But the test of affection's a tear. (October 26, 1806 “The Tear”)
After a term at Trinity College, Cambridge(1805) Byron indulged in dissipation and undue generosity in
London that put him deeply into debt. He returned in the summer of 1806 to Southwell, where he
gathered his early poems in a volume privately printed in November with the title ‘Fugitive Pieces’. The
following June his first published poems, “Hours of Idleness”, appeared. When he returned to Trinity he
formed a close friendship with John Cam Hobhouse, who stirred his interest in liberal Whiggism. In
January 1809, he took his seat in the House of Lords, published an anonymous satire, “English Bards and
Scotch Reviewers”, and embarked with Hobhouse on a grand tour.
His long trip, 1809-11, ranging across Europe as far as Turkey, gave him material for both Childe Harold’s
Pilgrimage and the later Don Juan.
61
Byron arrived in London on 14 July 1811, and his mother died on August 1 before he could reach her at
Newstead. At the beginning of March 1812, Childe Harold’s Pilgrimage was published by John Murray
and took the town by storm. Besides furnishing a poetic travelogue of picturesque lands, it gave vents
to the moods of melancholy and disillusionment of the post-Revolutionary and Napoleonic eras. And
the poem conveyed the disparity between the romantic ideal and the world of reality, a unique
achievement in 19th century verse:
Adieu, adieu! my native shore
Fades o’er the water blue;
The night-winds sigh, the breakers roar,
And shrieks the wild sea-mew.
Yon sun that sets upon the sea
We follow in his flight;
Farewell awhile to him and thee,
My native Land – Good Night!
A few short hours and He will rise,
To give the Morrow birth;
And I shall hail the main and skies,
But not my mother Earth.
Deserted is my own good Hall,
Its hearth is desolate;
Wild weeds are gathering on wall,
My Dog howls at the gate.
Seeking escape in marriage, in September 1814, he proposed to Anne Isabella (Annabella) Milbanke.
The marriage took place on 2 January 1815. Lady Byron gave birth to a daughter, Augusta Ada, on 10
December, and in January she left with the child for a visit to her parents and let him know that she was
not moving back. The reasons for her decision were never given and rumors began to fly, most of them
62
centering on Byron’s relations with Augusta Leigh. When the rumors grew, Byron signed the legal
separation papers and went abroad, never returning to England. He was now the most famous exile in
Europe.
ჯორჯ გორდონ ბაირონი
,,veWvob, rom xangrZlivi sicocxle arc Tu ise
sasurvelia, Cemnairi xasiaTis da yovlismomcveli
depresiiT SepyrobilisaTvis”.
Bbaironi, 1821
jorj noel gordon baironi daibada londonSi, 1788 wlis 22 ianvars, gardaicvala saberZneTSi,1824
wlis 19 aprils. is gaxlavT,erT-erTi yvelaze gamoCenili poeti inglisuri romantizmisa, misi
naTamedrove poetebTan erTad: persi biSi Seli da jon kitsi. baironis poeziam, iseve rogorc
misma pirovnulobam , miipyro mTeli evropis yuradReba. Mmis kalams ekuTvnis: ,,ebrauli
melodiebi” (1815), manfredi”(1817), kaeni (1821), ,,Caild haroldis mogzauroba” (1812-18), don
Juani (1819-24). man sicocxle Seswira saberZneTis damoukideblobisaTvis brZolas, swored am
dros Seeyara cieba, romelic sabediswero aRmoCnda misTvis.
baironi, daibada Tandayolili fexis travmiT. mis koWlobasTan dakavSirebiT, is metad
mgrZnobiare iyo, ramac garkveul wilad, poetis xasiaTis firmirebaze imoqmeda. baironi
dedasTan, qeTrin gordonTan erTad cxovrobda SotlandiaSi. 10 wlis asakSi bairono, is
memkvidreobiT iRebs baironebis meeqvse lordis tituls da mamuls inglisSi, niustedSi, notingemis
sagrafoSi.
1801 wels, baironi miabares aristokratiul skolaSi_ harouSi. 1803 wlis zafxuls baironi dedasTan,
saufvelSi atarebs, Tumca maleve niustedSi midis, sadac xvdeba mis Soreul naTesavs, meri
CevorTs. swored am dros, bairons pirveli siyvarulis grZnoba Caesaxa, xolo meri CevorTi,
baironis poeziaSi, miuwvdomeli siyvarulis simbolod iqca. misi leqsebis pirvel krebulSi ,,leqsebi
sxvadasxva ambebis gamo”(1806), Sesulia merisadmi miZRvnili leqsebi: meris, cremli.
Kembrijis, triniti kolejSi erTi semestris swavlebis Semdeg, baironi metad udroo fulis flangvis
gamo, valebSi aRmoCnda. 1806 wlis zafxuls is ubrundeba saufvels, sadac, man Tavi mouyara
mis adreul leqsebs, da noembris TveSi, gauxmaureblad dabeWda saTauriT ,,leqsebi sxvadasxva
ambebis gamo”. momdevno wlis ivnisSi, man pirvelad gamoaqveyna leqsebis krebuli
,,mocaleobis Jami”(1807). Triniti kolejSi dabrunebulma baironma axlo megobruli kavSiri
daamyara jon keb hobhauzTan, romelmac bairons liberaluri vigizmisadmi interesi gauRviZa.
1809 wlis ianvars, baironi Sedis lordTa palataSi da aqveynebs anonimur satirul nawarmoebs
63
,ingliseli bardebi da Sotlandieli mimomxilvelni”. Aamave wels, baironi, hobhauzTan ertad,
iwyebs mogzaurobas. B
baironis xangrZlivi mogzauroba evropasa da TurqeTSi,1809-11, safuZvlad daedo ,,Caild
haroldis” da mogvianebiT ,,don Juanis” Seqmnas.
1811 wlis 14 ivliss baironi londons ubrundeba, xolo 1 agvistos, niustedSi Casvlamde, baironis
deda iRupeba. 1812 wlis martSi, jon mureis meSveobiT daibeWda ,,Caild haroldis mogzauroba”,
poemas arnaxuli warmateba xvda wilad. poemaSi, garda xatovnad aRwerili adgilebisa (sadac
baironma imogzaura), gamoxatulia melanqoliuri, postrevoluciuri da napoleonis periodis
ganwyobileba. poemaSi naCvenebia, romantikuli idealebis da realuri cxovrebis Seusabamoba:
mSvidobiT! Uukve samSoblo mxare
cisfer laJvardebs amoefara,
Rrialebs talRa, kivian mwared
meTovliebi: oxvra qris qarad.
mze zRvazed mdgari, brwyinvaled elavs,
axla Cven mis svlas gavekidebiT.
gemSvidobebiT yovels da yvelas,
samSoblo mxarev,_iyav mSvidobiT.
SenTan viqnebi, swrafo xomaldo,
zRva momatare aqafebuli.
Sin nu wamiyvan.. . msurs Sen mogendo
movvlo mravali qveynis krebuli.
mogesalmebiT lurjo talRebo,
viRlebi Tqvenda mzeris mindobiT,
udabnov, mRvimev_mogesalmebiT,
samSoblo mxarev,_ iyav mSvidobiT.…
baironi, im imediT, rom xsnas hpovebs qorwinebaSi, 1815 wlis 2 ianvars colad irTavs anabel
milbenqss. imave wlis 10 dekembers, maT SeeZinaT qaliSvili, ogasta ada, xolo qorwinebis
wlisTavze misi coli bavSvTan erTad mSoblebTan dabrunda da ganqorwineba moiTxova. am
64
periods ukavSirdeba baironis savaraudo urTierToba ogasta leisTan. oficialuradGganqorwinebis
Semdeg, baironi samudamod tovebs ingliss. dRes, jorj gordon baironi miiCneva yvelaze cnobil,
samSoblodan gadasaxlebul mwerlad.
Unit 15/
William Gerald Golding
უილიამ ჯერალდ გოლდინგი
Sir William Gerald Golding (19 September 1911 – 19 June 1993) was a British novelist, poet, playwright
and Nobel Prize for Literature laureate, best known for his novel Lord of the Flies. He was also awarded
the Booker Prize for literature in 1980 for his novel Rites of Passage, the first book of the trilogy To the
Ends of the Earth.
In 2008, The Times ranked Golding third on their list of "The 50 greatest British writers since 1945".
In 1930 Golding went to Oxford University as an undergraduate at Brasenose College, where he read
Natural Sciences for two years before transferring to English Literature.
Golding took his B.A. (Hons) Second Class in the summer of 1934, and later that year his first book,
Poems, was published in London by Macmillan & Co, through the help of his Oxford friend, the
anthroposophist Adam Bittleston.
Golding married Ann Brookfield on 30 September 1939 and they had two children, Judy and David.
Golding's often allegorical fiction makes broad use of allusions to classical literature, mythology, and
Christian symbolism. No distinct thread unites his novels (unless it be a fundamental pessimism about
humanity), and the subject matter and technique vary. However his novels are often set in closed
communities such as islands, villages, monasteries, groups of hunter-gatherers, ships at sea or a
pharaoh's court. His first novel, Lord of the Flies (1954; film, 1963 and 1990; play, adapted by Nigel
Williams, 1995), dealt with an unsuccessful struggle against barbarism and war, thus showing the moral
ambiguity and fragility of civilization. It has also been said that it is an allegory of World War II. The
Inheritors (1955) looked back into prehistory, advancing the thesis that humankind's evolutionary
ancestors, "the new people" (generally identified with Homo sapiens ), triumphed over a gentler race
(generally identified with Neanderthals) as much by violence and deceit as by natural superiority. The
Spire 1964 follows the building (and near collapse) of a huge spire onto a mediæval cathedral church
(generally assumed to be Salisbury Cathedral); the church and the spire itself act as a potent symbols
both of the dean's highest spiritual aspirations and of his worldly vanities. His 1954 novel Pincher Martin
concerns the last moments of a sailor thrown into the north Atlantic after his ship is attacked. The
65
structure is echoed by that of the later Booker Prize winner by Yann Martel, Life of Pi. The 1967 novel
The Pyramid comprises three separate stories linked by a common setting (a small English town in the
1920s) and narrator. The Scorpion God (1971) is a volume of three novellas set in a prehistoric African
hunter-gatherer band ('Clonk, Clonk'), an ancient Egyptian court ('The Scorpion God') and the court of a
Roman emperor ('Envoy Extraordinary'). The last of these is a reworking of his 1958 play The Brass
Butterfly.
Golding's later novels include Darkness Visible (1979), The Paper Men (1984), and the comic-historical
sea trilogy To the Ends of the Earth, comprising the Booker Prize-winning Rites of Passage (1980), Close
Quarters (1987), and Fire Down Below (1989).
უილიამ ჯერალდ გოლდინგი
nobelis premiis laureati, britaneli mwerali, uiliam goldingi (19.09.1911- 19.06.1993) cnobilia misi
yvelaze gaxmaurebuli alegoriuli romaniT ,,buzTa batoni”. 1980 wels, mas gadaeca bukeris premia
literaturaSi, romanisaTvis ,,Rites of Passage”, romelic trilogiis, ,,dedamiwis dasasrulis”(To the Ends of
the Earth) pirvel wigns warmoadgens.
2008 wels, taimsma goldingi, 1945 wlidan moyolebul, yvelaze cnobil britanel mweralTagan, mesame
adgilze moaTavsa.
1930 wels, goldingi, Sedis oqsfordis breiznouzis kolejSi. ori wlis ganmavlobaSi, ismenda leqciebs
bunebriv mecnierebebis Sesaxeb. xolo, Semged, is inglisuri literaturis fakultetze gadadis, romelic
warCinebiT daasrula, 1934 wels.
amave wels, oqfordeli megobris, adam bitlestonis daxmarebiT, ibeWdeba goldingis pirveli wigni,
‘poemebi”.
1939 wlis 30 seqtembers, goldingi colad irTavs en brufilds. maT SeeZinaT ori Svili: judi da devidi.
goldngis alegoriuli nawarmoebebi, xSirad klasikuri literaturis, miTologiis da qristianuli simboloebis
aluziiT aris datvirTuli. goldingi iyenebs gansxvavebul teqnikas, Tematikas TiToeul mis nawarmoebSi,
amrigad, isini erTmaneTTan kavSirSi ar arian, Tu ar CavTvliT, TiTqmis yvela romanisaTvis
damaxasiaTebel kacobriobis pesimizmis sakiTxs.
goldingis pirveli romani, ,,buzTa batoni”(1954), barbarosobasTan da omTan warumatebel brZolas
Seexeba, gviCvenebs ra adamianis moralis gaurkvevlobas da civilizaciis msxvrevas. Ues romani uamravi
simbolikiT datvirTuli erTgvari literaturuli parodiaa, ,,robinzoniadas” erT-erTi varianti, romelSic veluri
kunZulis erTaderTi civilizebuli warmomadgenlebi bavSvebi arian. am romaniT, mweralma ara erTi
stereotopi daangria, da ukacriel kunZulze moxvedrili skolis moswavleebis magaliTze, Seulamazeblad
asaxa adamianis qvecnobierSi, civilizebulobis miRma mimaluli urCxuli.
66
alegoriulad, goldingi, am nawarmoebiT, II msoflio omis Temas exmianeba. ,,memkvidreebi” (1955)
preistoriul Tematikas exeba, homo sapiensi, adamianis evolucias iseTi Tandayolili TvisebebiT, rogoricaa
Zaladoba da tyuili. 1967 wlis romani ,piramida”, moicavs sam moTxrobas, gaerTianebuls saerTo
moqmedebs adgiliT (1920ani wlebis, inglisis patara qalaqi) da mTxrobeliT.
goldingis bolo romanebia: ,,xiluli sibnele”(1979), ,,qaRaldis kacebi” (1984), Close Quarters (1987), da
Fire Down Below (1989).
1.Speak about the life and works of W. Golding
Anthology of Texts / ანთოლოგია
British English
The English language is not a monolithic entity but an amalgam of many different varieties that can be
associated respectively with groups of speakers, with individuals, and with the occasion. Among such
varieties are slang, regional and class dialects, the language of children, and the language used by public
speakers, journalists, lawyers, scientists, and advertisers. Contributing to these varieties are dialects,
idiolects, registers, slang, usage, and the changing nature of our language. A number of changes in
pronunciation, vocabulary, and syntax are currently taking place and are thus constantly creating new
varieties of English.. The English language in England refers to the English language as spoken in
England. These forms of English are a subsection of British English, as spoken throughout Great Britain.
Background of British English:
The size of the British Isles often leads people to assume that the language spoken in its
countries of England, Scotland, Wales and Ireland is somewhat homogeneous and first time
visitors are often surprised to find that they have difficulty in understanding the accents and
dialects of certain regions. Even within the country of England alone there is great diversity of
dialect both regionally and socially. Trudgill (1999) believes that for the majority of English
67
people "where they are from" is very important to them. Accents are clues to where people were
born and where they grew up. Although some people may change the way they speak during
their lifetimes, most people "carry at least some trace" of their accent and dialect origins
throughout their lives: In addition to the regional accents of England, there can also be class
differences reflected in the different accents.
Geography of British English:
The term "British English" can occasionally be confusing depending upon the regions included
by the term British.. For the purpose of this project the current study of British English will
concentrate on dialects and accents found within the country of England itself and will not
include those found in Scotland, Wales, Northern Ireland and Ireland. Although there is an
abundance of different dialects within England that can be referred to as "northern" or "southern"
for example, they do not really follow any sharp boundaries or coincide with any county lines.
Dialects form a continuum and as Trudgill describes, they can be differentiated on a "more-orless" basis rather than an "either-or" one. It is common in Britain for people who display
particularly broad accents to be labeled by terms such as "Geordie", "Cockney", "Jock" or
"Scouse." All of these identify a specific regional accent, most of which are recognizable to
many of the people in the country. He discusses specific regional dialects and vocabulary for
many areas of Great Britain.
Accents within England:
British linguists distinguish dialect from accent, which refers only to pronunciation. Thus, any educated
English speaker can use the vocabulary and grammar of Standard English, but different speakers use
their own local words for everyday objects or actions, regional accent, or Received Pronunciation, which
within the U.K. is considered an accent distinguished by class rather than by region. American linguists,
however, include pronunciation differences as part of the definition of regional or social dialects. The
combination of differences in pronunciation and use of local words may make some English dialects
almost unintelligible to speakers from other regions. The major native dialects of English are often
divided by linguists into the three general categories of the British Isles dialects, those of North America
and those of Australasia. As language change continues to take place within Britain and within England,
there are some who claim that a relatively newly established accent, "Estuary English" (EE) is due to
68
replace the traditional educated accent of England Received Pronunciation" (RP). (Wells, 1998) Estuary
English is reported to be used by speakers who constitute the social "middle ground" Rosewarne, 1984)
and is discussed in detail under the Estuary English section. It must be emphasized, however, that there
are many features in common among these more prevalent accents that are present in England and that
they must be thought of as existing on a continuum rather than having strict, non fuzzy boundaries. The
many regional accents within the British Isles are not currently discussed on this site. However, two of
the most commonly known and researched accents (RP and Cockney) will be included as will Estuary
English as evidence of recent language change. There will also be a discussion of what Katie Wales
(1994) refers to as the "Queen’s" English and where this fits into the continuum of British accents.

Received Pronunciation (RP) English

Cockney English

Estuary English (EE)

"Queen's" English
Reference:
1. www.ic.arizona.edu, Language Sample Project, 2001
2. Brook, G. L. Varieties of English, St. Martin's Press, 175 Fifth Avenue,
New York, N. Y. 10010, 1973
4. THE SCOPE OF THEORETICAL GRAMMAR: BASIC LINGUISTIC NOTIONS.
1.Theoretical grammar and its subject.
Man is not well defined as “Homo sapiens” (“man with wisdom”). For what do we mean by wisdom? It
has not been proved so far that animals do not possess it. Those of you who have pets can easily prove
the contrary. Most recently anthropologists have started defining human beings as “man the
toolmaker”. However, apes can also make primitive tools. What sets man apart from the rest of animal
69
kingdom is his ability to speak: he is “can easily object by saying that animals can also speak Homo
loquens” – “man the speaking animal”. And again, you, naturally, in their own way. But their sounds are
meaningless, and there is no link between sound and meaning (or if there is, it is of a very primitive kind)
and the link for man is grammar. Only with the help of grammar we can combine words to form
sentences and texts. Man is not merely Homo loquens, he is Homo Grammaticus.
The term “grammar” goes back to a Greek word that may be translated as the “art of writing”.
But later this word acquired a much wider sense and came to embrace the whole study of language.
Now it is often used as the synonym of linguistics. A question comes immediately to mind: what does
this study involve?
Grammar may be practical and theoretical. The aim of practical grammar is the description of
grammar rules that are necessary to understand and formulate sentences. The aim of theoretical
grammar is to offer explanation for these rules. Generally speaking, theoretical grammar deals with the
language as a functional system.
2. General principles of grammatical analysis.
According to the Bible: ‘In the beginning was the Word’. In fact, the word is considered to be the
central (but not the only) linguistic unit (одиниця) of language. Linguistic units (or in other words –
signs) can go into three types of relations:
a) The relation between a unit and an object in the world around us (objective reality). E.g. the word
‘table’ refers to a definite piece of furniture. It may be not only an object but a process, state,
quality, etc.
This type of meaning is called referential meaning of a unit. It is semantics that studies the referential
meaning of units.
b) The relation between a unit and other units (inner relations between units). No unit can be used
independently; it serves as an element in the system of other units. This kind of meaning is called
syntactic. Formal relation of units to one another is studied by syntactics (or syntax).
c) The relation between a unit and a person who uses it. As we know too well, when we are saying
something, we usually have some purpose in mind. We use the language as an instrument for our
purpose (e.g.). One and the same word or sentence may acquire different meanings in
communication. This type of meaning is called pragmatic. The study of the relationship between
linguistic units and the users of those units is done by pragmatics.
Thus there are three models of linguistic description: semantic, syntactic and pragmatic. To illustrate the
difference between these different ways of linguistic analysis, let us consider the following sentence:
Students are students.
The first part of the XXth century can be characterized by a formal approach to the language study. Only
inner (syntactic) relations between linguistic units served the basis for linguistic analysis while the
70
reference of words to the objective reality and language users were actually not considered. Later,
semantic language analysis came into use. However, it was surely not enough for a detailed language
study. Language certainly figures centrally in our lives. We discover our identity as individuals and social
beings when we acquire it during childhood. It serves as a means of cognition and communication: it
enables us to think for ourselves and to cooperate with other people in our community. Therefore, the
pragmatic side of the language should not be ignored either. Functional approach in language analysis
deals with the language ‘in action’. Naturally, in order to get a broad description of the language, all the
three approaches must be combined.
3. General characteristics of language as a functional system.
Any human language has two main functions: the communicative function and the
expressive or representative function – human language is the living form of thought. These two
functions are closely interrelated as the expressive function of language is realized in the process
of speech communication.
The expressive function of language is performed by means of linguistic signs and that is why we
say that language is a semiotic system. It means that linguistic signs are of semiotic nature: they are
informative and meaningful. There are other examples of semiotic systems but all of them are no doubt
much simpler. For instance, traffic lights use a system of colours to instruct drivers and people to go or
to stop. Some more examples: Code Morse, Brighton Alphabet, computer languages, etc. What is the
difference between language as a semiotic system and other semiotic systems? Language is universal,
natural, it is used by all members of society while any other sign systems are artificial and depend on the
sphere of usage.
4. Notions of ‘system’ and ‘structure’. General characteristics of linguistic units.
Language is regarded as a system of elements (or: signs, units) such as sounds, words, etc. These
elements have no value without each other, they depend on each other, they exist only in a system, and
they are nothing without a system. System implies the characterization of a complex object as made up
of separate parts (e.g. the system of sounds). Language is a structural system. Structure means
hierarchical layering of parts in `constituting the whole. In the structure of language there are four main
structural levels: phonological, morphological, syntactical and supersyntatical. The levels are
represented by the corresponding level units:
The phonological level is the lowest level. The phonological level unit is the`phoneme. It is a distinctive
unit (bag – back).
71
The morphological level has two level units:
a) the `morpheme – the lowest meaningful unit (teach – teacher);
b) the word - the main naming (`nominative) unit of language.
The syntactical level has two level units as well:
a) the word-group – the dependent syntactic unit;
b) the sentence – the main communicative unit.
The supersyntactical level has the text as its level unit.
All structural levels are subject matters of different levels of linguistic analysis. At different levels of
analysis we focus attention on different features of language. Generally speaking, the larger the units we
deal with, the closer we get to the actuality of people’s experience of language.
To sum it up, each level has its own system. Therefore, language is regarded as a system of systems. The
level units are built up in the same way and that is why the units of a lower level serve the building
material for the units of a higher level. This similarity and likeness of organization of linguistic units is
called isomorphism. This is how language works – a small number of elements at one level can enter
into thousands of different combinations to form units at the other level.
We have arrived at the conclusion that the notions of system and structure are not synonyms – any
system has its own structure (compare: the system of Ukrainian education vs. the structure of Ukrainian
education; army organization).
Any linguistic unit is a double entity. It unites a concept and a sound image. The two elements
are intimately united and each recalls the other. Accordingly, we distinguish the content side and the
expression side. The forms of linguistic units bear no natural resemblance to their meaning. The link
between them is a matter of convention, and conventions differ radically across languages. Thus, the
English word ‘dog’ happens to denote a particular four-footed domesticated creature, the same
creature that is denoted in Ukrainian by the completely different form. Neither form looks like a dog, or
sounds like one.
Runic Alphabet
The runic alphabets are a set of related alphabets using letters known as runes to
write various Germanic languages before the adoption of the Latin alphabet and for
specialized purposes thereafter. The Scandinavian variants are also known as
futhark (or fuþark, derived from their first six letters of the alphabet: F, U, Þ, A,
R, and K); the Anglo-Saxon variant is futhorc (due to sound changes undergone in
Old English by the same six letters). Runology is the study of the runic alphabets,
72
runic inscriptions, runestones, and their history. Runology forms a specialized
branch of Germanic linguistics.
The earliest runic inscriptions date from around AD 150. The characters were
generally replaced by the Latin alphabet as the cultures that had used runes
underwent Christianization by around AD 700 in central Europe and by around AD
1100 in Northern Europe. However, the use of runes persisted for specialized
purposes in Northern Europe. Until the early 20th century runes were used in rural
Sweden for decoration purposes in Dalarna and on Runic calendars.
The three best-known runic alphabets are the Elder Futhark (around 150–800), the
Anglo-Saxon Futhorc (400–1100), and the Younger Futhark (800–1100). The
Younger Futhark is further divided into the long-branch runes (also called Danish,
although they were also used in Norway and Sweden), short-branch or Rök runes
(also called Swedish-Norwegian, although they were also used in Denmark), and
the stavesyle or Hälsinge runes (staveless runes). The Younger Futhark developed
further into the Marcomannic runes, the Medieval runes (1100–1500), and the
Dalecarlian runes (around 1500–1800).
Historically, the runic alphabet is is a derivation of the Old Italic alphabets of
antiquity, with the addition of some innovations. Which variant of the Old Italic
family in particular gave rise to the runes is uncertain, suggestions including
Raetic, Etruscan or Old Latin candidates. All these scripts at the time had the same
angular letter shapes suited for epigraphy which would become characteristic of
the runes. The process of transmission of the script (the oldest inscriptions being
found in Denmark and Northern Germany, not near Italy) is also unknown. A
"West Germanic hypothesis" suggests transmission via Elbe Germanic groups,
while a "Gothic hypothesis" assumes transmission via East Germanic expansion.
The runes were in use among the Germanic peoples from the 1st or 2nd century
AD. This period corresponds to the late Common Germanic stage linguistically,
with a continuum of dialects not yet clearly separated into the three branches of
later centuries; North Germanic, West Germanic, and East Germanic.
No distinction is made in surviving runic inscriptions between long and short
vowels, although such a distinction was certainly present phonologically in the
spoken languages of the time. Similarly, there are no signs for labiovelars in the
73
Elder Futhark (such signs were introduced in both the Anglo-Saxon futhorc and
the Gothic alphabet.
1. The name runes contrasts with Latin or Greek letters. It is attested on a 6th
century Alamannic runestaff as runa, and possibly as runo on the 4th
century Einang stone. The name is from a root run- (Gothic runa), meaning
"secret" or "whisper". The root run- can also be found in the Baltic
languages meaning "speech". In Lithuanian, runoti has two meanings: "to
cut (with a knife)" or "to speak
74
1/--страниц
Пожаловаться на содержимое документа